Elimiz sıfrlyq damý baǵytynda birqatar iri jobany júzege asyryp keledi. Sonyń qatarynda shalǵaı eldi mekenderdi ınternetpen qamtamasyz etý, halyqaralyq derekter tranzıtin keńeıtý, joǵary tehnologııaly óndiristi jolǵa qoıý men kıberqaýipsizdikti kúsheıtý sekildi strategııalyq baǵyttar aıqyndalǵan, dep jazady Egemen.kz.
Qazir el aýmaǵynda spýtnıktik baılanys ınfraqurylymyn damytý jumystary júrgizilip jatyr. Bul ásirese geografııalyq turǵydan qoljetimsiz aýyldardy ınternetpen qamtýda tıimdi sheshim boldy. Búginde respýblıkada úsh operator spýtnıktik ınternet qyzmetin usynyp keledi. Jyl sońyna deıin osy salaǵa taǵy eki sheteldik kompanııanyń kelýi josparlanǵan. Olar boıynsha pılottyq synaqtar bıylǵy jyly júzege asady.
Budan bólek, bıyl «Qazaqstan temir joly» poıyzdary men Air Astana áýe kemelerinde spýtnıktik ınternet qyzmeti engiziledi. Bul jolaýshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý ári sıfrlyq qyzmetterdi mobıldi keńistikte de qoljetimdi etýge baǵyttalǵan. Bul týraly Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntelekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev aıtty.
El azamattary sapaly ınternetpen qashan tolyq qamtylady?
Ákimdikterge týrıstik jerler men qoljetimsiz óńirlerde spýtnıktik ınternet ornatý mindeti júkteldi. Bul jumys jergilikti bıýdjet esebinen qarjylandyrylady. Mundaı talap eń aldymen ishki týrızm ınfraqurylymyn damytýǵa yntalandyrýdy kózdeıdi.
Elimizdiń geostrategııalyq ornalasýy sıfrlyq tranzıttik múmkindikti kúsheıtýge jaǵdaı jasaıdy. Memleket Eýropa men Azııa arasyndaǵy halyqaralyq ınternet-trafık tasymalynyń mańyzdy býyny sanalady. Osy baǵyttaǵy tranzıttik áleýetti keńeıtý úshin Kaspıı teńiziniń túbi arqyly Ázerbaıjanǵa deıin sozylatyn optıkalyq-talshyqty kabel jobasy bastaldy. Joba jyl sońyna deıin aıaqtalýy tıis.
Bul bastama halyqaralyq baılanys baǵyttaryn ártaraptandyrýǵa, tranzıttik kiristi ulǵaıtýǵa ári derekter almasý qaýipsizdigin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Bıyl 1900 eldi mekenge joǵary jyldamdyqty ınternet qosylady
Sońǵy jyldary elimizde álemdik deńgeıge saı derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń (Data Center) qurylysy jandanǵan. Mundaı ortalyqtar memlekettik jáne jeke sektordyń aqparattyq júıeleriniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi.
Sonyń qatarynda jasandy ıntellekt mınıstrligi iske qosqan memlekettik sektorǵa arnalǵan derekter ortalyǵy erekshe mańyzǵa ıe. Onyń tehnıkalyq qýaty joǵary, rezervtik júıeleri men qaýipsizdik tetikteri halyqaralyq talaptarǵa sáıkes keledi. Bıyl ortalyq memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerin osy nysanǵa kóshirý josparlanǵan.
Bul qadam memlekettik júıelerdi ornalasqan jerine táýelsiz, úzdiksiz ári qaýipsiz jumysqa beıimdeıdi.
Jasandy ıntellekt mınıstrligine qarasty kásiporynda otandyq spýtnıkterdi qurastyrý isi qolǵa alyndy. Bul elimizdiń joǵary tehnologııaly ónerkásipke qosqan mańyzdy úlesi bolady.
Aldaǵy jyldary kásiporyn Jerdi qashyqtan zondtaýǵa arnalǵan keminde 5-6 spýtnık qurastyryp shyǵarýdy josparlap otyr. Buǵan qosa joba eksportqa baǵyttalyp, jalpy quny 75 mln AQSh dollaryn quraıtyn ónimdi syrtqy naryqqa shyǵarý kózdelgen. Bul – el tarıhynda alǵash ret júzege asatyn joǵary tehnologııaly eksport.
О́tken jyly kıberqaýipsizdik salasynda birqatar mańyzdy shara qabyldandy. Eń aldymen memlekettik organdarda aqparattyq qaýipsizdik úshin jaýapty birinshi basshylardyń jeke jaýapkershiligi zańnamalyq deńgeıde bekitildi. Azamattardyń derbes derekterin qorǵaý normalary da kúsheıtildi.
Poıyzdar men ushaqtarda Starlink deńgeıindegi ınternet paıda bolady
Bir mıllıonnan astam azamat kıbergıgıena boıynsha oqytylyp, memlekettik organdarda buryn-sońdy bolmaǵan kólemde tekserýler júrgizildi. Nátıjesinde aqparattyq qaýipsizdik talaptarynyń jıi buzylatyny anyqtaldy.
Osyǵan baılanysty ortalyq memlekettik organdar men jergilikti atqarýshy organdarǵa derekter qaýipsizdigine qatysty baqylaýdy kúsheıtý mindeti qoıyldy. Memlekettik aqparattyq júıelerden azamattardyń derbes derekteriniń syrtqa taralýy jaǵdaıynda jaýapkershilik tikeleı basshylarǵa júkteletini eskertildi.
Elimiz sıfrlyq transformasııanyń jańa belesine qadam basyp otyr. Spýtnıktik ınternet, derekter ortalyqtary, joǵary tehnologııaly spýtnık óndirisi men kıberqaýipsizdik salalary boıynsha atqarylyp jatqan jumystar orta merzimde eldiń sıfrlyq egemendigin nyǵaıtýǵa, ekonomıkasynyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa ári halyqaralyq básekege qabilettiligin kúsheıtýge yqpal etedi.