Álem jáne Qazaqstan
Jahanmen úndes jarqyn el
Tuńǵıyq tarıh. Sol tuńǵıyqtyń eń tereńinen bastaý alyp, betine deıin úzilmeı kele jatqan birde tuma, birde tuzdy qart Eýropa tarıhy. Aýmaǵy Azııadaı bolmasa da, abyroıy tez bıiktegen, halqynyń tyǵyzdyǵy da tym joǵary, órkenıet bastaýynda turǵan qurlyq. Osydan eki-úsh ǵasyr burynǵy zamanda-aq eýropalyq damýǵa degen qyzyǵýshylyq, ondaǵy ǵylymǵa, ónerge degen qushtarlyq, Eýropamen dostyq qarym-qatynasta bolýǵa umtylys Eýrazııany mekendegen memleketterdiń tarapynan da anyq sezile bastady. Jartylaı Eýropa qurlyǵynda oryn tepken Reseı patshalyǵy da óz damý jolynda Eýropadan sabaq, onyń ozyp ketken órkenıetinen ónege alyp otyrdy. Reseıdiń uly patshasy Petr I ózimen ózi bolyp kelgen Reseı «úıinen» Eýropaǵa «tereze» ashty. Al órkenıet ǵasyrynda Táýelsiz Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Eýropaǵa jol» ataýly aýqymdy memlekettik baǵdarlamasyna saı elimizde ıgilikti ister atqarylýda. Tarıhy tereńnen bastalatyn Eýropa eskirmese de kónere bastaǵany, álemdik qarjy daǵdarysynyń zardabyn keıbir elderiniń qyr arqasymen sezinip otyrýy kúrmeýi ońaı tarqatyla qoımaıtyn keıbir qaıshylyqtar men kúrdelilikterge ákelgeni jasyryn emes. Álemdik aýqymda bedeldi halyqaralyq uıymdardyń biregeıi EQYU-nyń qyzmetiniń ýaqyt týyndatyp otyrǵan kúrdeli máselelerdi meılinshe oń sheshý baǵytyndaǵy júıeliligi men yrǵaqtylyǵyn, jitiligin qalyptastyrý keleshektik mańyzǵa ıe boldy. Odan elder arasyndaǵy, kontınentter, konfessııalar, dinder arasyndaǵy beıbit ómir, saıası saýattylyq, eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa, t.b. halyqaralyq múddelerdiń táýeldiligi anyq sezildi. Osydan tórt jyl buryn EQYU-ǵa tóraǵalyq tańdaýynyń, aıtyp otyrǵanymyzdaı, kúrdeli kezeńde Qazaqstan memleketine toqtaýynyń ózi tekten-tek emes edi. EQYU-ǵa qazaqsha aıtqanda, múıizi qaraǵaıdaı memleketter múshe. Biraq tańdaý, salystyrmaly túrde aıtar bolsaq, múshe bolǵanyna kóp ýaqyt ótpegen, EQYU ómirinde asa «tanymal» emes Qazaqstan memleketine nege tústi? Bul suraqqa álemniń kóptegen memleketteriniń kórnekti ókilderi úsh-tórt jyl boıy jaýap berip keledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý jylynyń árbir saǵaty sol jaýaptardyń dáldigin, durystyǵyn dáleldeı tústi. Qazaqstan memleketi osynaý bedeldi, beıbitshilik pen yntymaq, múddelestik, ortaq maqsattylyqty ornyqtyra túsýdi mindet sanaǵan, moınyna alǵan EQYU-ǵa tóraǵalyq jylyn tııanaqty nátıjelerimen kórnekileı támamdap, Qazaqstannyń bedeldi Uıym basyndaǵy tóraǵalyq qyzmeti tórtkúl dúnıe taraptary talqylap, durystyǵyna shúbá keltirmegen tańdaýdyń talaby deńgeıinen kórinip, kóptegen elder men memleketterdi tolǵandyrǵan taqyryptardy sheshýge Eýropa elderin utymdy uıymdastyra bildi. Kópti kórgen kónekóz, talǵampaz, qandaı qıyn máseleni shesherde de balama, qosalqy nusqalarsyz bolmaıtyn órkenıetti memleketter uıymdastyǵyna jetekshilik etý jumysynda Qazaqstan óz qoltańbasyn qaldyra aldy. EQYU-nyń basty mindeti, maqsaty adamzattyń beıbit ómirin, beımaral, qamsyz bolashaqty bekite túsý bolsa, ony júzege asyrmaqshy, oǵan muryndyq bolmaqshy memlekettiń ózi beıbitshiliktiń qazanyn aldymen óz tórinde, óz ishinde qaınata alǵan, birligi baıandy, tirligi tuǵyrly, isi ońynan ońǵarylǵan memleket bolmaǵy tóraǵalyq etpekshi el sıpatynyń eń basty kórsetkishi edi. О́zge túgili óz tirligin uıymdastyra almaı, bereke-birlikke, el ishi yntymaqtastyǵyna, ekonomıkalyq damýǵa tórelik etýge dármeni jetpeı, sútteı uıyp, sýretteı kórine alýǵa qoly qysqalyq etip otyrǵan elderge mundaı bıik jaýapkershilik senip tapsyrylmasy aıtpasa da túsinikti bolatyn. Halyqaralyq deńgeıde, qurlyqaralyq ólshemde abyroıǵa ıe bolyp, EQYU-ǵa tóraǵalyq etý talaptaryna saı bolý ózinen-ózi kelgen joq. Ol orasan eńbektiń nátıjesinde múmkin boldy. Álem memleketteriniń basym bóliginiń múddesin óz eliniń, óz halqynyń múddesindeı sezine alatyn, 55 eldiń qajetin óz qajetindeı, ortaq qajettilikteı túsinetin, sonyń arqasynda beıbitshilikti, álemdik bir-birine senim men syılaýshylyqty memleketaralyq, halyqaralyq beıbitshilik erejesine, normasy men standartyna aınaldyra alý qabileti bar elge kórsetilgen senim EQYU tóraǵalyǵy arqyly aıshyqtalǵan edi. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, tereń tarıhy bar, órkenıetti, eýropalyq elderdiń ujymdastyǵyn basqaryp, olardyń ortasynda tórelik aıtý ońaı sharýa emes. Ondaı ortada sóz alyp, jetekshilik jasaý degenimiz maıdannyń jeńisi tyldyń beriktigine baılanystylyǵy sııaqty (beınelep aıtar bolsaq), artyńdaǵy óz elińniń qanshalyqty berekeli, mádenıetti, ekonomıkalyq jaǵdaıy jaqsylyǵy, bolashaǵynyń senimdiligi sııaqty kórsetkishterdiń, faktorlardyń joǵary da berik ekendigine baılanysty. Is júzinde ózinde joq nárseni – qoǵamdyq kelisimdi, ultaralyq tatýlyqty, dinaralyq túsinistikti ýaǵyzdaý eshkimmen de qabyldana qoımasy haq. Sondyqtan bizdiń Qazaq eliniń búgingi jaǵdaıy ózgeler múddesine múmkindik jasalar minberden sóıleýge múmkindik berdi. Bizdiń Qazaqstan memleketiniń álemdik qarjy daǵdarysynyń áli de bolsa aıylyn tolyq jııa qoımaǵan, qıynshylyǵy joq emes kezeńde EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi, árıne, bul jumystaǵy jaýapkershilikti eseleı tústi. Sonymen qatar, sońǵy jyldary jetkilikti deńgeıde mán berilmegen keıbir máselelerdi jańǵyrtý, jolǵa qoıý, EQYU-nyń quzyretindegi máselelerge qaıta oralý sııaqty tustar da qozǵaýyn kútip kelgen. Solardyń biri birneshe jyl boıy ótkizilmegen Sammıt edi. Mine, bul Sammıt te sátimen ótti. Osynaý, Eýrazııa memleketteriniń san túrli máselelerge saraptama jasalyp, bolashaǵy boljanar, beıbitshiligi men yntymaqtastyǵy bekı túsip, dástúrli dostyǵy damı túsýine alǵysharttar tizimi tolyqtyrylǵan halyqaralyq alqaly jıyn bizdiń eldiń EQYU-ǵa tóraǵalyq jylynyń jemisi, jalpy EQYU-nyń birneshe jyldyń qorytyndysyn negizge ala otyryp, aldaǵy beıbit te berekeli jyldar josparyna jobalar jasaý, olardy bas qosa, aqyl toǵystyra otyryp bekitý sharasy bolyp tabyldy. Astana Sammıti Eýropa, Azııa, Eýroatlantıka elderiniń beıbitshilik, yntymaqtastyq negizindegi damý dańǵylynyń, onyń tarıhynyń Qazaqstan memleketi jazǵan tozbas, tamasha paraǵy bolyp, jahanmen úndestik tapty. Qajymuqan ESQALIEV, aqyn. Atyraý
