«Binom» mektebiniń joǵary nátıjesi

«PISA»-nyń basty maqsaty – 15 jastaǵy oqýshylardyń HHI ǵasyr talaptaryna qanshalyqty da­ıyn ekenin anyqtaý. Iаǵnı bul  bo­la­shaqta jáne kásibı qyzmetinde kezdesetin túrli jaǵdaıǵa beıimde­le ala ma degen saýaldy alǵa tartady.

Dástúrli emtıhandar kóbine­se mektep baǵdarlamasyn qansha­lyq­ty meńgergenin anyq­tasa, «PISA» zertteýi oqýshy­nyń alǵan bilimin jańa jaǵdaıda qoldaný qabiletin, aqparatty syn turǵysynan saraptaýyn, kúrde­li máseleni sheshe bilýin jáne únemi ózgerip otyratyn ortaǵa beıimdelýin baǵalaıdy.

Búginde «PISA» kóptegen mem­lekettegi bilim júıesiniń myqty jáne álsiz tusyn aıqyndap, tabys­ty tájirıbeni zerdeleýge jáne uzaqmerzimdi strategııa qalyp­tastyrýǵa múmkindik beretin halyqaralyq salystyrý quraly retinde qabyldanady.

2010 jyldary EYDU zertteý­diń beıimdelgen nusqasyn – «PISA for Schools» («PISA» mektepter úshin») baǵdarlamasyn ázirlep shyǵardy. Bul bastama jekelegen bilim  uıym­­daryna arnalǵan. Onyń negiz­gi maqsaty – oqýshylar­dyń kognı­tıvtik ári áleýmettik-emosııalyq quzyretteriniń damý deńgeıin anyqtap, bilim úderisin jergilikti deńgeıde taldaý men jetildirý boıyn­sha qolaıly derekter jınaý.

Atalǵan zertteýge 15 jastaǵy oqýshylar qatysady. Olar qaı sy­nypta oqyp júrgenine qara­mastan, bul jas ereksheligi negiz­gi bazalyq bilim  kezeńiniń sońyn­da qalyptasqan basty quzyret­tilikti baǵalaýǵa jol ashady. Árbir mektepke alynatyn irikteme reprezentatıvtilik qaǵıdasyna negizdeledi.

«PISA for Schools» baǵdarla­masy kompıýterlik formatta júr­giziledi. Bul óz kezeginde baǵa­laýdyń obektıvtiligin, standarttalýyn qamtamasyz ete­di. Tek kognıtıvtik tapsyrmalar ǵana emes, sonymen birge oqýshylar toltyratyn saýalnamalar da qamtylady. Atalǵan saýalnamalar mekteptegi orta faktorlaryn, oqýǵa degen ynta-yqylasyn, áleýmettik-emosııalyq daǵdylardy jáne oqytý sapasyn qabyldaý deńgeıin baǵalaıdy.

Zertteý úsh negizgi quzyretti­likti tekseredi: birinshisi – oqý saýattylyǵy – aqparatty izdeý, túsiný, mátindi ınterpretasııalaý jáne synı turǵydan baǵalaý qabileti; ekinshisi – matematıkalyq saýattylyq – esepti tujyrymdaý, matematıkalyq bilimdi qoldaný jáne nátıjelerdi naqty ómirlik jaǵdaıda túsindire bilý; úshinshisi – jaratylystaný-ǵylymı saýat­tylyq – qubylystardy ǵylymı turǵydan túsindirý, ǵylymı tanym ádisterin baǵalaý, derekterdi taldaý jáne ınterpretasııalaý.

Kognıtıvtik baǵyttan bólek, zertteý áleýmettik-emosııalyq daǵdyǵa da nazar aýdarady. Onyń ishinde emosııalardy retteý, ynty­maqtastyqqa beıimdilik, tıimdi kommýnıkasııa, jańa tájirıbege ashyq bolý jáne ómir boıy oqýǵa daıyndyq syndy mańyzdy qabiletter baǵalanady.

Astana men Atyraý qalasynda 2023 jyldan bastap memleket-jekemenshik áriptestik jobasy aıasynda jumys istep kele jatqan «Binom» mektepteri atalǵan zertteýge jyl saıyn qatysýǵa sheshim qabyldady. Mundaǵy maqsat – oqýshylardyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyn qalyptastyrýda damýy qajet tustardy ýaqtyly anyqtap, bilim  úderisine der kezinde túzetý engizý.

«Binom» mektepteri 5-5,5 jyl boıy menshik nysany boıynsha jekemenshik mártebege ıe. Degenmen memleket-jeke­men­shik áriptestik shartyna sáıkes, bul mektepterde bilim  úde­risi jan basyna shaqqan qar­jy­lan­dyrý aıasynda júzege asady jáne ata-analar tarapynan tólem alynbaıdy.

2023 jáne 2024 jyldardaǵy nátıjelerdi salystyrsaq «Binom» mektepterinde úsh baǵyt­tyń barlyǵynda da joǵary qarqyn aıqyn baıqaldy. Oqý saýattylyǵy boıynsha ortasha kórsetkishter +4-ten +59 balǵa deıin, matema­tıka­lyq saýattylyq +3-ten +72 balǵa deıin, jaratylystaný-ǵyly­mı saýattylyq +14-ten +51 bal­ǵa deıin ósken. Eń joǵarǵysy – mate­matıkalyq saýattylyq sa­la­synan kórinedi. Atap aıtqan­da, tórt birdeı «Binom» mekte­bi bul kórsetkish boıynsha EYDU-nyń 2022 jylǵy ortasha nátıjelerinen joǵary nátıje kórsetti. Máselen, sonyń ishinde  Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy «Binom» mektebi erekshe kózge túsip otyr. Mektep oqýshylary matematıkalyq saýattylyq boıynsha 518 ball jınap, osy baǵyttaǵy álemdik kóshbasshylar qataryna bir qadam jaqyndady.

Aıta keterligi, jaratylystaný-ǵylymı saýattylyq kórsetkish­terindegi alǵa jyljý da nazar aýdar­tady.  Bul baǵyt elimizdegi mek­tepteri úshin dástúrli túrde álsiz bolyp kelgenimen, «Binom» mektep­teriniń nátıjeleri ilgeri­leý­diń bar ekenin dáleldeıdi.

Ásirese Atyraý qalasyndaǵy «Binom» mektepteriniń jetistigi qýantady. Bar bolǵany ekinshi jyl ǵana jumys isteıtin  bul oqý ordalary matematıkadan +50 balǵa, jaratylystanýdan +70 balǵa deıin joǵary nátıje kórsetti.

«PISA» zertteýiniń basty qun­dylyǵy – oqýshynyń tek bilimdi meńgerý deńgeıin emes, sony­men birge ony ómirlik jáne tá­jirıbelik jaǵdaılarda qolda­na bilý qabiletin baǵalaýy. Akade­mııalyq jetistik tek oqý baǵdar­lamasyn ıgerýmen shektelmeı, qoǵam ómirine, ekonomıkaǵa belsene qatysýǵa, derbes ári dáleldi sheshim qabyldaýǵa qajetti negizgi quzyretterdiń qalyptasý deńgeıin aıqyndaıdy.

Oqýshylardyń bilim deńgeıin tarqatyp kórsetý – bilim sapasyn aıqyndaıtyn mańyzdy ındıkator. Ol tek ortasha nátıjeni ǵana emes, sonymen qatar bilimniń qanshalyqty keń aýqymdy qamty­ǵanyn kórsetedi: ıaǵnı qansha oqýshy eń tómengi mejege jetti jáne qanshasy kúrdeli kognıtıvtik daǵdylardy meńgergenin anyqtaýǵa jol ashady.

Halyqaralyq tájirıbede «PISA» osy maqsatta alty deńgeı­li shkalany qoldanady. Ár deń­geı belgili bir quzyretter men daǵdylar jıyntyǵyn sıpattaıdy. Onyń ishinde basty mejeniń biri – 2-deńgeı. Bul deńgeı oqýshynyń negizgi bilimdi qazirgi qoǵam ómi­rinde qajet bolatyn standartty tapsyrmalardy oryndaý úshin qoldana alý qabiletin kórsetedi. Al osy deńgeıge jete almaǵandar akademııalyq jáne áleýmettik beıimdelý turǵysynan táýekel aımaǵynda qalady.

Joǵarǵy deńgeıler – 5 jáne 6 – oqýshylardyń kúrdeli tal­daý jasaýǵa, aqparatty ınter­pretasııalaýǵa, dáleldi oı qurýǵa jáne bilimdi jańa jaǵdaılarǵa kóshirýge qabiletti ekenin kórse­tedi. Mundaı nátıjeler joǵary daıyndyqty bildirip, bolashaqta bilimin jalǵastyrýǵa, sondaı-aq álemdik ortada básekege qabiletti bolýǵa jol ashady.

Bir qýantarlyǵy, «Binom» mektepterindegi oqýshylardyń joǵary deńgeı kórsetken úlesi eldegi ortasha kórsetkishten joǵa­ry bolyp otyr. Bul óz kezeginde basqa mektepterge de oń baǵdar bolady.

Oqýshylardyń oqý jetistik­terine yqpal etetin eń mańyzdy faktordyń biri – áleýmettik-ekonomıkalyq mártebe (ESCS). Sondyqtan da ol «PISA» zertteýiniń taldaýynda orta kórsetkishterdiń qatarynda tur. «ESCS» ındeksi ata-analardyń bilim deńgeıi men jumyspen qamtylýyn, otbasynyń mádenı ári materıaldyq kapıtalyn, sonymen birge úıdegi bilim berý ortasyn qamtıtyn jıyntyq sıpattamany bildiredi. Tıimdi bilim berý júıesiniń basty mindeti – áleýmettik shyǵý teginiń áserin barynsha azaıtyp, barlyq oqýshyǵa teń múmkindik usyný.

«BI Education» jelisindegi mektepterde ortasha «ESCS» ındeksi – 0,38 ben – 0,45 aralyǵynda. Bul kórsetkish EYDU elderiniń ortasha deńgeıinen (0,0) edáýir tómen. Mundaı jaǵdaı mektepterdiń aldyna erekshe mindet qoıady: syrtqy qoldaýdyń ornyn sapaly pedagogıkalyq tájirıbeler, qosymsha bilim resýrstary jáne tálimgerlik júıeler arqyly tolyq­tyrý qajet.

Qoryta aıtqanda, halyq­aralyq «PISA for Schools» zert­teýiniń negizgi parametrleri bo­ıynsha «Binom» mektepteri senimdi joǵary nátıje  kórsetip otyr. Bul jeli ishinde tıimdi tájirıbe men ádistemeniń qalyptasqanyn aıǵaqtaıdy. Aldaǵy tańda  olar­dy keńeıtip,  respýblıka deń­geıin­de aýqymdy qoldanýǵa múm­kindik bar.

Araılym MAǴZUMOVA,

«BI Education» kompanııasynyń akademııalyq dırektory