Kompanııa áreketiniń zańdylyǵy

Kompanııa áreketiniń zańdylyǵy - oǵan quqyqtyq baǵa berilýi tıis

Qazaqstan Kommýnıstik ha­lyq partııasynyń qoǵamdyq qabyl­daýyna zańdy quqyqtary men múddelerin qorǵaý úshin bankter men ıpotekalyq uıymdardyń ­problemalary bar qaryz alý­shylary ótinishpen keldi. Búginde «BTA Ipoteka» AQ ıpo­tekalyq uıymy (kompanııa) alǵashqy tirkelgen kúnnen bastap birneshe ret óziniń ataýyn ózgertip úlgergeni bárimiz­ge málim. Buryn kompanııa­da Qazaq­stan Respýblıkasynyń bank zań­namasynda kózdelgen ult­tyq jáne shetel valıýtalaryn­da banktik qaryz operasııala­ryn júr­gizýge Qazaqstan Respýb­lıkasy Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttiginiń (QR QQA) 2008 jylǵy 14 tamyzdaǵy №27 lı­senzııasy bolǵan. Kompanııa bir­qatar prýdensııalyq normatıv­terdi saqtamaǵany úshin QR QQA sheshiminiń negizinde bul lısen­zııanyń qoldanylýy 2009 jylǵy 2 qazannan bastap úsh aı merzimge toqtatyldy. QR QQA 2009 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy qaýlysymen lısenzııanyń qoldanylýyn toq­tata turý merzimi 2010 jylǵy 26 naýryzǵa deıin uzartyldy. Budan ári 2010 jylǵy 19 naýryzda kompanııa bank qyzmetin júzege asyrýǵa lısenzııany óz erkimen qaıtarý jáne kompanııa bıznesiniń strategııasyn aktıvterdi qaıta qu­rýǵa, qalpyna keltirýge jáne ıpotekalyq aktıvterdi sekıýrıttendirýge mamandanǵan kásiporynǵa qaıta beıimdeý týraly sheshim qabyldady. 2010 jylǵy 25 mamyrda «BTA Ipoteka» kompanııasynyń bank operasııalaryn júrgizýge lısenzııasynyń qoldanylýy birjola toqtatyldy.

Kompanııanyń resmı qyzmetine qatysty Astana qalasy ádilet departamentiniń 2015 jylǵy 15 qańtardaǵy №09-10/JT-14-359 jaýabyna sáıkes «BTA Ipoteka» – «BTA Bank» aksıonerlik qoǵamynyń enshiles uıymy» bolyp zańdy tulǵa retinde tirkeldi jáne kommersııalyq uıym bolyp tabylady. О́tinishke/jarǵyǵa sáıkes qyzmet túrinde «kredıtteýdiń ózge túrleri» dep kórsetilgen. Osylaısha, qazirgi ýaqytta kompanııanyń kommersııalyq qyzmeti Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń (QR UB) qarjy­lyq retteýish ıýrısdıksııasyna jatpaıdy jáne tıisinshe qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes sońǵysynyń aldynda eshqandaı jaýaptylyq ta bolmaıdy. 2013 jylǵa arnalǵan aýdı­tor­­lyq esepte kórsetilgendeı, «Er­nest end Iаng» JShS kompanııa­sy­nyń jalǵyz aksıoneri «BTA Ipo­teka» AQ bolyp tabylady. Kom­­panııaǵa túpkilikti baqylaýdy 2009 jyl­ǵy aqpannan bastap «Sam­uryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qo­­ry» AQ qaty­satyn Qazaqstan Res­­­pýb­lı­kasynyń Úkimeti júzege asyrady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq kodeksiniń (budan ári qaraı – QR AK) 34-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes óz qyzmetiniń negizgi maqsaty retinde tabysyn keltirýdi kózdeıtin (kommer­sııa­lyq uıym) zańdy tulǵa bola alady. «Qazaqstan Respýblıkasyn­daǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» Zańnyń (budan ári – zań) 26-babynyń 7-tarmaǵynda bank operasııalarynyń barlyq túrleri ony júrgizý quqyǵy lısenzııada tikeleı kórsetilgen jaǵ­daıda ǵana júzege asyrylýy múmkindigi kózdelgen. Sonymen birge, zańnyń 30-babynda bank operasııalarynyń barlyq túrleri anyqtalǵan, solardyń negizinde bank nemese ıpotekalyq uıymdar tabysyn keltirýge quqyly. 2010 jylǵy 25 mamyrdan bastap kompanııanyń bank operasııalaryn júrgizý quqyǵy lısenzııasynyń qoldanylýy toqtatyldy, ıaǵnı kompanııa atalǵan datadan bastap zańǵa sáıkes paıda alýǵa quqyǵy joq jáne zańdy tulǵanyń kommersııalyq qyzmeti QR AK sáıkes retteledi. QR AK 293-babyna sáıkes boryshqor mindettemesin orynda­maǵan nemese tıisinshe oryn­da­maǵan jaǵdaıda, atap aıtqanda, oryndaý merzimin ótkizip alǵan jaǵdaıda nesıe berýshige tóleýge mindetti, zańdarmen nemese shartpen belgilengen aqsha somasy aıyp tóleý (aıyppul, ósim) dep tanylady. Aıyp tóleý týraly talap boıyn­sha nesıe berýshi oǵan keltirilgen za­laldardy dáleldeýge mindetti emes. QR AK 295-babynyń 1-bó­li­ginde zańdy aıyp tóleý uǵymy belgilengen, ıaǵnı nesıe berý­shi taraptardyń kelisiminde aıyp tóleý mindeti kózdelgen-kózdel­megenine qaramastan, zańdarda belgilengen aıyp tóleýdi (zańdy aıyp tóleýdi) talap etýge quqyly. О́z kezeginde, QR AK 353-babynda bireýdiń aqshasyn zańsyz paıdalanǵany úshin jaýapty bolý tetigi naqty jazylǵan: Birinshi – aqsha mindettemesin oryndamaý saldarynan bireýdiń aqshasyn zańsyz paıdalanǵany ne olardy tóleý merzimin ótkizip jibergeni, ne olardy negizsiz alǵa­ny nemese basqa adamnyń ese­bine saqtaǵany úshin aıypaqy tóle­nýge tıis. Aıypaqynyń mólsheri aqsha mindettemesin nemese onyń tıisti bóligin oryndaǵan kúngi Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Ult­tyq Banki belgilegen qaıta qar­jylandyrýdyń resmı mólsher­lemesi negizinde esepteledi. Bo­ryshty sot tártibimen óndi­rip alý kezinde sot nesıe berýshi­niń tańdaýy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń qýynym jasalǵan nemese sheshim shyǵarylǵan nemese is jú­zinde tólengen kúngi qaıta qar­jy­lan­dyrýdyń resmı mólsherlemesin negizge ala otyryp, nesıe berýshi­niń talabyn qanaǵattandyra alady. Eger zań qujattarynda nemese shartta aıypaqynyń ózge mólsheri belgilenbese, osy erejeler qoldanylady. Ekinshi – basqanyń aqshasyn paıdalanǵany úshin aıypaqy, eger zańdarda nemese shartta aıypaqy somalaryn esepteýdiń ózge tártibi belgilenbese, bul aqshanyń somasy nesıe berýshige tólengen kúnge deıin óndirip alynady. Úshinshi – eger nesıe berýshiniń aqshasyn zańsyz paıdalanýdan oǵan keltirilgen zalal osy baptyń 1-tarmaǵynyń negizinde oǵan tıesili aıypaqynyń somasynan asyp ketse, ol boryshqordan osy somadan asatyn bólikte zalaldy óteýdi talap etýge quqyly. Joǵaryda atalǵan materıaldyq quqyq normalarynan kórinip turǵandaı, kompanııa qoldanystaǵy azamattyq zańnamanyń negizinde óziniń kommersııalyq qyzmetin júzege asyrýǵa mindetti, alaıda, ıpotekalyq qaryz alýshylardyń merzimi ótip ketken kredıtterine qatysty aıyppul men ósim kólemin esepteý kezinde kompanııa QR UB bekitken qaıta qarjylandyrýdyń resmı mólsherlemesin qoldan­baıdy. Merzimi ótip ketken zańdy aıypaqyny esepteýdiń árbir jaǵ­daıynda tóleýge jatatyn aıyppul men ósimderdiń eseptelgen somasy negizgi qaryzdyń mólsherine para-par keledi, al keı kezde qa­ryz alýshylardyń kompanııa aldyn­daǵy qaryzynan da asyp túsedi. Joǵaryda aıtylǵandardyń ne­gizinde, Bas prokýratýradan bank ope­­rasııalaryn júrgizýge lısen­­­zııa­­nyń qoldanylýyn toq­tat­qan kez­den bastap kompanııa áre­keti­niń zańdylyǵyna jáne negiz­dili­gine qu­­­­­qyqtyq baǵa berýin jáne zań­na­many buzýshy­lyq anyqtalǵan jaǵ­daı­­da, prokýror­lyq den qoıýdyń ba­ra­bar sharalaryn qoldanýdy suraımyz.

Aıqyn QOŃYROV, Májilis depýtaty.