О́zi de, sózi de aıqyn

Oqyrmanyn qalpynan ozyq etip, ıgi umtylys beretin ulttyq túleý tileýlesi, shamshyraq bop nu­ryn shashyp, dúnıeniń syryn ashyp, rýhanı jol­basshy bola bilgen, oı men qyrdaǵy qazaq bala­sy­nyń bas almaı oqıtyn aınymas bir serigi – eli­miz­diń bas basylymy «Egemen Qazaqstannyń» árbir sanyn asyǵa kútetinimiz anyq. Sondaıda gazet betinen qaraǵandylyq oqyrmandaryna etene tanys bir esim bar. Kim deseńiz, ol – Aıqyn Nesipbaı. Ýaqyt qas qaǵym. Qolyna qalam alǵaly qyryq jyldaı bolǵan áriptesimiz óziniń shyǵarmashylyq jolyn «Torǵaı tańynan» bastap, odan «Kom­mýnızm nurynda», «Lenınshil jasta», «Or­talyq Qazaqstanda» jalǵast­y­ryp, sońǵy on tórt jyldan beri «Ege­men­niń» óńir­degi kózi men qu­laǵy bolyp keledi. Qarap otyrsam, ómirdegi bizder izimiz uqsas, tipti birdeı derlik. Qaraǵandy mem­lekettik ýnıversıtetiniń tuńǵysh tú­lekteri boldyq. Taǵdyr úsh-tórt jyldan soń Selınograd, Qaraǵandy oblystyq ga­zet­terin­de qaıta toǵystyrdy. Orys­tyń qazirgi za­manǵy uly aqyny Evgenıı Evtýshenkonyń keshegi dáýirdiń elýinshi jylǵy­lardy birtoǵa urpaqqa telıtini bar. Sol ras sııaqty. Basqany bilmeımin, osy bir oı ushyǵy Aıqynnan ańǵarylady. Bizben birge búginde belgili aqyndar Abzal Bó­ken, Serik Aqsuńqar, «Fırdoýsı» dep ataıtyn qıs­sashyl aǵamyz Ábilqasym Táńirbergenov, Qa­dyr Myrza Áli jyrlaryn uıqydan oıatyp jibergende de jańylyspaı jatqa oqı jóneletin Muhıt Adamov, «jazsam Aqan Nurmanovsha jazamyn, olaı bolmaǵanda jazýdy tastaımyn», deıtin Serikbaı Shońǵalovtar oqydy. Ishimizdegi eń asaýymyz qazirgi iri aqyn Serik edi. Aldymyz aqyn, ádebıetshi, ǵalym, jýrnalıst bolý­dy armandadyq. Keıde bir-birimizge mamandyq «úles­tiremiz». Birde atyna sáıkestendirip, «Sen Aı­qyn Nurqatov sııaqty synshy bolasyń» dedik. Kózi­miz­she «qoldan kelse» dep keliskenimen, ishki armany odan alystaý áldeneni jazyp-syzýdan baıqalyp qalyp turatyn. О́zgemiz óz ortamyzda qalǵanda ol Torǵaı asyp ketip, sol jaqtan múıizi qaraǵaıdaı gazetshi bolyp oraldy. Osy kúnge deıin aýzynan tas­ta­maıtyndaı bulaısha jolǵa túsýine, ǵumyrlyq súıik­ti serikke aınalýyna bir ózi bir mektepteı bolǵan us­tazy Jaqsylyq Júnisulynyń tálimi bólek bolypty. Erteden bergi syrlastyq, nıettestikke oraı bir-birimizge qashanda tileýqormyz. «Egemenniń» tilshisine laıyq qalam qarymy marqaıtyp tastap jú­redi. Soǵan qosa mindetine adaldyǵy jarasady. Re­daksııa lezdemelerinde atap ótilgen materıal­darynan qurastyrylǵan «Jyljyǵan jyldar» degen jınaǵynyń birinshi danasyn aldymen maǵan tartý etken soń baıyppen oqyp shyqqanymda, shy­nyn­da áriptesteri aýzyna jaı ilikpegeni bilingen. Kitap demekshi, turǵylasymnyń boıyndaǵy bir qasıeti – ásireqyzyldyq pen túımedeıdi túıedeı etý­ge barmaıtyndyǵy. Qabilet-qarymy tanylǵan, moıyndalǵan bolsa bir sári, keıbir izbasar­lary­myz­dyń qus qaıta bir, qus kele bir shıraqtyq tany­typ, basshylardyń tilin taba bilý eptiligin baı­qatyp, qarjy taýyp, bir baspadan shyqqan jına­ǵyn ekinshi baspadan qaıta shyǵaryp, oqyrmanǵa oqylmaıtyn kúldibadamyn qaıta-qaıta tyqpalap mezi etetini kúnnen kúnge etek alyp bara jatqany jasyryn syr emes. Al Aıqyn ondaılyqtan aýlaq. Araǵa biraz jyl túsip ketse de jınaq shyǵarý básekesine asyǵatyn emes. Bul, menińshe, kitap atty qasıetti dúnıeniń qadirin qaster tutqandyq. Onyń ádebıetshilik qyry da maǵan málim. Eshkimge jar salmaı óz kóńil qalaýyna oraı ister tyn­dyryp júredi. Máselen, sonaý toqsanynshy jyl­dar basyna deıin birazymyz ómir­de Joldykeı Nur­maǵambetuly at­ty aqyn bolǵanyn bilmeı keldik. Halyq aqyn­dary­nyń Qara­ǵan­dy óńirindegi sońǵy bir úl­ken shoǵyry Qa­ıyp, Doskeı, Kó­shen, Bolman, Ǵabdı­man­dardy Ǵabıt Músirepovtiń ózi bastap, soǵys jyldarynda alǵash uıym­­das­tyrylǵan Al­maty­da­ǵy aıtysqa alyp bar­ǵan­da orta­laryndaǵy Joldy­keı Muhtar Áýezov, Sá­bıt Mu­qanovt­ardyń nazaryn aý­daryp­ty. Aıtys bas­ta­lar al­dyn­da Sábeń aqyn­dar­dyń sha­ly­myn baıqamaq bolyp, «Ob­lys­­tary­ńyz­­d­yń sıpatyn tany­tar­lyq jaı­dy bir aýyz óleń­ge syı­dy­ra aıtyp shyq­sa­ńyzdar», degende basqa­lary to­sy­lyp qalǵanda Jókeń qolma-qol: Halqyma Qaraǵandym – qara saba, Ataǵy Alataýdan  alasa ma!? Elime qara altynyn  berip jatyr. Aqyndar osynyma talasa ma? – dep odan ári kósile jó­nel­gende Sábeń rıza bolypty. Muhtar Áýezov te sýyrypsal­malyq ónerine súısingen eken. «Sovet aqyndarynyń aıtysy» degen maqalasynda Joldy­keı­diń esimin bólip atap, aıtysynan uzaq úzindi keltiredi. Osy jaılar birinshi ret baıan etilip, onyń aıtysker ǵana emes, til kesteliligi, órnektiligi kózge urarlyq aqyn bolǵandyǵy Aıqynnyń zertteý maqalasynda jan-jaqty taldanyp, kórsetilgen. Sodan soń-aq tanylyp, ortamyzǵa oralǵan aqyn murasy, esimi qazir kópshilikke belgili. Nura aýdanynyń ortalyǵynda atyna kóshe berildi. О́ńir aıtýly tulǵalarynyń qatarynan oryn aldy. Bir áttegen-aıy, osy eńbegine jıendik jasa­ǵan­dar bolsa kerek, birde qatty qynjylyp júrgenin kórdim. Basqa bolsa, at-tonyn alyp týlar ma edi, renishin syrtqa shyǵarmaı, býlyǵyńqyrap baryp basylatyn súıegine sińdi sabyrlyqqa kóndi. «Qaı­te­miz, uıaty bilsin» deıdi esine túsken sátte. Maǵan keıde qyzyq kórinedi, oǵan ásirese, ata-baba jerine oralǵan aǵaıyndar úıir. Birde Moń­ǵo­lııa­dan qozǵalǵan uly kóshti bastap kelgenderdiń biri, áriptes inim Amanjol Aqynnan sóz tartqanymda: – Atajurtqa alǵash taban tiregenimizde birinshi tós túıistirgen baýyrymyz Aıaǵa edi. Jańa ortada árkimge jaýtańdap júrip, «Ortalyq Qazaqstandy» arqa tuta barǵanymyzda tanystyq. Top jan edik. Birden úıine alyp bardy. Soǵymnyń sońǵy táýirin qazanǵa saldyrtyp, dám berdi. Sol bir jan jylýy esten ketpeıdi. Ile «Qutty qonys» qaıyrymdylyq qoryn quryp, mundaǵy aǵaıyndardy kómek qolyn sozýǵa jumyldyrdy. Burynǵy ken ınjeneri meniń jazyp-syzýǵa ıkemimdi baıqap, óz qataryna tartty, – degen bolatyn baýyrlastyq syryn ashyp. Ýaqyt jańardy, ómir ósti. Al ol ózi qalaǵan qatarda. Sonaý 1997 jyl kúzinen « Egemen Qazaqstan» senimine saq. Bilýimshe, oǵan odan artyq ataq, abyroı joq. Aıtpaqshy, osyndaıda eske túsedi, bilim tereń­detýge qulash urǵan kezde on jetidegi órender, ıakı bizder onyń týǵan kúnine Shandor Petefıdiń jyr jı­naǵyn tartý etip, «Atyna laıyq azamat bol» dep tilek jazǵan edik. О́zi de aıqyn, sózi de aıqyn qalamdas sol údeden shyǵyp kele jatqan syńaıly. Sábıt BEKSEIIT, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi. Qaraǵandy.