Úıine kirýge úreılenetin halyq

ortalyqtandyrylǵan qazandyq suraıdy Kóp qabatty úıdegi jarylys saldarynan adamdar qaza bolǵan Shahan kenti aýmaqtyq bólinis boıynsha Shahtınsk qalasyna qaraıtynyn buǵan deıin de aıtqan edik. Osy Shahtınskiniń ákimi Serjan Aımaqov jarylǵan qazandyqtyń ot jaǵýshysyna izdeý salyndy dep habarlady. Jertóledegi qazandyqtyń qalypty jumys isteýin kirpik qaqpaı qadaǵalap otyrý sonyń mindeti bolǵan-mys. Alaıda, polısııa qyzmetkerleri eshqandaı ot jaǵýshyǵa resmı izdeý salynǵan joq dep, ákimniń sózin joqqa shyǵardy. «Ol ot jaǵýshynyń qazir qaıda ekeni belgili. Tergeý amaldary júrgizilýde. Basqa aqparatty ázirge jarııalaýǵa bolmaıdy», – dep habarlady oblystyq IID baspasóz qyzmetiniń jetekshisi B.Qudııarov. Ot jaǵýshynyń kim jáne qaıda ekeni apat oryn alǵannan kóp uzamaı-aq anyqtalǵanyn Qaraǵandy oblysynyń prokýratýrasy da rastap otyr. «Qylmyskerge nemese kúdiktige izdeý salynady, – deıdi prokýratýra qyzmetkerleri. – Apattyń dál neden bolǵany anyqtalmaı turyp, ot jaǵýshyǵa qalaısha izdeý salynady? Sarapshylar jylytý qazandyǵy ne sebepti jarylǵanyn áli dál anyqtap bolǵan joq. Onyń ústine, ot jaǵýshynyń kim ekeni anyq, tergeý amaldary júrgizilip jatyr». Kóp uzamaı, sarapshylar da aldyn ala boljamdaryn jarııa etti. Olardyń aıtýynsha, jarylys bolǵan úıdiń aldyńǵy úsh podezi din aman, turǵyndar eshteńeden qoryqpaı-aq qaıta oralyp, tura berýlerine bolady. Al qazandyq ornalasqan, jarylys bolǵan sońǵy 4-shi podezdi mamandar áli de zertteýde. Qorytyndy tujyrym taıaý kúnderdiń birinde habarlanbaq. Úıdiń zaqym kelmegen bóligin jylytý úshin onyń endi jertólesine emes, syrtta bólek turatyn shaǵyn qazandyq salynady. Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, Shahandaǵy úılerdiń deni avtomatty júıemen jylytylady. Shyntýaıtynda, bul degenińiz, jertólede ornalasqan, ot jaǵýshy únemi qasynda turyp qyzdyryp otyratyn kádimgi qazandyq. Munyń eń qaýipti jeri – elektr jaryǵy sónip qal­sa, peshtiń jel arttyrǵyshyn jaýyp, ottyqqa kómir laqtyrý kerek; óıt­pegen jaǵdaıda jarylys bolýy múm­kin. Shahandaǵy apattyń sebebi de osy­ǵan saıyp otyr: jarylys bol­ǵan kezde úıde elektr jaryǵy bol­maǵan. Avtomatty jylytý júıesi kent­tegi 19 úıge ornatylǵan. Bular­dyń bári – otyz jyl buryn salynǵan úı­ler. Keńes Odaǵy ydyraǵansha bólek turǵan qazandyqtardan jylytylyp kelgen olar ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynda adyra qalyp, turǵyndar úı basyna jeke qazandyqtan ornatyp alǵan. Onyń ústine olar bes jyl saıyn tozyǵy jetetin dúnıe eken. Jylý máselesin sheship berýdi suraǵan halyq quzyrly oryndardyń tabaldyryǵyn tozdyryp, ábden kóńili qalǵan.  Jarylys bolǵan úıdegi qazandyq negizi birneshe ret aıyrbastalǵan eken. Jarylǵan qazandyq osydan úsh-tórt jyl buryn qoıylypty. Shahtınsk qalasynyń ákimi Sha­handa ortalyqtandyrylǵan qazandyq salynady dese de, bul máseleniń naqty qashan sheshilerin shegelep aıta almaı otyr. «90-shy jyldary qala tıptes úlken kent bolǵan Sha­handa 28 myń halyq turǵan, orta­lyqtandyrylǵan qazandyq ju­mys istegen. Biraq keıin zamannyń qa­laı qubylǵany belgili, qazir kentte 8 myńdaı ǵana turǵyn bar. Qa­zirgi ár úıdegi qazandyqty 90-shy jyldardyń sońynda halyq ózi qara­jat jınap ornatyp alǵan, – deıdi Serjan Aımaqov. – Ortaq qazan­dyq salý máselesi alǵash 2005 jyly kóterilip, sodan oblystyq bıýd­jetten tek 2013 jyly ǵana joba­lyq-smetalyq qujattardy daıyn­daýǵa qarajat bólingen. Sol kezde qazandyq qurylysyna 2,8 mlrd teńge qajet bolǵan eken. Endi sol smetany qaı­ta jańǵyrtý qajet. Oblys ákimi bul jaıttan habardar jáne endi jeke qadaǵalaýyna almaq». О́tken aptanyń aıaǵynda Par­la­ment Májilisiniń depýtattary Nur­lan Dýlatbekov, Snejana Imasheva jáne Iýrıı Tımoshenko Shahanǵa arnaıy baryp, jarylys bolǵan úıdi qalpyna keltirý barysymen tanysyp, sáýlet-qurylys nysandaryn baqylaý salasynyń mamandarymen, jergilikti turǵyndarmen kezdesti. «Sarapshy mamandar úıdi jan-jaqty tekserýden ótkizdi, onda tu­rýǵa bolady. О́z páterine oralýdan son­­da da bas tartqandarǵa basqa úı­ler­­­den páter alyp beremiz», – dedi ákim. Úıdi qalpyna keltirý jumys­tary­men aınalysyp jatqan «Aspap» óndiristik kooperatıviniń dırektory Tólegen Áshimov málimdegendeı, jumyskerler munda eki aýysymmen kúndiz-túni toqtaýsyz eńbek etip jatyr. Iýrıı Tımoshenko depýtattar korpýsy bir kúndik jalaqysyn jarylystan qaza bolǵandar men zardap shekkenderdiń otbasylaryna aýdarǵanyn jetkizdi. Aıta ketý kerek, elimizde bul bastamany qoldap, qarjy aýdaryp jatqan kásiporyndar men basqa da eńbek ujymdary barshylyq. Depýtattarmen kezdesken jer­gilikti turǵyndar olardan Shahanda ortalyqtandyrylǵan jylytý qazan­dyǵyn salý máselesin úkimettik deń­geıde qozǵaýdy surady. El muńyn estigen olar bul másele jerde qal­masyna ýáde berdi. Jalpy, Shahan tragedııasynyń qazaq­standyqtardy beı-jaı qaldyr­maǵany ras. Elimizdiń túkpir-túk­pirinde belsendi azamattar, túrli qoǵamdyq uıymdar, mekemeler men kásiporyndar zardap shekkenderge arnalǵan gýmanıtarlyq kómek sharalaryn uıymdastyryp, ıgi isterge uıytqy bolýda. «Kóp tilegi – kól» degen, búgingi kúnde Shahan kentine 3 tonnadan astam azyq-túlik, mol kólemde turmystyq zattar men kıim-keshek jetkizilgen. Otandyq Qazkom bankiniń zardap shekkenderge bir rettik kómek retinde 32 mıl­lıon teńge aýdarǵany da atap ótýge turarlyq múbárak is. Kenttegi jaǵdaıdy Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev tolyqtaı óziniń baqylaýyna alǵan. Úkimet basshysy tótenshe oqıǵanyń saldaryn joıý jáne zardap shekkenderge kómek kórsetý boıynsha Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov pen Qaraǵandy oblysynyń ákimi Nurmuhambet Ábdibekovtiń baıan­damalaryn tyńdap, olarǵa kenttegi jaǵdaıdy erekshe baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. Osyndaı shuǵyl sharalardyń arqasynda qazirgi tańda apatty úıdiń janyna qýattylyǵy 400 kVt bolatyn modýldi qazandyq ornatylyp, keshe ol iske qosyldy. Úıdiń 4 kireberisine elektr energııasy tartylyp, sý qubyrlary men káriz júıesiniń iske qosylý daıyndyǵy tekserilý ústinde. Al búginnen bastap zardap shekken turǵyndarǵa arnalǵan ótemaqy arnaıy qor arqyly tólene bastaıdy. Degenmen, úreılenip qalǵan Shahan halqy jertóledegi derbes júıemen jylytylatyn úı­lerine osy kúnderi, shyny kerek, qor­qaqtaı kirip-shyǵyp júr. Olar orta­lyqtandyrylǵan jańa qazandyq ornatylýyn talap etip otyr. Oǵan bere qoıatyn qarajat kózi joq sheneýnikter de týra jaýaptan taısaqtap ábiger. Jobalyq qujattary tórt jyl buryn daıyn bolǵan másele nege osynsha sozbalańǵa salynyp kelgen?.. Aıta ketý kerek, táýelsiz sarapshylardyń pikirinshe, qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýyna, bir esepten, tekserýshi organdar da kináli. Halyqtyń qalaı jáne nemen jylynyp otyrǵanynda quzyrly oryndardyń sharýasy joq. Tipti, jertólelerdiń ózi áý basta qandaı da bir jylytý júıesin ornatýǵa eseptelmegen eken. Sondyqtan, halyqtyń qaýipsizdigin shyn oılaıtyndar bolsa, ortalyqtandyrylǵan qazandyq salý máselesin tym quryǵanda kelesi jylý maýsymyna deıin sheshý qajet. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY