Qyzylorda oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi mamandary Qarmaqshy aýdanyndaǵy áriptesterimen birlesip, aýdandaǵy Shaqshaq shatqalyna barlaý ekspedısııasyn uıymdastyrdy. Mamandardyń paleontologııalyq keshen sanalatyn aımaqtan tapqan jádigerleri ǵylymı ortanyń da, qarapaıym jurtshylyqtyń da qyzyǵýshylyǵyn týdyryp otyr.
Kóp qupııany baýyryna basqan shatqalǵa ǵylymı zertteý jumystary alǵash ret 1959 jyly keńes paleontologi A.Rojdestvenskııdiń jetekshiligimen júrgizilipti. Sol tusta mezozoı dáýiriniń bor kezeńinde ómir súrgen dınozavr súıekteri tabylyp, qazir kópshilik «Aralozavr» atap júr. Paleontologterdiń zertteý jumystary barysynda gadrozavr otrıadyna kiretin Aralozavrdyń 93–86 mln jyl buryn ómir súrgeni anyqtalǵan. Shaqshaqtan 1958 jyly tabylǵan alyp kesirtke súıekterine rekonstrýksııa jasalyp, qazir jańa mýzeıden arnaıy bólim ashyldy. Osy kúnge deıin Qarmaqshydaǵy paleontologııalyq keshenge syrttan da nazar aýdaryp otyrǵandar az emes.
Mýzeı qyzmetkerleriniń bul jolǵy barlaý ekspedısııasy nátıjesinde, shatqaldan bor dáýirinde ómir súrgen tirshilik ıeleri súıekteriniń qaldyqtary tabylyp otyr. Aldaǵy ýaqytta ol arnaıy mamandar tarapynan jan-jaqty zertteledi. Mamandar endi keshenniń qorǵalýyna nazar salý kerektigin aıtady. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi dırektory Sapar Kózeıbaevtyń aıtýynsha, elimizde paleontologııalyq keshen óte sırek kezdesedi.
«Alpys jeti jyldan keıingi sol aýmaqqa jasaǵan saparymyz sátti boldy. Kóptegen súıek tabyldy. Endi sol mańnan úlken qorǵaý aımaǵy jasalýy kerek. Tipti sol aýdan aýmaǵyndaǵy Qorqyt ata – Baıqońyr – Maral ıshan – Shaqshaq baǵytynda tarıhı týrızm marshrýttaryn uıymdastyrýǵa da ábden bolady. Aýdan ortalyǵynan qyr betkeıge qaraı 70–80 shaqyrym qashyqtyqta jatqan keshenge aparatyn jol da asa bir qıynshylyq týdyra qoımaıdy. Bul bastamamyz paleontologterdiń tyńǵylyqty zertteýine ulassa, odan ári memleket qorǵaýyna alyp, máni joǵary mádenı mura retinde memleket qorǵaýyna alynsa, keleshekte IýNESKO kóleminde qorǵalatyn álemge ortaq muralar qataryna qosylsa degen tilegimiz bar», deıdi Sapar Álıasqaruly.
Keshen oryn tepken aımaq tabıǵaty da erekshe. Tóbe qabattarynan ataqty Sharyn shatqalyna uqsas belgilerdi baıqaısyz. О́tken ǵasyr ortasynda jasalǵan zertteý jumystarynan qalǵan bir belgi – qoıylǵan taqtaısha da aıaq asty qalýdyń az aldynda tur. Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵylymı hatshysy Ashat Saılaýdyń aıtýynsha, Eýropa ǵalymdary keshende birneshe ret zertteý jumysyn júrgizip, onyń qorytyndysy boıynsha ǵylymı jýrnaldarda maqala jarııalaǵan. Sońǵy ekspedısııa tasqa aınalǵan súıekter tapqaly beri shet memleketterden habarlasatyndar jıilegen. Osynyń ózi keshendi qorǵaýǵa keshikpeı kirisý kerektigin kórsetip tur. Mamandar bul aýmaqty «Dınozavrlar qorymy» degen atpen tarıhı nysan retinde tirkeýge alý kerektigin aıtady.
Jalpy, osydan 2 jyl buryn mınıstrlikten sertıfıkat alǵan mýzeı mamandary oblys aýmaǵyndaǵy tarıhı jáne mádenı eskertkishterge arheologııalyq jumystar júrgizip keledi. Bıyl Shaqshaq shatqalynan bólek Asanas-3 qalashyǵynda shaǵyn qazba júrgizip, ortaǵasyrlyq mekenniń syryn ashýǵa alǵashqy qadam jasady. Qazirgi kúni mýzeı qyzmetkerleri arheologııa salasynda úlken jobalarǵa qatysý úshin akkredıtasııadan ótýge daıyndalyp jatyr.
Mýzeı mamandary týrızmniń barlyq túrin damytý bastamasyn kótergen Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý úshin aımaqta tarıhı týrızmdi qolǵa alýǵa bolatynyn aıtady. Mysaly, ótken dáýir esteligin kórgisi kelgender úshin Uly Jibek joly boıyndaǵy Syǵanaq, Jankent qalalary qataryna Asanas, Qyshqala qalashyqtaryn qosýǵa bolady. Jetiasar mádenıetine jatatyn tarıhı oryndar qazirgi qalpynyń ózinde syrttan kelgen týrıske uıalmaı kórsetýge jaraıtyn nysandar.
Talaı dáýirler deregin baýyryna basqan tarıhı keremet keshennen tabylǵan súıekter qazir jan-jaqty zerttelip jatyr. El aýmaǵynda sırek kezdesetin bul aýmaqqa bolashaqta nazar aýdaratyndar qatary kóbeıe túseri sózsiz.
QYZYLORDA