Lıvııa: halyqty kúshpen ustaý qıyn

Dúbirge toly dúnıe

Afrıkada, jalpy arab elderinde alasapyran bastal­ǵa­ny­na biraz boldy. Sarapshylardy tańdandyrǵan bir jaıt: so­l alasapyrannyń birazǵa deıin Lıvııany attap ótip jat­qany edi. Qısyn boıynsha, qarsylyq áreketteri al­dymen osy elde bolsa kerek edi. Aqyry bul elge de jetti. Kútkendegideı óz­gesheleý bolyp jet­ti. Bul elde Mýam­mar Kadda­fı­diń qataldaý da jo­syqsyzdaý tártibi kúshpen turǵan. Si­rá, alasapyrannyń bul elge keshtetińkirep jetýiniń de syry sonda. Bılik halyqtyń qarsylyǵyn kótere almaıdy, ja­zalaıtyny da belgili. Sodan da qysymdy basqalardan kóbi­rek kórse de, ashyq qarsylyq áre­ket­ke shyǵýǵa lıvııalyq­tar­dyń bata almaı, kibirtiktegeni de shyndyq. Bul eldegi bılik oıyn ja­syr­ǵan joq. Alǵash alasapyran Týnıste bastalyp, sonań soń Egıpette jalǵasqanda, Kaddafı sol eki eldiń basshylaryn qol­daı­tynyn bildirip, joldaýlar jiberip jatty. Sonysymen de halyq qarsylyqqa shyqsa, aıa­maı­tynyn ańǵartqan. Áskerin saqadaı saı daıyndyqqa keltirgen. Ásirese, sheteldik jalda­ma­ly­larǵa arqa súıedi. Halyq birazǵa deıin sodan ses­kendi. Kaddafıdiń qatygez­di­ginen qaımyqty. Sóıtse de, Týnıs pen Egıpet basshylary bılik­ten ketýge májbúr bolǵan soń, lıvııa­lyqtar da kóterildi. Bılik­tiń ha­lyq­ty aıamaıtyn qara nıetin kór­gende, kúreske bilek sy­banyp kiristi. Sonda da qarsy­lyq áreket­teriniń basqa jerlerdegideı el astanasynda emes, el­diń ekinshi qalasy – shyǵystaǵy Bengazı qa­lasynda bolǵanynyń da máni bar. Bılik, el kósemi sanalatyn Kad­dafı alǵashqy sátten-aq jaza basty. Ol halyqty kúshpen qor­qy­týǵa sendi. Sol Bengazıdegi bas kótergenderge qarsy ás­ker­di, on­yń ishinde sheteldik jal­da­ma­ly­lardy paıdalandy. Kó­shege shyq­qan halyqqa qarsy tikushaq­tar­dan, bıik úılerdiń sha­tyrla­rynan mergender oq jaýdyrdy. Erekshe jasaq­tal­ǵan áskerı bólim­she­ler men arnaýly kúshterdi Kad­da­fı­diń uldary Saadı men Hamıs basqar­dy. Ásirese, olar oppo­zısııa jetekshilerin aıaǵan joq. Osyndaı jazalaý shara­lary­nyń saldarynan al­ǵashqy kúnderi-aq júz­degen adam qaza taýyp, jara­lan­ǵan­dar myńdap sanaldy. Mundaı josyqsyz áreketter halyqty qorqytýdan buryn yza­landyrdy degen jón. Endi ash­ynǵan halyq el astanasy Trıpolıde Kaddafıge qarsy ashyq kú­reske shyqty. Olar áýejaıdy ba­syp alyp qana qoımaı, basqa jer­de de bıliktiń is-qımylyn shek­­tep otyr. El arasynda da Kaddafı týraly áńgime kóp. Birde ony Venesýelaǵa qashyp ketti dese, birde astana syrtyndaǵy arnaý­ly bekiniste panalap ja­tyr degendi aıtady. Bılik ókil­deri ony joqqa shyǵarǵanymen, Kaddafı­diń halyqqa sóz aıta­tyn­daı sha­masy qalmaǵany an­yq. Onyń or­nyna balasy Seıf ál-Islamnyń halyqqa úndeý ja­saǵany da kóp jaıdy ańǵartqandaı. Bul da kesh aıtylǵan sóz. Jedel reforma jasaımyz, deıdi. Halyqty soǵan kónýge sha­qy­rady. Ekinshi jol – soǵys, dep qorqytady. Al ashynǵan halyq qorqýdan qalǵan. Seıf ál-Is­lam: «Lıvııa Týnıs te, Egıpet te emes», «Kaddafı Múbárak ta, Ben Alı de emes, olar – naǵyz tırandar, al Kaddafı – halyq kósemi», dedi. Halyq mundaıǵa senýden qalǵan. Lıvııadaǵy jaǵ­daı kún saıyn emes-aý, saǵat saı­yn ózgerip jatqanyn ınternet habarynan aıqyn kóresiń. Tip­ti, osy maqalany oqyp jat­qa­­ny­ńyzda bul eldegi jaǵdaı múl­dem basqasha bolýy ábden múm­kin. Sirá, endi burynǵy Lıvııa joq, sondaı-aq onyń Mýammar Kaddafı syndy josyq­syz­daý oıdyń jeteginde júretin, oıy­na kelgendi isteıtin qaırat­keri de bola qoımas. Onyń áre­ketterin BUU Qaýipsizdik Keńesi de, basqa da halyqaralyq uıym­dar, jetekshi elder aıyptap jatyr. Mamadııar JAQYP.