Ǵaryshtyq dıalogtiń jańa alańy

Osy jaǵdaıdy eskergen elimiz qazir atalǵan salada úzdiksiz qulshynys tanytyp keledi. Osy oıymyzdyń jarqyn dáleli retinde Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń qoldaýymen «Space Days Kazakhstan – 2025» halyqaralyq forýmy ótti.

Atalǵan forýmnyń negizgi maqsaty – ǵarysh salasyndaǵy strategııalyq áriptestikti tereńdetý, zamanaýı tehnologııalardy ilgeriletý, sondaı-aq ǵylym, bilim berý jáne óndiris salalarynyń áleýetin biriktirý. Is-sharaǵa 50-den asa memlekettiń delegasııasy, halyq­aralyq uıymdar, ýnıversıtetter, ǵylymı-zertteý ortalyqtary men bıznes ókilderi, sonymen qatar ǵarysh sala­synyń jetekshi mamandary qatysty.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq últtyq ýnıversıtetiniń rektory Janseıit Túımebaev forýmdy ashyp, atalǵan is-sharanyń mańyzyn atap kórsetti. Sondaı-aq ýnıversıtet basshysy keıingi jyldary elimiz ǵaryshtyq tehnologııalar men sıfrlandyrýdy damytýǵa erekshe mán berip otyr. Jasandy ıntellekt, úlken derekter, platformalyq ekonomıka sekildi baǵyttar básekege qabilettiliktiń jańa ólshemine aınalǵanyn jetkizdi.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda: «Biz bárimiz jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt dáýirine qadam bastyq. Bul úrdis búkil álemde qalyptasqan tártipti jáne adamdardyń ómir súrý saltyn birjola ózger­týde. Biz jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologııasyn barynsha engizý arqyly ekonomıkany jańǵyrtýymyz qajet», dep atap ótken bolatyn.

Forým aıasynda BUU-nyń Ǵarysh keńistigin beıbit maqsatta paıdalaný komıteti (KOPÝOS) basshysynyń orynbasary Drıss El Hadanı, jobalar dırektory Harýn Nýrýllah Tanzı, Qazaqstannyń Sıfrlyq damý vıse-mınıstri Marat Oljabekov, Bahreın ǵarysh agenttiginiń basqarma tóraǵasy Sheıh Zalıd ben Alı Ál Halıfa, «Uzbekkosmos» dırek­torynyń orynbasary Mýhıddın Ibragımov, Mysyr ǵarysh agenttiginiń ókili Sherıf Sedkı, basqa da bedeldi sarapshylar baıandama jasady.

Osy forýmǵa alystan at arytyp kelgenderdiń biri – Ońtústik Koreıadaǵy «Contact Space Group» kompanııasynyń tóraǵasy Sýndjın Lı. Ol bizge ózi bas­qaryp otyrǵan kompanııa jaıynda biraz aqparat berdi.

«Bizdiń holdıng quramynda bes kompanııa bar: «APSI», «Contact Space Optics», «Contact Earth Service» jáne AQSh-taǵy «Texas Space Communications». «Contact» kompanııasy jerústi stansalary qyz­metin usynady. Búkil álem boıynsha 15 stansamyz bar, olar spýtnıkterden beıneler men synaq derekterin qabyldaıdy. Biz bul derekterdi óńdep, AI algorıtmderin qoldaný arqyly taldaımyz. Bul sheshimder smart-qalalardy baqylaýǵa, sý resýrstaryn jáne ormandardy basqarýǵa, sondaı-aq qorǵanys salasyna qoldanylady. Sonymen birge spýtnıkterdi basqarý qyzmetin usy­namyz.

Al «APSI» kompanııasy 200-500 kg salmaqtaǵy spýtnıkterdi jobalap, óndiredi. Sonymen qatar spýtnıktik smartfondar shyǵaramyz. Birikken Arab Ámirlikterine 1 mıllıonnan as­tam qurylǵy sattyq. «Intelsat» jáne ony satyp alǵan «Biosat» kompanııalarymen seriktestik kelisimsharttarymyz bar. Sondaı-aq «Contact Space Optics» kompa­nııasy spýtnıktik optıkalyq kameralardy jobalap, olardy spýtnıkter­ge biriktirip ushyrady. Al «Texas Space Communications» kompanııasymen birlesip, 2-7,3 metrlik jerústi antenna júıelerin jobalap, óndiremiz. Osy forýmǵa kelgen sebebimiz: Qazaqstandaǵy ǵarysh salasynyń jetistikterimen tanysyp, keıbir kelisimsharttarǵa qol qoıý», dedi ol.

Ǵaryshty zertteý – adamzat bola­shaǵyna jol ashatyn uly múmkindiktiń biri. Spýtnıktik tehnologııalar búginde baılanys, ınternet, navıgasııa, meteorologııa, jerdi qashyqtan zertteý jáne aýyl sharýashylyǵyn damytýda keń qoldanys taýyp otyr. Ǵarysh salasy asa kúrdeli bolǵandyqtan, bir memlekettiń ony tolyqqandy ıgerýi de qıynǵa soǵady. Sondyqtan bul salada halyqaralyq yntymaqtastyq pen tájirıbe almasý erekshe mańyzǵa ıe. NASA jáne sol sııaqty Qytaı men Úndistannyń ǵa­rysh agenttikteri túrli baǵdarlamalar arqyly bir-birimen yntymaqtastyq ornatyp, ortaq jobalarǵa atsalysyp keledi. Ha­lyqaralyq ǵarysh stansasy – sonyń aıqyn mysaly.

Qytaılyq «PaleblueRS Technology» kompanııasynyń vıse-prezıdenti Djeıms Djań da osy forýmǵa alǵash qatysyp otyr.

«Qazaqstan – gaz ben qubyr sekildi tabıǵı resýrstarǵa baı, jeri keń memleket. Sondaı-aq ol óńirdegi ekonomıkasy eń jyldam damyp kele jatqan eldiń biri. Kóptegen sala boıynsha kóshbasshyǵa aınalǵan. Osyndaı damý nátıjesinde spýtnıktik derekter men keńeıtilgen ǵaryshtyq múmkindikterge degen suranys artyp otyr. Qazaqstan qazirdiń ózinde birneshe ǵaryshtyq baǵdarlamany júzege asyryp, sonyń ishinde spýtnıkter qurastyrý da bar. Naryqtyń ósýine baılanysty halyqaralyq serik­testikterge, onyń ishinde Qytaı kompanııalary men uıymdarymen áriptestikke degen suranys ta kóbeıip keledi. Sondyqtan biz Qazaqstandaǵy mekemeler men kásiporyndarmen baılanys ornatyp, yntymaqtastyqty, birlesken jobalardy damytýǵa kiristik. Osy is-sharaǵa qatysýymyzdyń bas­ty sebebi de – Qazaqstannyń ǵarysh salasyndaǵy uıymdarymen baılanysymyzdy nyǵaıtý, múmkindigin kórý», dedi D.Djań.

Osyndaı múmkindikterge qol jet­kizýge qulshynys tanytqan elimiz ǵarysh salasynda álemdik tájirıbege súıene otyryp, óziniń ǵylymı-tehnıkalyq áleýetin nyǵaıtyp keledi. Baıqońyr ǵarysh aılaǵy – búkil adamzatqa ortaq. Elimiz qazirde jerdi qashyqtan zondtaý, baılanys jáne navıgasııalyq spýtnıkterdi ushyrý arqyly tájirıbesin arttyryp, kadrlar daıarlaý isine den qoıýda. Bul úderiste sheteldik seriktestermen yntymaqtasý, jańa tehnologııalardy meńgerý jáne birlesken ǵylymı jobalar júrgizý – bas­ty shart.

Atap aıtqanda, ǵaryshtyq zertteýler – jahandyq syn-qaterlerdi eńserýdiń de bir joly. Jarty álemniń mazasyn alyp turǵan klımattyń ózgerýi, tabıǵı apattardyń aldyn alý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý sııaqty máselelerde spýtnıktik málimetterdiń mańyzy aıtarlyqtaı bolmaq. Sondyqtan da elimizdiń óz ǵarysh salasyn damytýdy jalǵastyryp, halyqaralyq tájirı­bemen udaıy ortaqtasýy el ıgiligine saıa­tyn sara jol ekeni aıqyn.