Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn júzege asyrý sheńberinde Premer-mınıstr Oljas Bektenov Qarjy mınıstrliginiń fıskaldyq saıasatyn damytý jáne aqparattyq júıelerdi sıfrlandyrý máseleleri jóninde keńes ótkizdi. Jıynǵa quzyrly vedomstvolar men óńirlik memlekettik kirister departamentteriniń basshylary qatysty, dep habarlaıdy Egemen.kz Úkimettiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
2025 jylǵa arnalǵan memlekettik bıýdjet kirisiniń oryndalý qorytyndylary qaraldy. Qarjy mınıstri Mádı Takıevtiń aıtýynsha, kirister jospary 100,1%-ǵa oryndalyp, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha bıýdjetke 24,6 trln teńge tústi.
2026 jylǵy 1 qańtardan beri jańa Salyq kodeksiniń kúshine enýimen 454 myń salyq tóleýshi ońaılatylǵan salyq deklarasııasy boıynsha óz qyzmetin rastady; ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar retinde 138 myń jeke tulǵa tirkelgen (onyń 122 myńy buryn tirkelmegen). 7 myńnan astam bıznes sýbektisi jańa QQS tóleýshiler retinde esepke alyndy.
Premer-mınıstr memlekettik organdardyń basym mindeti qyzmet kórsetý isin damytý, salyq tóleýshilerge ashyqtyq pen ádil kózqaras qalyptastyrý ekenin basa aıtty. Osyǵan baılanysty memlekettik kirister departamentteriniń basshylaryna negizgi jumys qaǵıdattary belgilendi.
«Ádil, yńǵaıly ári túsinikti. Salyq tóleý úderisi dál osylaı bolýy kerek. Ishki kirister qyzmetiniń qyzmetkerleri bıznestiń seriktesteri ári keńesshileri bolýy kerek. Jaýapqa tartý sharalary tek kirisin qasaqana jasyrǵandar úshin qarastyrylǵan. Sondyqtan 2026 jyl búkil ShOB úshin ótpeli jyl bolady; tóleýdegi qatelikter úshin ósimpuldar men aıyppuldardyń óndirilmeıdi. Sonda kásipkerler bul jyldy ózgeristerge baısaldy túrde beıimdelý úshin paıdalana alady», dedi Oljas Bektenov.
QQS ósimi qurylys salasyn shyǵynǵa ushyrata ma?
Qarjy vıse-mınıstri Erjan Birjanov Memlekettik kirister komıtetiniń (MKK) jańa sıfrlyq arhıtektýrasyn engizý, salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi mıkroservıstik modelge kóshirý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly baıandady.
MKK-niń fıskaldyq prosesterin ońtaılandyrý maqsatynda buǵan deıingi 12 eskirgen aqparattyq júıeniń ornyna 5 zamanaýı sıfrlyq platforma qoldanysqa engizildi. Bul salyq salý rásimderin jeńildetýge, adal bıznes úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa jáne zań buzýshylyqtardy baqylaýdy kúsheıtýge múmkindik berdi.
Osy jyldyń basynan beri salyq salýdyń ońaılatylǵan rejımine kóshý boıynsha 500 myńǵa jýyq ótinish óńdeldi. Qazirdiń ózinde memlekettik kirister organdarynyń jańa aqparattyq júıelerinde salyq eseptiliginiń 800 myń nysany bar. Sıfrlyq servıster shamamen 1,7 mln bıznes sýbektisine qyzmet kórsetedi. Kúnine júıege orta eseppen 87 myńnan astam salyq tóleýshi kiredi.
Ońtaılandyrýdyń basty artyqshylyǵy – salyq qujattaryn jyldam óńdeý, ıaǵnı 1 saǵattan 1 mınýtqa deıin qysqartý, onlaın tólemder júrgizý, júıeniń qol jetimdiligin arttyrý jáne bir mezgilde kirgen paıdalanýshylar sanyn (100 myńnan 250 myńǵa deıin) kóbeıtý. Kásipkerlerdi qoldaý jáne olardyń tarapynan qatelerdi boldyrmaý úshin formatty-logıkalyq baqylaý engizildi.
Bıyldan bastap QQS boıynsha deklarasııalardy avtomatty túrde toltyrý júzege asyryldy, bul bıznes úshin mindettemelerin oryndaýdy jeńildetedi. О́zin-ózi jumyspen qamtyǵandar úshin mártebe avtomatty túrde e-Saluq Business mobıldi qosymshasy arqyly beriledi.
Bul rette jańa sıfrlyq quraldar tek salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirý úshin ǵana emes, sonymen qatar statıstıkany qalyptastyrý, óńirler boıynsha azyq-túlik jáne áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń, JJM qajettilikteriniń monıtorıngi, járdemaqylardy esepteý, sýbsıdııalar berý, kvazımemlekettik sektordyń zańsyz satyp alýlaryn boldyrmaý, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmeti jáne taǵy da basqalar úshin paıdalanylady.
Big Data biryńǵaı analıtıkalyq platformasy 74 derekkózden alynǵan málimetterdi biriktiredi. Onda salyq tóleýshiler týraly barlyq negizgi aqparattar, sonyń ishinde jyljymaıtyn múlik, kólik, jer ýchaskeleri, qarjylyq operasııalar jáne valıýtalyq baqylaý sheńberindegi halyqaralyq mámileler jáne taǵy da basqalary bar. Analıtıkalyq quraldar 2025 jyly 700 mlrd teńgeden astam salyq pen tólemderdiń qosymsha túsimderin qamtamasyz etti jáne baqylaýdyń naqtylyǵyn arttyrdy.
Tapsyrylǵan salyq deklarasııalary men berilgen shot-faktýralar ashyqtyqqa jol ashyp, zańsyz shemalardy qoldaný belgilerin anyqtaýǵa qosymsha múmkindik beredi. Mysaly, Astanada kassalyq tártipti buzǵan salyq tóleýshilerdi irikteý jónindegi jańa servısti pılottyq joba retinde engizý nátıjesinde 121 myń salyq tóleýshiniń 55,9 myńy zań buzǵany anyqtaldy.
Qarjy mınıstrliginiń basshylyǵy naqty mysaldar keltirdi:
Astanada qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynyń biriniń ıesi berilgen chekterdiń júzege asyrylǵan tapsyrystar sanyna sáıkes kelmeýine baılanysty táýekeldi salyq tóleýshiler tizimine endi. Qorytyndysy boıynsha kásipker zań buzýshylyqtardy moıyndap, qosymsha deklarasııa tapsyrdy.
Mańǵystaý oblysyndaǵy energetıkalyq kompanııanyń qyzmetin taldaý barysynda satyp alynǵan qubyrlar qunynyń aldyn ala 16,9 mlrd teńgege artqanyn kórsetti. Osy fakti boıynsha qylmystyq is qozǵaldy.
Dál osy óńirde JShS-da salyq tóleýden jaltarý shemasyn qurýdy kýálandyratyn birqatar eleýli sáıkessizdik anyqtaldy. Atap aıtqanda, JK jetkizýshi-kontragentterdiń basym bóligi JShS-nyń IP-meken jaıynan esep bergen, keıbir JK bas tapsyrys berýshiniń qyzmetkerleri bolyp sanalady jáne taǵy basqalar.
Almatyda jaıly mektepter salýǵa memlekettik kelisimsharttar alý barysynda jalaqyny edáýir kóterý anyqtaldy. Máselen, nysandardyń birin salý kezinde JShS basshysynyń jalaqysy 131,5 mln-ǵa deıin ósken, bul qurylys shyǵyndarynyń ádeıi ulǵaıýy múmkin ekenin kórsetedi. Atalǵan fakt boıynsha tekserý júrgiziledi.
Jalǵan elektrondyq shot-faktýralardy jazyp berý belgileri bar salyq tóleýshilerge qatysty bıometrııalyq sáıkestendirý modýlin engizý nátıjesinde 17,4 myń táýekeldi kásiporyn anyqtaldy. 30 mlrd teńgege EShF zańsyz shyǵarý múmkindigi toqtatyldy.
Sıfrlyq teńge boıynsha QQS-ny ashyq jáne baqylanatyn qaıtarýdy qamtamasyz etetin «Sıfrlyq QQS» modýlin iske qosý mańyzdy qadam bolyp otyr.
«Valıýtalyq baqylaý» ekinshi deńgeıdegi ýákiletti bankter júrgizetin tólemder týraly málimetterdi alý úshin Ulttyq Banktiń aqparattyq júıesimen ıntegrasııalanǵan.
Halyqaralyq ushýlardy modeldeý jolaýshylar aǵynyna aldyn ala taldaý júrgizýge jáne jeke tulǵalar men taýarlardyń qozǵalys zańdylyqtaryn belgileýge múmkindik beredi.
Budan bólek, búgingi tańda EYDU (CRS) sheńberinde 80 elmen, AQSh-pen (FATCA) jáne TMD-men (5 el) rezıdentterdiń kiristeri men sheteldegi múlikteri týraly málimetterdi avtomatty túrde almasý boıynsha halyqaralyq ıntegrasııalar bar. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjeleri boıynsha shamamen 6 mlrd teńge kóleminde salyq túsimi qamtamasyz etildi.
Prosesterdi avtomattandyrýǵa, ashyq ári tıimdi baqylaý júıesine kóshýge múmkindik beretin Keden aqparattyq júıesin kezeń-kezeńimen engizý boıynsha júrgizilip jatqan jumystarǵa erekshe nazar aýdaryldy. Búgingi tańda júıede 12 myń paıdalanýshy tirkelgen, 1,4 mln tranzıttik, 460 myń kedendik jáne shamamen 1,1 mln jolaýshylar deklarasııasy shyǵarylǵan.
Keden júıesiniń iske qosylýy tranzıttik deklarasııalardy rásimdeý ýaqytyn 30 mınýttan 10 mınýtqa deıin qysqartýǵa, sondaı-aq irgeles baqylaýshy qyzmettermen ózara is-qımyldy avtomattandyrýǵa múmkindik berdi. Jalpy sıfrlandyrylǵan derekqor men júrgizilgen taldaý nátıjesinde 2025 jyly bıýdjetke qosymsha 115 mlrd teńge somasynda kedendik tólemder tústi.
Keńes qorytyndysy boıynsha Premer-mınıstr Oljas Bektenov memlekettik organdarǵa aýqymdy sıfrlandyrý boıynsha júrgizilip jatqan jumystardy erekshe baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.
Qarjy mınıstrligine naqty usynystar engize otyryp, qoǵam men sarapshylardyń syndarly usynystaryn sapaly qaraýdy qamtamasyz etý;
Aýmaqtyq memlekettik kirister departamentterine – qabyldanǵan reformalardyń jergilikti jerlerde tıisti deńgeıde júzege asyrylýyn, sondaı-aq bıznes pen halyq arasynda júıeli túsindirý jumystaryn júrgizýdi qamtamasyz etý;
Jasandy ıntellekt mınıstrligine – Qarjy mınıstrliginiń aqparattyq júıelerin joǵary jyldamdyqtaǵy baılanys arnalary jáne serverlik qýattarmen qamtamasyz etý;
Qarjy mınıstrligi Jasandy ıntellekt mınıstrligimen birlesip – Memlekettik kirister komıtetin qajetti esepteý qýattarymen qamtamasyz etý máselesin pysyqtaý;
Saýda, Qarjy jáne Jasandy ıntellekt mınıstrlikterine osy jyldyń 1 shildesine deıin elektrondyq saýda alańdary men marketpleısterde Ulttyq taýarlar katalogin qoldaný aıasyn keńeıtip, keıinnen taýarlardyń baǵasy týraly aqparat alýdy qamtamasyz etý tapsyryldy.
QQS ósimi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasyna áser etti me?