Respýblıkalyq partııanyń tájirıbeli saıasatkerlerin qırata jeńip, saılaý naýqanynyń sheshýshi kezeńine shyqty. Saıası tájirıbesi joq ekendigine, daý týǵyzatyn málimdemelerdi jıi jasaıtynyna, ótken ómirine qatysty yńǵaısyz faktiler jarııa bolǵanyna qaramastan, Tramptyń tanymaldyǵy artýmen boldy. Munyń sebebi ne?
Donald Tramp – jyljymaıtyn múlik salasynda kásipkerlikpen baıyǵan mıllıarder. Medıamagnat. 16 kitaptyń avtory. Bıyl qarasha aıynda ótetin prezıdent saılaýyna Respýblıkalyq partııa atynan qatysady. Eger jeńiske jetse, saıası tájirıbesi men áskerı mansaby joq alǵashqy prezıdent bolmaq. 2003 jyly ol NBC teleranasynda «Kandıdat» realıtı-shoýyn júrgizdi. Tosyn pikirdi dúńk etkizip qoıyp qalatyny baǵdarlama reıtıngin kóterdi.
Osy jyldyń maýsymynda Washington Post gazeti saraptama jasap, Donald Trampqa qatysty 3500 sot isi bar ekenin anyqtady. Al PolitiFact.com basylymy Tramptyń saıası kózqarastary jıi ózgerip, birneshe ret partııa aýystyrǵanyn jazdy. Basylymnyń esepteýinshe, Donald 17 ret óziniń pikirinen bas tartqan. Sonymen qatar aıtqandarynyń 75 paıyzy ótirik ekeni dáleldengen. Degenmen, jurtshylyqtyń kóńili Trampqa aýdy. Saılaý naýqany jańa bastalǵan kezde lıderler qatarynda bolǵan respýblıkalyq Ben Karson ómirbaıandyq kitabyndaǵy ótirikteri anyqtalǵan soń bedeli tómendeı bastady. Ondaı faktiler men pikirler Tramptyń tanymaldyǵyna kómektespese, nuqsan keltire almaýda.
The Guardian, Washington Post, VVS sııaqty basylymdar respýblıkalyq kandıdattyń bul tabysynyń syryn túsiný maqsatynda zertteýler jasady. Solardy saraptap kórsek. Birinshiden, sońǵy elý jylda AQSh-ta bılikke degen senim azaıýmen bolǵan. Adamdar qaǵıdalary siresip qalǵan, baǵdarlamalary jattandy saıasatkerlerden jalyqqan. Kópshiligi Trampty saıasatker bolmaǵany úshin de unatatynyn aıtypty. Sonymen qatar saılaýaldy kompanııasyn Tramp ózi qarjylandyrady, sondyqtan ony baqylaý múmkin emes degen de pikir basym.
Ekinshiden, halyq qıyn suraqqa ońaı jaýap alǵysy keledi. Mysaly, Tramp mıgranttarǵa tosqaýyl qoıý úshin Meksıkamen arada qorǵan sala salý kerek deıdi. Iske asyrý ońaı bolmaıtynyn bile tura, halyqtyń kókeıinde júrgen máselelerge ońaı sheshim usynady. Úmittendiredi. Zertteýler Trampty jaqtaýshylardyń kópshiligi joǵary bilimi joq adamdar ekenin aıtady. Olar ózderiniń jumys oryndaryna talasatyn ımmıgranttardy unatpaıdy. Sol sebepti Trampty jaqtaıdy.
Úshinshiden, onyń bıznestegi tájirıbesi adamdarǵa senim beredi. 2016 jyly Forbes onyń kapıtalyn 3,7 mlrd, al Bloomberg 3 mlrd dollarǵa baǵalaǵan. Eń baı amerıkandar qatarynda ol 156 orynda, álemdik reıtıngte 496 orynda tur. Sondyqtan saılaýshylary Tramp elde jańa jumys oryndaryn ashyp, ekonomıkany kóteredi dep senedi. Bı-bı-sı júrgizgen saýalnamaǵa qatysqandardyń kópshiligi Trampty bıznestegi jetistigi úshin qurmetteıtinin aıtqan.
Tórtinshiden, ol basqalar aıtýǵa qorqatyn, biraq halyqtyń kókeıindegi nárselerdi aıtady. Fransýzdarda «Adamnyń qııalyn buzǵan adam – jaýy, al dóp basyp aıtqany – súıikti basshysy» degen sóz bar eken. Tramp kóbine faktiler men logıkalyq argýmentterdi rıtorıkaǵa almastyryp sóıleıdi. Al jaqtastary ony shynshyl saıasatker dep biledi.
Besinshiden, elıta halyqty kinálaıdy. Tramp ta elıtaǵa qarsy. Lıberaldardyń ashý-yzasyn týǵyzatyn pikirler aıtady. Sondyqtan qarapaıym adamdar ony qoldaıdy. AQSh-ta 45-shi prezıdent saılaýy 8 qarasha kúni ótedi.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
"Egemen Qazaqstan"
