Halyqtyń ómir sapasyn jaqsartý san túrli baǵytpen alǵa baspaq

Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken keshegi Úkimet otyrysynda mańyzdy úsh másele qaraldy. Onyń birinshisi elimizdegi bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy boldy. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov Úkimettiń ústimizdegi jylǵy 11 aqpandaǵy qaýlysymen osy memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jospary­nyń bekitilgendigin aıtty. Osy is-sharalar josparyn júzege asy­rýǵa qosymsha 461,1 mıllıard teńge qarjy bólý kózdeledi. Munyń syrtynda ústimizdegi jyl úshin mektepter salýǵa jáne muǵalimderdiń jalaqysyn kóbeıtýge taǵy da 22,5 mıllıard teńge bólinbek. Baǵdarlama birneshe baǵyttan turady. Sonyń biri – mektepke deıingi tárbıe men oqytý isin jaqsartý. Osy úshin aldaǵy úsh jylda 90 balabaqsha salynýy qajet. Munyń syrtynda 2015 jylǵa deıin 615 shaǵyn ortalyq pen 163 jeke menshik balabaqsha ashylatyn bolady. Buryn jeke menshikte bolyp kelgen 118 ǵı­ma­ratty bosatý esebinen 154 balabaqsha qaıtadan qaıtary­la­tyn bolady. Baǵdarlamanyń taǵy bir baǵyty – orta bilim berý isin da­mytý. Osy úshin 12 jyldyq oqy­týǵa kóshý qajet. Bul memleketke biraz qarjyǵa túsetindigi belgili. Máselen, atalǵan maq­sat­qa jetý úshin barlyǵy 522 mektep salynýy qajet eken. Osy mek­tepterdiń qurylysy úshin alǵashqy úsh jylǵa 167,4 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Osy mektepter tolyq salynǵan kezde apatty mektepter men úsh aýy­symda oqytatyn mektepterdiń problemasy joıylady. Tek bı­ylǵy jyldyń ózinde 82 mektep salynatyn bolady. Olardyń 30-y respýblıkalyq bıýdjettiń, 52-si jergilikti bıýdjetterdiń esebinen iske qosylady. Osy máselege oraı mınıstr qazirgi kúni 12 jyldyq oqytýǵa kóshý kestesi muqııat tekserilgendigin, bilim berý men oqytý mazmunynyń jańa standarttary jasalý ústinde ekendigin atap kórsetti. Baǵdarlama alǵa qoıǵan taǵy bir maqsat muǵalim mártebesin kóterý bolyp otyr. Buǵan mu­ǵa­limniń eńbekaqysyn kóterý, biliktilik deńgeıin arttyrý, vaýcherlik júıesin engizý, «Bo­la­shaq» stıpendııasynyń aıasynda aǵylshyn tildi muǵalimderdi ázir­leý jáne túrli nasıhat sha­ra­larymen muǵalim bedelin kóterý arqyly qol jetkizilmek. Atalǵan máselege baılanysty 2015 jylǵa qaraı muǵalimderdiń ortasha jalaqysy jeke sektor­daǵylardyń jalaqylarymen te­ńestiriletin bolady. Tek bıylǵy jyldyń ózinde bıýdjet sala­syndaǵy barlyq qyzmetker­ler­diń jalaqysy 30 paıyzǵa kó­beı­tiledi. Munyń syrtynda muǵa­lim­derge qosymsha ústemeaqy beriledi. Sondaı-aq ústimizdegi jyl­dyń 1 qyrkúıeginen bastap jo­ǵa­ry kategorııalary bar muǵa­lim­der men tehnıkalyq jáne ká­siptik bilim berý uıymdarynyń sheberleri biliktiligi úshin laýa­zymdyq jalaqysynyń 100 paıyz kóleminde qosymsha aqy alatyn bolady. Mundaı qosymsha aqy­ny basqa da muǵalimderge tóleý kózdelinýde. Osy maqsatqa bı­yl­ǵy jylǵa respýblıkalyq bıýd­jetten 5 mıllıard teńgeden astam qarjy bólinedi. Memlekettik baǵdarlamaǵa sáı­kes memlekettik bilim berý jınaq júıesi engiziledi. Bul júıe ár otbasyna balalaryn oqy­tý úshin qarajat jınaýǵa múmkindik beredi. Jınaqtaǵan so­masyna oraı memleketten syı­aqy da bólinedi. Qazirgi kúni osy sharany júzege asyrýdyń tetikteri talqylanyp, naqty esepteýler júrgizilýde. Muǵalimderdiń bedelin kóte­rý erekshe nazarda tur. Aldaǵy ýa­qytta bul jumysqa muǵalim­der qaýymy, buqaralyq aqparat quraldary, azamattyq qoǵam keńinen tartylatyn bolady. Baǵdarlamanyń basqa da bir­qa­tar qosymsha jańalyqtary bar. Sondaı-aq osy Úkimet oty­ry­synda Densaýlyq saqtaý sa­la­syn damytýdyń memlekettik baǵ­darlamasyn júzege asyrý sha­ra­lary da qaraldy. «Salamatty Qazaqstan» dep atalatyn bul baǵdarlama 2011-2015 jyldarǵa arnalyp jasalǵan. Ony júzege asyrý tetikteri jaıynda Úkimet otyrysynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekova baıandady. Atalǵan baǵdarlamany júze­ge asyrý úshin 202 sharadan tura­tyn jospar ázirlengen. Ústimiz­degi jyldyń 1 qańtarynan bastap sonyń 165-in júzege asyrý isi bastaldy. Bul sharalar 50-ge jýyq quqyqtyq aktini, sonyń ishinde Úkimettiń 6 qaýlysyn ázirleýdi kózdeıdi. Baǵdarlamada tótenshe jaǵ­­daı­larda jedel kómekke kelý isi erekshe qarasty­ryl­ǵan. Osyǵan baılanysty qazirgi kúni sanıtarlyq avıa­sııa qyzmeti nyǵaıtylýda. Jańa tikushaqtar satyp alynýda. Osylar arqyly naýqastardy qıyn jerlerden alyp shyǵý isi bu­ryn­ǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda jaqsaratyn bolady. Arnaý­ly brıgadalar jumys isteıdi. Ústimizdegi jyldyń ekinshi toqsanynan bastap,  ha­lyq­aralyq jáne respýb­lı­ka­lyq mańyzdaǵy joldar baqylaýǵa alynyp, jol ús­tindegi apatty jaǵdaılarǵa jedel jetý isi uıymdas­ty­rylady. Týberkýlezben kúresti kúsheıtý jónindegi tap­syr­maǵa oraı memlekettik baǵ­darlama aıasynda túrme­ler­degi medısınalyq qyzmet­tiń materıaldyq-tehnı­ka­lyq bazasyn nyǵaıtý maq­sa­tynda 1 mıllıard teń­ge­den astam qarjy qaras­ty­ryldy. Sondaı-aq qazaq­standyqtardyń densaýlyq­taryn nyǵaıtý baǵy­tyn­daǵy sektoraralyq sha­ra­lar­dy júzege asyrý úshin tek ústimizdegi jyl úshin 18,12 mıllıard teńge bólindi. Aýrýlardy erterek aı­qyn­daý sharalary nyǵaı­tylýda. Buryn osy maqsatta tegin medısınalyq qyzmet kórsetý onkologııalyq jáne júrek-qan tamyrlary júıe­si aýrýlary arasynda ǵana júrgizilse, bıylǵy jyldyń qańtarynan bastap gepatıtter men qant dıabetteri, kó­rý jáne estý qabiletteri na­sharlaǵan adamdar arasynda da júrgiziletin boldy. Jyl basynan bastap 500 myń adam arnaıy tekserýden ót­ki­zilip, 11,5 myńnan astam naý­­qasqa shaldyqqandar anyq­­taldy. Sondaı-aq qa­ral­ǵan bala­lar­dyń arasynda 67,5 myń balanyń boıynan túr­li aýrý belgileri baıqaldy. El halqynyń 40 paıyz­daıy aýyldy jerlerde tu­ratyny eskerile otyryp, olarǵa medısınalyq kómek­tiń qol jetimdiligine erekshe kóńil bólinýde. Qazirdiń ózinde osy maqsatta óńir­ler­ge 11 jyljymaly medı­sı­nalyq keshender jetkizildi. Jyl sońyna deıin olardyń sany 50-ge deıin arttyrylady. Bul salada júzege asy­ryp jatqan basqa sharalar da az emes. Olardyń barly­ǵyna qajetti qarjy bólin­gen. Jalpy, qarajat jaǵy­nan kemshilik joq dep aıtý­ǵa bolady. Osy Úkimet otyrysynda halyqty jumyspen qamtý­dyń 2020 jylǵa deıingi jańa baǵdarlamasyn júzege asyrý máseleleri de qaras­ty­ryldy. Bul jaıyndaǵy baıandamany Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Gúlshara Ábdi­qa­ly­qova jasady. Baǵdarlamany júzege asy­­rý úshin qazirgi kúni 3 zań jobasy, 5 úkimet qaý­ly­sy­nyń jobasy jasalyp, mı­nıstrdiń 3 buıryǵy shyqty. Osyǵan oraı, «Halyqty ju­myspen qamtý týraly» Zańǵa Úkimet pen atqarýshy organ quzyretin tolyqtyrý, «áleýmettik kelisim-shart», «jalaqyny sýbsıdııalaý», «jumyspen qamtýǵa jár­dem­desýdiń belsendi shara­la­ry», «óz betimen jumys­pen aınalysýshylar» degen túsinikterdi engizý, jumys­pen qamtý ortalyqtarynyń mártebesin aıqyndaý baǵy­tynda jumystar júrgizýde. «Turǵyn úı qatynastary tý­raly» Zańǵa Jumyspen qamtý baǵdarlamasyna qa­ty­sýshylarǵa jaldamaly úı berý jóninde qosymsha normalar engizý kózdelýde. Osylar boıynsha aldaǵy ýaqytta óz betimen ju­mys­pen aınalysýshylardy aı­qyn­dap, jumyssyzdar men tabysy az adamdardy oqy­týǵa, jumysqa ornalas­ty­rýǵa memleket esebinen jár­dem kórsetiletin bolady. Má­selen, olardy tegin oqy­tý, jolaqysyna, jataq­ha­na­da turýyna nemese jal­da­maly úı shyǵyndaryn óteý­ge sýbsıdııalar beriledi. Bas­qa da qoldaý kómekter jasalynady. Baǵdarlamanyń ekinshi baǵyty boıynsha kásip­ker­likti damytýǵa kóńil bóli­nip, osy ispen aınaly­sý­shylarǵa memlekettik kó­mek­ter uıymdastyrylady. О́z isin ashýlaryna qoldaý jasalynady nemese qajetti ınfraqurylymdy qamtama­syz etý tártibi belgilenedi. Baǵdarlamada jumyspen qamtý máselesinde basqa da qoldaý sharalary uıymdas­ty­rylmaq. Jańa jumys oryndary aıqyndalyp, olar­ǵa halyqtyń kóship kelýine jaǵdaılar jasalady. Adamdardyń óz turǵan jerlerinen jańa kásip túrlerin uıymdastyrýǵa da erekshe kóńil bólinedi. Osylardyń barlyǵyna memleket esebinen qarjylaı qoldaý kórse­tiledi. Qazirgi kúni osy má­se­leniń tártipteri aıqynda­lyp, júıelený ústinde. Úkimet otyrysynda atal­ǵan máseleler boıynsha qys­qasha qorytyndy sóz sóı­legen Premer-Mınıstr Ká­rim Másimov jýyqta ótken «Nur Otan» partııasynyń sezinde Úkimetke halyq­tyń ómir sapasyn kóterýge baılanysty birqatar tap­syr­malar berilgendigin eske saldy. Elimizdegi bilim berý, densaýlyq saqtaý sala­laryn nyǵaıtý, halyqtyń jumyspen qamtylýyn jaq­sartý osy tapsyrmalar aıa­synda qarastyrylyp jat­qandyǵyn aıta kelip, atal­ǵan másele Úkimettiń tu­raqty nazarynda bolatyn­dyǵyn jetkizdi. Suńǵat ÁLIPBAI.