Bıznes damymaı, dáýletti bolmaımyz

Dáýletti bolý jerdiń asty-ús­tindegi daıyn tabıǵı baılyqty ýystap alý emes, shıkizatty ba­ryn­sha uqsatý ekenin naryq uǵ­yn­dyrǵandaı. Qostanaı óńiriniń ekonomıkasyn damytýǵa óndiris jáne aýyl sharýashylyǵy ónim­derin uqsatý kásiporyndary, bız­nestiń basqa da salalary ba­ryn­sha úles qosyp otyr. Oblystaǵy iri kásiporyndar basshylaryn, aýdandar men qalalar ákimderin jáne qoǵamdyq uıymdar ókil­de­rin jınaǵan forýmda bıznes sa­lasyndaǵy jetistikter men ózekti problemalar ortaǵa salyndy. Ob­lys ákiminiń orynbasary V.Meıs­­ter osy salanyń ótken jylǵy qorytyndylaryna toqta­lyp, ma­ńyzdy máselelerdi sara­la­dy. Qa­zir oblysta 581 kásip­oryn ju­mys istep tur. Oblys­ta­ǵy óndi­ri­letin ónerkásip ónimde­ri­niń negizgi bóligi sonyń ishindegi 103 ká­siporynnyń enshisine tıedi. О́t­ken jyly ónerkásip ónimi jalpy kóleminiń 62,5 paıyzyn ken ón­dirý salasy qurady, odan keıingi 28,4 paıyz uqsatý kásip­oryn­da­ryna tıesili. О́nerkásip kásip­oryn­dary jyl ishinde 447,1 mıllıard teńgeniń ónimin óndirdi. Oblys boıynsha ónerkásip ónimi fızıkalyq kóleminiń jaǵymdy ındeksi 115,6 paıyz boldy. Bul elimizdegi úshinshi oryndaǵy kór­set­kish bolyp sanalady. Alaıda kórsetkishterdi aýyz toltyryp aıt­qanmen, oblystyń ónerkásibi shıkizat óndirý baǵytynda qalyp otyr. Sondyqtan oblys ekono­mı­kasy shıkizattyń álemdik baǵa­sy­na tym táýeldi kúıde. Árıne, ónerkásiptiń damýy ekonomıkany kóteredi, halyqtyń turmys-ahýaly jaqsarady. Qazir ónerkásip salasyndaǵy kásip­or­yn­darda elý myńnan asa adam ná­paqasyn taýyp otyr. Olardyń jalaqysy oblystaǵy ortasha eń­bekaqydan 1,2 ese joǵary. Elimiz ekonomıkasynyń báse­ke­ge qabilettiligin arttyrý maqsa­tynda 2010-2014 jyldarǵa ar­nal­ǵan údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damý baǵdarlamasy sheń­berinde oblysta tolaǵaı ister qolǵa alyndy. О́ndiris kartasy boıynsha quny 226 mıllıard teń­ge bolatyn 42 nysan boı kó­ter­mek. О́tken jyly ınvestısııalyq 10 joba júzege asyp, sonyń ar­qasynda eki myńǵa jýyq qosta­naı­lyq jumys ornyn tapty. Al ústimizdegi jyly osyndaı 32 joba qolǵa alyndy, onyń jyl aıaǵyna deıin 26-sy ómirge joldama alady. Elimizden syrt jerlerge de belgili Sokolov-Sarybaı ken ón­dirý birlestiginde byltyr jyly­na 75 myń tonna ónim shyǵaratyn metallılek kesheniniń alǵashqy kezegi iske qosyldy. Qazir onyń ekinshi kezegi de aıaqtalýǵa jaqyn. Sonymen qatar, osy ken aly­by­nyń baıytý fabrıkasyndaǵy №17 tehnologııalyq qosymsha sek­sııa­nyń qurylys-montaj jumystary qarqyn alǵan. Al metaldand­y­ryl­ǵan buıym shyǵarý zaýyty­nyń qurylysy aıaqtalyp, ol iske qosylǵanda alyp kásiporyn óni­min syrtqa burynǵydan da qym­batqa satýǵa múmkindik alady. Qostanaıda máshıne jasaý isi de órkendep keledi. Otandasta­ry­myz ótken jyly «AgromashHoldıng» aksıonerlik qoǵamynda qu­rastyrylǵan SsangYong jeńil máshınesin mine bastady. Byltyr kásiporyn 84 máshıne qurast­y­ryp shyǵardy. Al ústimizdegi jy­ly zaýyt aıyna 144 máshıne shy­ǵarady! Aldyn ala boljamdarǵa súıensek, 2015 jyly Qostanaı­dan jylyna 7500 jeńil máshıne shyǵarylatyn bolady. Bul kásip­orynda kombaındar da qurasty­rylady. Qostanaıda jylyna 450 myń tonna usaq metallılek shy­ǵara alatyn iri zaýyt quryly­synyń jobalaý-smetalyq jumys­tary bastaldy. Iri kásiporyndarmen qatar orta jáne shaǵyn bıznestiń órken­deýi de ekonomıkany damytady. О́ıtkeni, onyń áleýmettik salaǵa da oń yqpaly orasan. Ekono­mı­kanyń osy salasyndaǵy kásipker­lik birligi oblysta 36816-ǵa jetti. Oblystaǵy jalpy turǵyndar sanyna shaqqanda nápaqasyn orta jáne shaǵyn bıznesten tapqandar 15,5 paıyzǵa jetti. Bul respýb­lıkalyq kórsetkishten mysqaldaı da bolsa artyq. Kásipkerlikti áńgime etkende onyń jetken jetistigimen qatar, ózekti máseleleri de qatar aýyzǵa ilinedi. Sonyń eń bastysy osy salany qarjylandyrý, nesıelendirý bolyp otyr. Osy oraıda «Bıznestiń jol kartasy - 2020» baǵdarlamasy óndiristi keńeıtýge arnalǵan jańa jobalarǵa beriletin bank nesıeleriniń ústeme paıyzyna sýbsıdııa berý arqyly osy salany qoldap otyr. Forýmda sóılegen sózinde «AgromashHoldıng» aksıonerlik qoǵamy bas­qarma tóraǵasy Oleg Soı óz kásipornyna degen memlekettik kómektiń basy «Bıznestiń jol kartasy - 2020» baǵdarlamasy eke­nin atap ótti. Aqpan aıynda «AgromashHoldıng» pen «Damý» kásipkerlikti damytý qory jáne Jınaqbank arasynda qol qoıyl­ǵan úsh jaqty kelisim arqasynda 12 paıyzdyq ústemeniń bes paı­yzyna memlekettik sýbsıdııa berildi. Bul kásiporyn úshin úlken kómek. Oblysta atalǵan baǵdar­lama ómirge joldama alǵan kún­nen bastap onyń kómegin alýǵa kásipkerlerden 10 ótinish túsken bolatyn, sonyń barlyǵy da memleket tarapynan qoldaý taý­yp, olarǵa 1,5 mıllıard teńge shamasynda qarjylaı kómek berildi. Alaıda, ótken jyly jeke ká­sipkerlikti qoldaý úshin bólingen 509 mıllıon teńge qarjy res­pýb­lıkalyq bıýdjetke keri qaıta­ryldy. Oblystaǵy shaǵyn bızneste júrgen kásipkerler tarapy­nan qarjylaı kómek alýǵa esh­qan­daı ótinish túspegen. Bıyl ká­sipker­lerden túsken bes ótinish te der ýaqytynda qanaǵattandy­ryl­ǵan. – Ánsheıinde kásipkerler nesıe alýdyń qıyndyǵyn, kúrdeli­ligin, bank ústeme paıyzdarynyń joǵa­ry­lyǵyn kóp aıtady. Al memleket 7 paıyzdyq ústememen nesıe usynyp otyrǵanda ony paıda­la­nýǵa asyǵar emes, – dedi oblys ákiminiń orynbasary Vıktor Meıster. Eger kásipkerdiń nesıe alýǵa kepilge qoıatyn jyl­jy­­maı­tyn buıymy jetkilikti bol­masa, onda «Damý» qory ala­tyn ne­sıe­niń jartysyndaı kepildik qarjy beredi. Mine, osy ba­ǵyttaǵy je­ńil­dikti qazir oblysta 30 mıllıon teńge suraǵan bir ǵana kásipker paıdalanýǵa bel býyp otyr. Kásipkerlerdiń aıaǵyn tusaı­tyn túrli baqylaý organdarynyń tekserisi ekeni osy ýaqytqa deıin aýyz jappaı aıtylyp júr. Vıktor Meıster kásipkerler nesıeni alysymen túrli baqylaýshy organdar tarapynan jappaı umty­latyn tekserýler olardyń «Bız­nes­tiń jol kartasy - 2020» baǵ­darlamasyna qatysýǵa belsendilik tanytpaıtynynyń basty se­bebiniń biri ekenin aıtty. Kásip­kerlerdiń pikirinshe, baqylaý or­gandarynyń tekserýleri kóbine ká­siporyn basshylaryn saqtan­dy­rý, bilmegenin bilgizý emes, ki­nálaýǵa daıyn turady. О́tken jy­ly «Bıznesti prezıdenttik qor­ǵaý» saıtyna túsken 2000 hattyń ishinde 960-y memlekettik baqy­laý-tekserý organdarynyń is-áre­ketine jazylǵan shaǵym bolatyn. Oblys ákimi Sergeı Kýlagın kásipkerler men quqyq qorǵaý or­gandary jumysynda tazalyq­qa, ádildikke, adamgershilikke negizdelgen ortaq mámile bolýy kerektigin aıtty. Kásiporyndarda da barlyǵy birdeı ylǵı taqtaıdaı tegis bola bere me? Ereje buzý­shylyq, memleket qarjysyn jym­qyrý kezdespeıdi degenge sený qıyn, ondaı mysaldar jetkilikti. Sondyqtan baqylaý organ­darynyń tekserisi ádil ári bıznesti damytýǵa baǵyshtalý kerektigin aıtty aımaq basshysy. Sonymen qatar, Sergeı Kýlagın bıznes pen bılik arasynda tyǵyz baılanystyń bolýyn eskertti. Keıde kásipker kezdesken kedergilerdi sheshe almaı, óz sor­pasyna ózi qaınap júrgende, aýdan, qala ákimderi munan tipti habarsyz otyrady. Búginde kásiporyndardaǵy óz­ek­ti máseleniń biri kadrlardyń jetispeýshiligi bolyp otyr. Ob­lys­ta 17 kásiptik lıseı, 30 kolledj jumysshy kásibi men túrli mamandar daıyndaıdy. Osy oqý oryndarynda balalardyń 65 pa­ıyzy bilim alady. Degenmen, forýmda sóz sóılegen Qostanaı ın­dýstrıaldyq-pedagogıkalyq kol­led­jiniń dırektory Vıktor Kolpakov kásibı mamandyq berýde tú­birli sheshetin máselelerdiń bar ekendigin de aıtyp ótti. Aldymen oblystaǵy ken alyby, asbest kom­bınaty sııaqty iri kásip­oryn­dar óz kadrlaryn daıyndap alýǵa qarjy quıatyn ýaqyt jetken sı­ıaqty. Sol sııaqty kásiporyn­dar­dyń barlyǵy da bıýdjet esebinen daıyndalǵan mamandardy kútip otyrady. Ekinshiden, oblysta ká­sip­tik bilim beretin mekemelerdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy tym eskirgen. Osydan jarty ǵa­syrdan astam ýaqyt burynǵy sta­noktardy paıdalanatyn bolashaq tokarlar men slesarlar ekono­mı­kany zamanaýı údemeli jań­ǵyr­tý talaptaryna jaýap bere ala ma? – Qazir astyq alqaptarynda «Djon Dırler» jáne eýropalyq kombaındar júıtkip júrgende, biz mehanızatorlardy 1978 jyly shyqqan «Enıseı» jáne «Nıvaǵa» arnap daıyndaımyz, – dedi Vıktor Kolpakov. Sheshenniń sózine qulaq qoısaq, kásibı bilim beretin oqý oryndary túlekterin jumys­qa ornalastyrý oblys ákimdigi men oblystyq bilim berý basqar­ma­sy­nyń ylǵı da nazarynda oty­rady. О́tken jyly kolledjderdi bitir­genderdiń 86 paıyzy, lıseı tú­lek­teriniń 93 paıyzy jumys or­nyn tapqan. Forýmda bıznestiń áleýmettik áriptestigi de áńgime ózegi boldy. Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi osy maqsatqa ótken jyly bir jarym mıllıard teńge bóldi. Oblysta jóndelip jatqan aýrý­hanalarǵa, klýbtar men mektepterge kásipkerler qosqan úles az emes. Aldaǵy ýaqytta da bıznes­tiń áleýmettik áriptestigi onyń da­mýyndaǵy basty baǵyttyń biri bolyp qala beredi. Názıra JÁRIMBETOVA. Qostanaı.