Mańǵystaý oblysynda radıoaktıvti qaldyqtar kómilgendikten, qorshaǵan ortaǵa qaýipti, turǵyndar densaýlyǵyna zııandy aýmaq bar. Halyq aýzynda «ýly kól» atanǵan Qoshqar atanyń qalaı, qashan paıda bolǵandyǵy, ony tumshalaý, zararsyzdandyrý baǵytynda qolǵa alynǵan jumys pen bólingen qarjy týraly buǵan deıingi maqalalarda birneshe ret aıtylǵandyqtan, qaıtalaı berýdi artyq sanaımyz.
Bir aqıqat, ýly kólmen kórshi Aqtaý qalasynyń, Munaıly aýdany men Túpqaraǵan aýdanynyń keıbir aýyldarynyń turǵyndary onyń zardabyn bir kisideı tartyp-aq keledi. Dalasy jeldi Mańǵystaýda kólden ushqan shań-tozań, sol tóńirekke jaıylǵan mal eti men súti halyq densaýlyǵyna aıtarlyqtaı zııan.
Qoshqar ata týraly dabyl qaǵylǵaly da biraz jyl, jergilikti ákimdiktiń «jasalyp jatyr, tumshalanyp jatyr, munshalyqty qarjy bólindi» dep daýryqtyrǵanyna da kóp boldy. Másele sıyrquıymshaqtanyp sozylyp ketti. Radıoaktıvti qaldyqty qalaı tumshalaýdy bilmeı, bir jyly taspen, bir jyly qummen bitep, kelesi jyly qaldyq sýdy aıdap, sodan soń buta egip, san amal qoldanyldy. Zamanaýı ǵylymı jetistikterdi paıdalana otyryp zararsyzdandyrýǵa saýatymyz jetpeı me, álde qarajat jetpeı me? Buǵan deıingi bólingen mıllıardtaǵan qarajat qaıda ketti nemese qalaı ıgerildi? Suraq kóp, jaýap joq. Durysy, qunt pen nıet, janashyrlyq jetispeıdi. Munaıyn qubyrlap sorǵan Mańǵystaýdyń muńyn tyńdaıtyn, jasyn súrtetin bir jan joq.
Kúni keshe Mańǵystaýda «Qoshqar ata» qaldyq qoımasyn qalpyna keltirý jumysy qaıta bastaldy. Aldaǵy ýaqytta «Qoshqar ata» aýmaǵyna 640 ga jerge 1 mln túp sekseýil kósheti otyrǵyzylady, zamanaýı sýarý júıesi ornatylyp, qoıma aýmaǵyn temirmen qorshaý jumysy qolǵa alynady.
«Joba Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy aıasynda iske asyrylyp jatyr. 2024 jylǵy zertteý nátıjesinde qoıma aýmaǵynda radıoaktıvti lastaný shekti deńgeıden aspaıtyny anyqtalyp, bıologııalyq rekýltıvasııa jumysy usynylǵan bolatyn. Osy negizde «2025–2026 jyldarǵa arnalǵan jasyl qorǵaý aımaǵyn qurý jobasy» ázirlendi. Joba óńir ekologııasyn jaqsartýǵa, halyq densaýlyǵyna áser etetin faktorlardy azaıtýǵa, sondaı-aq qaldyq qoımasynyń uzaqmerzimdi ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Qoshqar ata qaldyq qoımasy – halyq arasynda kópten beri alańdaýshylyq týǵyzyp kele jatqan másele. Búgingi bastalǵan jumys – ekologııany saýyqtyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Bul isti júıeli ári ashyq túrde júzege asyrýǵa múddelimiz. 2026 jyldyń aıaǵyna deıin aıaqtalýy qajet», degen Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurdáýlet Qılybaı bastamanyń óńir úshin strategııalyq mańyzǵa ıe ekenin atap aıtty.
Ýly kól basynda ákimge jobanyń júzege asyrylý barysy men aldaǵy josparlar tanystyryldy. Qoshqar ataǵa qatysty bul jolǵy bastamaǵa mańǵystaýlyqtar úlken úmit artyp otyr.
Mańǵystaý oblysy