Álem dıdary

ONY О́ZIMIZGE  BURÝDA BAILANYS PEN AQPARATTANDYRÝ JÚIESI ÚLKEN RО́L ATQARADY Bizdiń ómir súretin ortamyz – aqparattyq qoǵam. Tirshiligimizdi de telekommýnıkasııasyz elestete almaıtyn boldyq. Al medıakeńistik kókjıeginiń keń bolǵany, baılanys pen aqparat­tandyrýdyń tıimdi júıesiniń qalyptasqandyǵy qarapaıym halyq úshin ǵana emes, memleket úshin qajet. Sebep, bul qury­lym­nyń kez kelgen eldi  ilgeriletetin aýqymdylyǵynda. Osy oraıda, biz bıylǵy Joldaýda aıtarlyqtaı mán berilgen ha­lyqqa etene jaqyn saladaǵy basy qaıyrylǵan, jaqyn bo­la­shaqty mejelegen mindetter tóńireginde Baılanys jáne aq­pa­rat mınıstr­ligi­niń jaýapty hatshysy Qaırat ÁBSATTAROVPEN áńgimelesken  edik. – Qaırat Bektaıuly, el Pre­zıdentiniń bıylǵy Jol­daýy­nan qandaı oı túıdińiz? – Halyqqa Joldaýdy Qazaq­stan­nyń árbir azamaty asyǵa kú­te­di. Sebebi, bul Qazaq­stan­nyń da­mýy jolyndaǵy is-qımy­ly­nyń ba­ǵyt-baǵdaryn aıqyn­daı­tyn stra­­­­t­e­gııalyq qujat bo­lyp tabylady. Ár jylǵy Joldaý sony jańa­lyq­tar­men, qundy ıdeıalarmen, eli­miz­diń jańǵy­rýy­na, órkendeýine negiz bo­la­tyn salmaqty tujyrym­dar­men erek­shelenedi. Bıylǵy Joldaýda Qazaqstan men qazaqstan­dyq­tar úshin qasterli jyl – el Táýel­siz­di­giniń 20 jyldyǵyna erekshe ma­ńyz berilgen. «Bola­shaqtyń irgesin birge qalaımyz» degen ataýy­nyń ózi babamyzdan qalǵan myzǵy­mas birlikti saqtaı otyryp, elimiz­diń ór­ken­d­eýine árbir azamattyń úles qo­sýyna ú­n­deıdi, rýhtan­dy­rady. Son­­­dyq­­­tan, osy ýaqytqa deıingi Qa­zaq­stannyń qol jetkizgen jetistikteri men negizgi kórsetkish­teri jańa belesterdi baǵyndyrýǵa tyń serpilis berip, Joldaýdaǵy min­detter men tapsyrmalardyń maq­­saty men mańyzdylyǵyn asha túsedi dep oılaımyn. – Memleket basshysy N. Na­zarbaev 1997 jyly óziniń ha­lyqqa arnaǵan alǵashqy Jol­daýynda «2030 jyly bizdiń ur­paq­tarymyz budan bylaı álem­d­ik oqıǵalardyń qaltarysyn­da qalyp qoımaıtyn elde ómir sú­re­tin bolady», dep maqsat qoı­ǵan­dyǵyn, alaıda bul mejege 33 jylda emes, 1 múshel jas­tyń bederinde jetkendigin aıt­ty. Al elimizdiń kóptiń qal­ta­ry­synda qalyp qoımaı, álem dıdaryn ózi­­ne burýda baı­lanys pen aqpa­rat­tandyrý jú­ıesiniń úlken ról atqar­ǵa­nyn aıtýy­myz kerek. Bú­gingi kún kókjıe­ginen qara­ǵan­da, osy salada ba­ǵyn­dyryl­ǵan belesti qalaı ba­ǵamdap berer edińiz? – Rasynda da, álem dıdary­nyń Qazaqstanǵa burylýynda baı­la­nys pen aqparattandyrý júıesi­niń alar orny aıtar­lyq­taı. Qazaq­stan-2030 Strategııa­lyq baǵdarla­ma­synda da buǵan ba­symdyq berilip: “Búgingi tańda Qazaqstan Res­pýb­­lıka­sy­nyń al­dynda, eń aldy­men, bolashaqta álem­­niń damyǵan elderiniń a­q­parattyq ınfraqury­lymdary­men básekelesýge qabi­letti, derbes te táýelsiz jáne tıimdi tele­kommýnıkasııalyq qyzmet kór­setý júıesin qurý mindeti tur”, dep atap kórsetilgen. Osy maq­sat­ta, otandyq aqparattyq ke­ńis­tigi­miz­di qeńeıtip, aqparat­tyq-kom­mý­nı­kasııalyq tehnologııalar júıe­sin damytý ústindemiz. Bul rette, «Elektrondyq úki­met» jobasy – mınıstrliktiń mem­­lekettik qyzmet pen ákim­shi­lik-bas­qarý isterin álemdik stan­­dart­tarǵa saı jańǵyrtý ju­mys­taryn júrgizý maqsatyndaǵy negizgi min­detterdiń biri. Qazirgi kúni «Elek­tron­dyq úkimet» por­taly ar­qyly 74 túrli memlekettik qyz­met kór­se­týler men servıster usy­­ny­la­dy. 2010 jyly portal ar­qyly 1 600 000-nan astam elek­trondyq anyq­tama berilse, qa­zir­gi kúni onyń sany 2 000 000-nan asyp jyǵyldy. Osy tusta myna má­s­e­leni basa aıt­qany­myz jón: elek­­trondyq úki­met jobasyn júze­ge asyrý jáne damytý boıynsha, Qazaqstan BUU-nyń reıtınginde 46-orynda tur. Bul TMD elderi ishin­degi aldyńǵy oryndardyń biri degen sóz. – Mınıstrlik júzege asyr­­ǵan jobalardyń eleýlileri qan­daı? – Jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń halyqqa jáne bızneske áleý­mettik máni bar qyzmetterdi kór­se­tý­di avtomattandyrýdy jáne qaıta ınjınırıngteýdi qamtama­syz etý úshin mınıstrlik ótken jyly «e-ákimdik» qanatqaqty jo­ba­syn iske qosty. Bıyldan bastap bul joba elimizdiń barlyq aı­ma­ǵynda engizilýde. – Onyń artyqshylyǵy nede? – Bul joba negizinde turǵyn­dar eńbekpen qamtý ortalyq­tary­na kezekke turý, balalaryn memlekettik bala-baqsha kezegine tirkeý, saýda oryndaryn ashýǵa ruq­sat alý sekildi ózge de qyzmet túr­lerin Internet jáne qoǵam­dyq qol­je­tim­dilik pýnktteri ar­qy­ly paı­da­lanýǵa múmkindik alady. Ekinshi bir másele, Memleket bas­shysy atap ótkendeı, 2020 jy­ly ishki jalpy ónimdegi shaǵyn já­ne or­ta bıznestiń úlesi 40 pa­ıyzdy qu­raýy tıis. Bul kór­set­kishke qol jetkizý úshin mınıstr­lik aldyn­da­ǵy birden-bir mindet – elektrondyq lısenzııalaý úderis­terin avtomat­tan­dyrý. Osy oraıda, ákimshilik kedergilerdi joıý maq­satynda aqpa­rat­tyq júıe – «E-lısenzııalaý» mem­­le­ket­tik derekter qory qurylyp, 11 memlekettik lısenzııar-organ­dar­dyń qa­ty­­sýy­men qanatqaqty aı­maq­ta tá­ji­rı­belik tur­ǵyda paıdalanýǵa be­rildi. E-lı­sen­zııalaý júıesi ar­qy­ly 700-den astam elektrondyq lısenzııalar taratyl­dy. Sondaı-aq, Astana qala­syn­da ha­lyqty sapaly, qu­qyqtyq notarıal­dy qyz­me­tter­men qamtama­syz etýge jáne nota­rıal­­dyq qyz­met­ter tý­raly ýaq­ty­ly já­ne naqty eseptilikti qa­lyp­tas­tyrý­ǵa múmkin­dik beretin «E-notarıat» jobasy qa­nat­qaqty tártipte tá­ji­rıbelik paı­­­da­lanýǵa berildi. Al 2020 jy­ly tur­ǵyndar áleýmettik-mańyz­dy mem­l­e­kettik qyzmetterdiń 50 paıyzyn elektron­dyq úlgide alatyn bolady. Mınıstrliktiń baılanys qyz­met­teriniń qoljetimdiligin qamta­ma­syz etý maqsatynda atqaryp jatqan jumystarynyń endi biri – uıaly baı­lanys qyzmetin damytý. О́tken jyl­dyń jeltoqsan aıynda uıaly baı­­la­nys operatorlary Astana já­ne Al­ma­ty qalalarynda úshinshi býy­n­nyń baılanysy – 3G-di iske qosty. Bıyl­ǵy jyl­dyń sońyna deıin 3G baıla­ny­sy eli­mizdiń barlyq oblys orta­lyq­ta­rynda tolyq iske qosylady. Mınıstrlik baılanys qyz­metiniń tarıfterin tómendetý úshin de bir­qatar jumystar at­qar­dy. «Qa­zaq­telekom» AQ shet elge qońyraý shalý tarıfterin, al elimizdegi bir­qatar uıaly baı­lanys ope­ra­torlary ústimizdegi jyl­­dyń aqpa­ny­nan bastap uıaly baı­la­nys qyz­metine tarıfterdi tómendet­ti. Bul baǵyttaǵy jumys aldaǵy ýa­qytta jalǵasa bermek. – Al elimizdegi Internet je­li­siniń damý barysy jóninde ne aıtasyz? – Búginde strategııalyq jos­par­­ǵa sáıkes, telekommýnıkasııa sala­syn damytý sharalaryn júze­g­e asy­rýǵa baǵyttalǵan is-shara­lar ba­ry­synda 2010 jyldyń so­ńynda myna kórsetkishterge qol jetkizildi: – Internet jelisine keń jo­laq­ty qoljetimdiligi bar paı­da­laný­shy­lardyń tyǵyz­dy­ǵy 100 adam­ǵa 22,3-ten keledi eken. Bul az ba, álde jetkilikti deńgeı me? – Internet paıdalanýshy­lar­dyń tyǵyzdyǵy 23,1 (2010 jylǵy jospar – 22,0) qurady. О́kinishke qaraı, Internet aýyl­­dyq jerlerge tolyq jete qoı­ǵan joq. Degenmen, búgingi kúni symsyz jelige qo­sy­lý­dyń tehnologııalary arqyly tele­­kommý­nıkasııalyq jeli qury­ly­sy­nyń jumysy jalǵasýda. Bul óz kezeginde 2013 jyly aýyl­dyq jerlerdi keń jolaqty Internetpen tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beredi. – Tilsiz otandyq aqparat­tyq keńistiktiń damýyn kózge eles­tetý qıyn. Elbasy da ár­kez, onyń ishinde bıylǵy Jol­daýyn­da da memlekettik tildiń qol­da­nylýyna aıryqsha mán berip otyr. Til aıasyn keńeı­tý­de mınıstrlik basshylyqqa al­ǵan is-sharalar legi qandaı? – «Bizdiń mindetimiz – 2017 jylǵa qaraı memlekettik tildi biletin qa­zaq­standyqtar sanyn 80 pa­ıyzǵa deıin jetkizý», dedi Mem­­leket bas­shy­sy óz Joldaýynda. Osy oraıda, Baı­lanys jáne aq­pa­rat mınıstrligi de memlekettik tildi da­mytý baǵy­tynda bir­qa­tar is-sha­ra­lar­dy jú­zege asyrý­da. Birinshiden, mınıstrlikte qujat­tar­dyń 90 pa­ıyz­dan as­tamy memlekettik tilde júrgizile­di. Ve­domst­vo­lyq jına­lys­­tar taza qa­zaq tilinde ótedi. Internet jelisindegi qazaq­stan­dyq seg­­­mentti da­my­tý­ǵa memlekettik qol­­daý kór­se­tý baǵ­dar­lamasy júze­ge asyry­lý­da. Mı­nıstrliktiń basta­ma­symen 2010 jy­ly iske qo­sylǵan Baq.kz. por­ta­ly osy sózi­miz­ge aıǵaq. Iаǵ­nı, atal­ǵan agregator ar­qyly Internet jelisindegi qazaq tildi aq­pa­rat qural­dary­nyń saıttaryn kó­­beı­týdi josparlap otyrmyz. Mun­­daı ortalyq­tan­dy­rylǵan katalog qa­zaq tilindegi aq­parat­tar­dyń Internet jelisinde keńi­n­en jáne tez taraýyna septigin tıgizbek. Sonymen birge, qazir kópshilik arasynda qyzý talqylaý týdyryp otyrǵan «Teleradıohabarlaryn ta­­ratý týraly» jańa zań jobasy da teleradıo habarlaryn taratý ry­no­gyn­da memlekettik tildiń úle­­sin art­tyrý­ǵa óz úlesin qosary daýsyz. Buǵan qo­sa, mınıstrlik kompıýterlik, aqpa­rat­tyq júıe­ler men baǵ­darlamalyq ónim­der­diń ınterfeısterin qazaq tiline aýdarýdy talap etý máselesin qarastyrýda. Mobıldi telefondarda qazaq tili qarip­teri­niń qoldanylýyna basa nazar aýda­ryp, memlekettik standarttar joba­la­ryn ázirledi. Osy­nyń arqasynda, elimizge shet elden ákeli­ne­tin ár túrli standart­taǵy uıaly telefondarda qazaq qarip­teri­niń kod­talýy jáne olar­dyń ornalasý rettiligi, ha­barla­ma­lardy qabyldaý jáne jiberý sekildi tehnıkalyq talaptar qoıý múmkindigine ıe boldyq. Memlekettik tilde beriletin ta­nym­dyq habarlardyń qatary da kóbeıdi. Sonymen birge, memle­ket­tik telearnalardyń qazaq tilindegi kontentiniń sapasyn jo­ǵary­la­typ, reıtıngin arttyrý baǵy­tyn­da ju­mys­tar at­qarylý­da. – Úkimet qabyldaǵan is-jos­­parǵa sáıkes, otandyq aq­pa­rattyq keńistikti damytý maqsatynda biz sandyq tele­ar­naǵa 2015 jylǵa deıin kó­shýi­miz kerek eken. Bul baǵyt­taǵy jumystar qanshalyqty oń­taı­landyryldy? – Táýelsizdik alǵan jyldary elimizdegi teleradıo kompanııa­la­ry­­nyń sany saýsaqpen sanar­lyq­­taı ǵana edi. Qazir otandas­tary­myz kabeldik jeli men spýt­­nıktik júıe arqyly júzdegen telearna­ny tamashalap, sonsha radıony tyń­daýǵa múmkindik alyp otyr. Bu­ryn buqara IP-tehnologııa de­gen­niń ne ekenin bilmeıtin. Qazir qalaǵan baǵdarlamany, fılmdi tapsyryspen kórýge, tipti qaıta­lap kórýge múmkindik beretin bul júıeniń ıgiligin kórýde. Iаǵnı, IP-tehnologııaǵa negizdelgen telear­na­lardy Qazaqstannyń barlyq iri qalalarynda kórýge bolady. Bú­ginde bizdiń el turǵyndarynyń 60-70 paıyzy kabeldik jáne spýtnıktik nemese IP-tv telearnalaryn tamashalap otyr. Ústimizdegi jyldyń 18 qań­tarynda Memleket basshysynyń ózi DVB-S2 standartyndaǵy Ult­tyq spýtnıktik teleradıo taraty­lym jelisin resmı túrde iske qos­ty. Spýtnıktik sandyq tel­evı­zııa­ny iske qosý – ulttyq teleradıo taratylymyn jańa sandyq tehno­logııaǵa kóshirýdiń alǵashqy kezeńi. Jasyratyny joq, respýblı­ka­myzdyń shekaralyq aımaq­taryn­da qonystanǵan eldi meken turǵyn­dary osy ýaqytqa deıin otandyq telearnalardy kóre almaı keldi. Al spýtnıktik sandyq teleradıohabar taratýdy júzege asyrý nátı­jesinde turǵyndar tegin toptamaǵa engizilgen respýblıkalyq jáne aı­maqtyq 37 telearna men radıoar­na­lardy qabyldaı alady. Qazirgi kúni testik tártipte 18 respýb­lı­ka­lyq, 14 oblystyq telearnalar men 3 radıoarna óz habarlaryn spýtnıktik júıe arqyly taratýda. Spýtnıktik teleradıotaratylym júıesin iske qosý úshin Almaty, Astana jáne Oral qalalaryndaǵy jerden qa­byl­­dap-taratýshy 3 stan­sa jańa úl­gige kóshirilip, «Qa­zaq­standyq telekommýnıkasııalar» AQ-tyń spýtnıktik jelisi habar taratýdyń jańa spýtnıktik standartyna aýystyryldy. Ulttyq teleradıohabarlar ta­ratý jelisin qurýdyń kelesi keze­ń­inde qazirgi qoldanystaǵy bala­ma­ly efırlik taratylymdy DVB/T2 standartyndaǵy sandyq taraty­lym­ǵa aýystyrý mindeti tur. – Ol neni kózdeıdi? – Bul joba 2011-2015 jyl­darǵa arnalǵan. Maqsaty – san­dyq efırlik teleradıotaratý je­li­simen elimizdiń barlyq aı­maǵyn tolyqtaı qamtý. – Prezıdent: «Aldymyzda atqarylar qyrýar ister bar», dedi. Al siz qyzmet atqaratyn vedomstvonyń bolashaqqa baǵ­darlanǵan jumystarynyń deni qaı dińgekke negizdelmek? – Bizdiń vedomstvonyń bola­shaq­qa baǵdarlanǵan jumys­ta­ry­­nyń deni jeti baǵytta órbıdi. Olar: aq­parattyq-kommýnı­ka­sııa­­­­­lyq ın­fra­qurylymdy jań­ǵyr­tý jáne da­mytý, sandyq teleradıohabarlar taratýdy damytý, Inter­net jelisi­niń qazaq­standyq segmentin jandan­d­yrý, elek­tron­dyq qyzmet­terdi já­ne «Elektron­dyq úkimetti» jetildirý, baǵdarla­­malyq qamtama­syz etýdi ázir­leý jáne IT-qyzmet­ter sek­toryn da­my­tý, joǵary teh­nologııa­lyq jab­­­dyqtyń otandyq óndirisin jáne aqparattyq kommýnıkasııalar sa­la­synda bilim berýdi óristetý. Demek, mınıstrlik baılanys jáne aqparattandyrý salasynda qol­jetimdi jáne sapaly qyz­metterdi usyný, ınfokom­mýnı­ka­sııalyq ınfraqurylymdy, otan­dyq aqparattyq keńistikti da­my­tý baǵytynda alǵa qoıylǵan is-sha­ra­lardy júzege asyratyn bolady. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Láıla EDILQYZY.