Sherhan MURTAZA: Prezıdent – bireý, qalǵandarymyz – tireý

Elbasy Nursultan Nazarbaev adamzatty topan sýdan aman alyp shyqqan Nuh paıǵambarǵa uqsap Qazaqstandy sonaý 90-shy jyldary Táýelsizdik jolynda bastalǵan kúreste aman alyp shyǵyp, el qyldy. Qazaq degen eldiń ejelden bergi armany – azattyq edi. Sol azattyq qanshama ǵasyrlar boıy qıyn-qystaý kezeńder­den súrinbeı ótken qazaqtyń peshenesine buı­y­ryp­ty! О́zgelermen ıyq tirestirip turyp, táýel­sizdik aldyq. Táýbe! Aqıqatyn aıtsaq, qaımana qazaq bul jolda Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursul­tan Nazarbaevqa zor qaryzdar. Sonaý 90-shy jyldardyń basynda jańa zaman týdy. Nur­sul­tan bastaǵan respýblıka basshylary Qazaq­stan­nyń egemendigin jarııa etti. Jańa dáýirden tyń­nan jol salý árdaıym qıynnyń qıyny. Osy qı­yn-qystaý tyń jolda Qazaqstandy súrindirmeı, adastyrmaı alyp júrer kim bar? – degende kóz aldyńa Nursultan Nazarbaev keledi. Ony halyq tanydy, dúnıe júzi tanydy. Onyń dúnıejúzilik bedeli kúnnen-kúnge artyp keledi. Kúni keshe ǵana tórtkúl dúnıeniń bar nazary táýelsiz Qazaqstanǵa aýdy. Elimizdiń eńsesin tiktegen elordamyzdaǵy saltanatty saraıda EQYU degen bedeldi uıymnyń alqaly jıyny dúrildep ótti. Bul – qazaq degen beıbitshiliksúı­gish, mámileger eldi aıdaı álemniń moıyndaǵan kúni. 2010 jyldyń 1-2 jeltoqsany – qazaq tarıhyna enetin kún. Bul – Táýelsizdiktiń 19 jylynyń mártebeli bıigi. Qazaqtyń qaperine kirip pe edi mundaı mártebe, buryn-sońdy. Túsine de enbegen. Armandap ta kórmegen. Endi, mine. Aıyń týyp ońyńnan, kúniń týyp solyńnan deıtin baqytty kúnge jettik. Endeshe, Prezıdent Nursultan Nazarbaevty – azamat erdiń balasy asyp týǵan demegende, ne deımiz?!. Qazaqstan bul kúnde óz baılyǵynyń, be­rekeliginiń, beıbitshiliginiń, bıik parasattyly­ǵy­nyń arqasynda BUU-nyń beldi múshesi retinde de jalpaq álemge tanylyp otyr. Qazaqstan­nyń kók baıraǵy Jer ǵalamsharynyń basqa elderiniń týlarynyń qatarynda eńsesin bıikte ustap, jelbirep tur. Táýbe deıik! Qazaqstannyń táýelsiz el bolyp qalyptasýyna men bir kisideı kýá boldym. Ásirese, azattyǵymyzdyń aq ta­ńyn­da, sonaý 90-shy jyldardyń basynda Elba­sy­men birge baýyrlas el – Túrkııaǵa barǵanym, Atatúrik áýejaıynda kórgenim oıymnan ketpeıdi, áli kóz aldymda. Myńdaǵan túrik, qazaq: «A, Qudaılap», «Nazarbaılap» uran tastap, uzaq ýaqyt turyp alǵany áli qulaǵymda. «Iá, aqsarbas!», «Iá, táńiri, Nursultan Nazarbaıǵa ǵumyr ber!», «Iá, Alla, qazaq halqyna abyroı ber!» – dep qurbandyq shalǵany sirá esten keter me. Sol jolǵy kóptiń kóńili, tileýlestiń tilegi Allanyń qulaǵyna shalyndy. Qazaqtyń qamyn jegen Nursultan Nazarbaev ta, onyń sońynan ilesken qazaq ta abyroıly elge aınaldy. Munyń mánin, áýelgi etqyzýdan soń, sabyr­men saralap kórsem, bizdiń Prezıdentimizdiń abyroı-ataǵy shetelderde bıiktep ketken eken. Áıtpese, Túrkııa qaı-qaı memleketińmen bolsa da qasqaıyp turyp sóılesetin el. Bul Túrkııa degenińiz Osman ımperııasy dáýirinde dúnıeni dúrildetken, arǵy-bergi álemdi qaltyratqan qa­har­man bolǵan. Tek sońǵy eki ǵasyrda ǵana ba­sy­nan baq taıyńqyrap, ımperııa kári arystandaı qaýqarsyz bola bastaǵanda edáýir kemistik kórdi. Túrikter ózderin túrikpiz deýge namystanyp, osmanbyz degenge deıin bardy. О́ıtkeni túrik degen uǵym kedeı, kembaǵal sııaqty estiletin bol­dy. 1920 jyldardyń basynda Mustafa Kemal Atatúrik sultanatty qulatyp, Túr­kııa tuńǵysh ret respýblıka boldy. Tuńǵysh prezıdent Atatúrik sonda túrik halqynyń rýhyn, eńsesin kóterý maqsatynda: «Dúnıege túrik bolyp jaratylý qandaı baqyt!»  dep aıtqany halyqtyń júreginde jarqyn jalaý bolyp jelbirep, ja­lyndap, alaýlap, qanatty sózge aı­nal­dy. Sol tákappar minezdi, táýel­siz, azat Túrkııa Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty tó­be­sine kóterip qarsy aldy. Sol saparda Ystambuldyń eń kórnekti qonaqjaıy «Mármár» meı­manhanasynyń keń zalynda Nur­sultan Nazarbaevpen Túrkııada jáne basqa shetelderde turatyn qa­zaq­tardyń ókilderi kezdesti. Sonda qazaqtar Prezıdentke: «Sizge kóp úmit artamyz. Qazaqtyń quldyqtan qutylýyn, bostandyq alyp, egemen el bolýyn Sizdiń esimińizben baılanystyramyz. Abylaıdaı aıbarly da aqyldy basshy sanaımyz» dedi. Nege Abylaı? Abylaı ózinen buryn ótken áz Táýkeniń isin jalǵastyryp, qazaqtyń basyn qo­syp, birtutas myzǵymas memleketke aınaldyrý úshin arpalysty. Qazaqtyń basyn biriktirý bir ýaı­ym bolsa, sol shashyrandy eldi syrtqy jaýlardan qorǵap qalý eki ýaıym edi. Qos ókpeni qysyp turǵan qos ımperııa bar. Júz jyl boıy jaǵa jyr­tysqan, ata jaý bolyp qyrqysqan jońǵar qal­maq­ta­ry tur. Osylardyń bárimen keıde kúshpen, keıde aqyl-aılamen, dıplomatııalyq amalmen qazaqty saqtap qalý saıasatyn Abylaı sheber júrgizgen. Túr­kııalyqtar muny bilmeıdi emes. Biledi. Al Nursultan Nazarbaevpen ázirgi saıasaty sol Aby­laıdy eske salyp turǵany sondyqtan. Muny tú­sin­begen bizdegi keıbir muńlyqtar Prezıdentti aıyp­taýǵa beıim. Máskeýge qarap jaltaqtaı bere­siń deıdi. Elsınmen kelisetin jerinde kelisti, kelispeıtin jerinde bas ımedi. Elsınniń jer daýyn qozdyrmaq bolǵan sózinen keıin Nazarbaev óziniń qomaqty da salmaqty sózin aıtty. Mundaıda qazaq: «Shalqaıǵanǵa shalqaı, Paıǵambardyń uly emes. Eńkeıgenge eńkeı, Ákeńnen qalǵan qul emes» – demeýshi me edi. Prezıdent bul uly ósıetti dilinde saqtaǵan. Endi bireýler Nazarbaevqa aspandaǵy aıdy dál qazir nege alyp bermeısiń dep ókpeleıdi. О́z elinde, óz jerinde qazaq degen qaýym 60 paıyzǵa endi-endi jetti. Sonda 40 paıyz ózge ulttar bolsa, olardyń da joǵyn joqtaýshy, muńyn muńdaýshy Prezıdent N.Nazarbaev emeı kim? Táýelsiz Qazaqstannyń óz aldyna erikti el bo­lyp, etek jabýynda N.Nazarbaevtyń eńbegi ushan-teńiz. Tarıh-qarııanyń betterin paraqtasaq, sonaý 1990-shy jyldardyń basynda Prezıdent óz Jarly­ǵy­men Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ónerkásip oryn­da­ryn respýblıka menshigi dep jarııalady. Buryn res­pýblıkaǵa pysqyryp ta qaramaı, tikeleı Más­keýge baǵynatyn zaýyt-fabrıkalar, kombınattar qazir óz qaramaǵymyzda. Buryn Qazaqstannan qan­sha altyn, kúmis, platına jáne t.b. asyl metaldar shyqsa, olar tonna-tonnasymen bir gramy da qal­maı Odaqtyń qazynasyna quıylatyn. Qanshasyn óndirip, qanshasyn áketip jatqanyn respýblıka basshylary da bilmeıtin syńaıly edi. Endi ózi­miz­de óndiriletin asyl metaldar ózimizde qalyp, al­tyn-valıýta qorymyz jasalatyn boldy. Altyn qory joq memleket – qaýqarsyz memleket. Osy tusta Qazaqstannyń jahandyq daǵdarys degen tajalmen aıaýsyz kúresi eske túsedi. N.Nazarbaevtyń bas­shylyǵymen Ulttyq qordan bólingen qyrýar qarajat quldyraýdan qınalǵan negizgi salalardy «saýyqtyrýǵa» jumsaldy. Túptiń túbinde, Qa­zaq­stannyń daǵdarystan birinshi bolyp shyqqanyn dúnıe júzi moıyndady. Altyn qorymyz jasalǵan soń, Prezıdent ulttyq valıýtamyz – teńgeni aınalymǵa engizdi. Bul – óz jurtyn, óz halqyn álemdegi aldyńǵy qatarly memleketterdiń tobyna qosý jolyndaǵy qutty qadam boldy. Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasy bolyp turǵan kezdiń ózinde-aq Nursultan Nazarbaev Semeı atom polıgonyn jabýǵa áreket jasady. Kolbındi kóndirip, sol kezdegi eń qudiretti Saıası Bıýroǵa deıin bardy. «Biraq Kolbın birge bolǵany bolmasa, polıgon jabylsyn dep bir aýyz sóz aıtqan joq», – dep edi ózi bir sózinde. Biraq, ádilet túbinde saltanat qurdy. Prezıdent Nursultan Nazarbaev 1991 jyly óziniń Jarlyǵymen Semeıdegi ıadrolyq polıgondy múldem japtyrdy. Bul – Qa­zaqstannyń ıadrolyq qarýdan azat álemge jasaǵan alǵashqy qadamy edi. Sol qadamymyz durys bol­ǵa­nyn bul kúnde dúnıe júzi quptap otyr. Osy­laı­sha, Tuńǵysh Prezıdent qazaqty atom tajalynyń tyr­naǵynan arashalap aldy. Biraq, polıgonnyń kóptegen jyldarǵa sozylǵan zardabyn synaq jasalǵan jerdegi halyq áli kúnge tartyp keledi. Uly derjavalyq ımperııalyq kerdeń-kesir minezdiń biri – Qazaqstan jerinde 30 jyldan astam ýaqyttan buryn kosmodrom ornap, ondaǵan ǵa­rysh­kerler ǵaryshqa ushyp jatsa da: oı, biz ǵarysh­ker­lerdi qaı jerden ushyryp jatyrmyz, qazaq degen halyq bar emes pe. Endeshe qazaqtardy ǵaryshqa nege shyǵarmaımyz? Álem aldynda uıat qoı degen bireý bolǵan joq. Osy suraqty men Nursultan Nazarbaevqa 1989 jyly qoıǵanmyn. Ol da muny qorlyq sanap, namystansa da, onysyn sezdirmeı: – Buıyrsa, bul maqsatqa da jetermiz, – degen. Aqyry aıtqany keldi. Prezıdenttiń pármendi talap etýiniń arqasynda Toqtar men Talǵat degen eki qazaq ǵaryshqa baryp qaıtty. Bir ǵajaby: Ortalyqtyń uly derjavalyq qaqsaldary osynyń ózin kóp kórip, ǵarysh qazaqtyń mańdaıyna buıyr­ma­ǵandaı: oıbaı, ǵaryshtyq baǵdarlama buzyldy. Nazarbaev­tyń qysym kórsetýimen ǵaryshqa bir qa­zaq kezekten tys ushyp ketti! – dep baıbalam sal­dy. Otarshyl ozbyrlardyń psıhologııasy osyn­daı. Biraq Nazarbaev degenine jetti. Árıne, osy­laı­sha tizbeleı bersek, N.Nazarbaevtyń óz eline jasaǵan jaqsylyǵy da, ákelgen baqyty da jetip artylady. – Qazaqstan – kóp ultty memleket. Oǵan ult­aralyq tatýlyq qasqaldaqtyń qanyndaı qajet, – degen edi ózi bir kezderi. Bir kún urys kirgen úı­diń qyryq kún berekesi ketedi. Prezıdent mynadaı urandy ustandy: «О́ziń ólme, ózgeni de óltirme!». Sol saıasat jemisin berdi. Bul kúnde qazaq jerin mekendegen 100-den astam ult-ulystyń ókili beıbitshilik pen tatýlyqtyń besiginde birge terbelýde. «Eger paıǵambar qate­lesse, artyndaǵy halyqtyń bári súrinedi», degen erteden kele jat­qan qanatty sóz bar. Paı­ǵambar degeni eldiń basshysy ǵoı. Sol basshy qatelese bergennen Keńes Odaǵy qandaı halge jetkenin kózben kórdik. Al búgin baıraǵyn bıikke jelbiretken azat Qazaqstan úshin jańa zaman týdy. Kóbeımesek kósegemiz kóger­meı­di. Búgingi kúni Prezıdent halqymyzdyń sanynyń kóbeı­genin qalap otyr. Úkimet kóp bala týǵan analarǵa úlken qam­qorlyq jasaýda. Osy úrdisti qol­daýymyz kerek. Biz sapamyz táp-táýir halyq bolǵany­myz­ben, sanymyz áli de tym az ha­lyq­pyz. Qazaqtyń sóz zergeri Ǵabıt Músirepov: «Biz jaıyl­saq joqpyz, jıylsaq kóppiz»,  degen edi. Muhtar Áýezov te: «El bolamyn deseń, besigińdi túze», degen. Bizge kóbeıý kerek. Osyǵan Prezıdent ózi bas bo­lyp qamqorlyq jasap jatyr. Osyny iske asyratyn bizge myqty Úkimet kerek. Sonda ǵana bizdiń mártebemiz bıik bo­lyp, eshqashan qor bolmaımyz. Sonda ǵana biz barlyq kedergilerdi jeńemiz. Halqymyzdyń basyna baq qonady. Qazaqstan aman bolsyn. Qazaq eli aman bolsyn dep tileıik. Halyqtyń, eldiń jaǵdaıy jyldan-jylǵa jaqsy bola beredi, jaınaı beredi. El aıtady: «kóp sóz – kómir, az sóz – altyn». Prezıdent – bireý, qalǵandarymyz – tireý. Osyndaı jaqsy zamanda bizdiń juldyzymyz ýaqyt ótken saıyn, jyl ótken saıyn zańǵar bıikten jarqyraı bersin. О́mirimiz sol aspandaǵy juldyzdardaı kóbeıip, molaıyp zor kúshke aınala beredi. Tilek sol, barlyǵymyz tilektes bolaıyq! Qaımana qazaqtyń kúni-túni qaperinen shyǵarmaı ustaıtyn bir nársesi: Prezıdent degen sóz turaqtylyq, birlik, órkendeý degen sózdermen balama ekeni. Búginge deıin qazaq qandaı jetistikke, jeńiske jetse – sonyń árqaısysynda Nursultan Nazarbaevtyń úlesi bar. Qazaq «qolda barda altynnyń qadiri joq» degen sózdi bekerge aıtpaǵan. Biz qolda bardy qadirleı biletin, qadirlisin saqtaı biletin elmiz. Sondyqtan, baıandy beıbitshilik pen tuǵyrly táýelsizdigimizdi, saıası turaqtylyǵymyz ben rýhanı damýymyzdy kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaý úshin, Nursultannyń nurly jolymen alǵa qaraı adymdaı bergenimiz abzal. Ult­ara­lyq tatýlyq pen birlik – bizdiń basty qundy­lyqtarymyzǵa aınaldy. Qundylyq desek, ony saqtaı bilý úshin sabyrlylyq pen mádenıet­ti­lik kerek. Bizdiń Prezıdentimiz eldegi turaq­tylyqtyń birden-bir kepili bolyp otyr. Tu­raqtylyqtan aırylǵan Taıaý Shyǵysta ne bolyp jatqanyn kúlli dúnıe júzi kórip otyr. Qansha kó­ripkelmiz desek te, erteńgi kúndi eshkim dóp basyp boljaı almaıdy. Olaı bolsa, tynysh­tyǵynan tanǵan, berekesinen bezingen áshekeısiz álemdegi arpalysta týra baǵytymyz­dan jańyl­maımyz desek, bar qazaq Nursultan Nazar­baev­tyń sońynan ilesýimiz kerek. Sherhan MURTAZA, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty. ________________ Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenttigine kandıdat N.Á.Nazarbaevtyń saılaý qorynyń qarajatynan tólendi. Tapsyrys berýshi – Nurpeıisov Qadyrbaı Nurpeıisuly.