Semeı qalasyn aýyz sýmen qamtyp otyrǵan sý tazalaý qondyrǵysynyń tozǵandyǵy jaıly problemanyń kóterilgenine 15 jyl boldy. Sý tazalaý qondyrǵysy Ertistiń túpki jaǵymen ótedi. Bul problema osydan 15 jyl buryn aıtylsa da, ókinishke qaraı, áli sol kúıi tur. Eger tazalaý qondyrǵysy isten shyǵyp qalsa, ondaǵy las dúnıe Ertiske quıylmaq. Al Ertis bir emes, birneshe memleketti sýmen qamtyp otyrǵan ózen.
– Dıýker nemese sý tazalaý qondyrǵysy gıdrotehnıkalyq qurylys, sý júrgizetin qurylystar salasyna jatatyndyqtan sý qubyry ózen arnasyn, saıdy, kanaldy, temir joldy kesip ótkende jer asty nemese sý astymen ótkiziledi. Dıýker qımasy segiz qyrly nemese dóńgelek bolady. Qazirgi ýaqytta sý tazalaý qondyrǵysy Ertis basseınine naqty qaýip tóndirip tur, – deıdi qaladaǵy turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq komıssııasy boıynsha qoǵamdyq keńestiń jetekshisi Nıkolaı Isaev. – Eger sý tazalaý qondyrǵysy jarylyp ketse, Qazaqstan men Reseı arasynda aýyz sýǵa baılanysty problema týyndaıdy. Buryndary osy dıýkerdi jóndeý úshin mıllıondaǵan qarajat qajet bolsa, endi mine, mán bermegendiktiń saldarynan jaǵdaı ýshyǵyp, mıllıardtaǵan aqsha kerek bolyp otyr. Eger qajetti qarajatty ýaqtyly bólmesek, onda sol mıllıardtaǵan qarajatty Ertisti búldirgenimiz úshin aıyppul retinde tóleýge týra keledi.
Buryndary dıýkerdi, ıaǵnı sý tazalaý qondyrǵysyn jóndeýge qarajat joq degen áńgime aıtylatyn. Endi ony jóndep qajeti joq ekendigi belgili boldy. О́ıtkeni, múlde tozyp ketken, jóndeýge kelmeıdi. Shyǵys Qazaqstan oblysy respýblıkalyq bıýdjetke usynys jasaýdy umytyp ketken deıdi Nıkolaı Isaev bul máselege oraı. Kún saıyn dıýkerden Semeıdiń oń jaǵalaýynan sol jaǵalaýyndaǵy tazartqysh qurylǵyǵa 17 myń tekshe metr sý jiberiledi. 2002 jyly «PodvodStroıServıs» JShS-niń súńgýirleri sý tazartqysh qondyrǵy, qurylǵylardyń barlyǵyn sý astyna súńgip tekserip shyqqan. Olardyń aıtýynsha, jaǵdaı qaýipti. Tot basyp ketken, shirigen qubyrlar kez kelgen sátte jarylyp ketýi múmkin. Sol kezde onyń ishindegi zııandy qaldyqtar Ertiske jaıylady. Sóıtip, Reseı qalalarymen birge, Pavlodar, Qaraǵandy turǵyndarynyń da isher sýy lastanady. Al kórshi elder aıyppuldaryn salýy múmkin.
– Súńgýirlerdiń 2002 jylǵy anyqtamasynan keıin, jergilikti bılik tazalaý qondyrǵysyn jóndeýge qarajat bólmek boldy, – dedi Nıkolaı Isaev. – Biraq aqsha joq. 2011 jyly dıýkerdi qaıtadan zertteýden ótkizdi. Sý astyndaǵy beınesıýjette sý qubyrynyń syrtyndaǵy qaptamasy buzylyp bara jatqandyǵy kórinip tur. Onyń ústine dıýkerdi kóterip turǵan 300 metrlik topyraqty sý qozǵap, shaıyp ketken. Sodan eshbir tiregi joq dıýkerdiń kez kelgen sátte opyrylyp ketýi ǵajap emes degen qorytyndy jasaldy. 2013 jyly respýblıkalyq bıýdjetten buny jóndeýge 1 mlrd 292 mln teńge bólinýi qajet ekeni de aıtyldy. О́ıtkeni, Semeıge kelgen basshy, mınıstr ataýly, tabıǵat qorǵaý uıymdary barlyǵy jaǵdaıdy kózben kórip ketti. Biraq, aqsha túspedi. Al bıylǵy jyly dıýkerge mán berip otyrǵan eshkim joq.
Aıta ketý kerek, Semeıde bir emes, eki dıýker bar. Joǵarǵy dıýker aspaly kópir mańynda, al tómengi dıýker qalanyń Zaton aýmaǵy bóliginde ornalasqan. Ol jerde aǵyn sýdy jiberýmen qatar, tazartý qondyrǵylarynyń jumysy da qamtylady. Joǵarǵy dıýkerdiń jaǵdaıy qalypty. Biraq biz sóz etip otyrǵan tómengi dıýker 27 jyl buryn salynǵandyqtan, qaýipti bolyp otyr. 1996 jyldan beri qaraı súńgýirler onyń tehnıkalyq múmkindigi nasharlap, tozyp bara jatqandyǵyn aıtyp, dabyl qaǵýda. Problemany ábden zerttep, anyqtaǵan soń qala basshylyǵy sý astyndaǵy ınjenerlik qurylymdardy jóndeý úshin bıýdjetke tapsyrys bergen bolatyn.
– Qala ákimdigi bul problemany únemi nazarda ustap otyr, – dedi qalalyq ákimdiktiń TÚKSh bóliminiń bastyǵy Asan Dúısembaev. – 2015 jyly «Semeıstroıproekt» jobalaý ınstıtýtymen birlesip, qubyrlyq dıýkerdiń jobasyna túzetýler engizildi. 2016 jyly tamyz aıynda osy joba maquldandy. Sóıtip, 2016 jyly qalalyq ákimdik oblystyq ákimdikke eki bıýdjettik tapsyrys berýdi surap jazdy. Joba 1 mıllıard 292 mıllıon teńge turady. 2002 jyly dıýkerdi zerttep qaraǵan kezimizde, 30 metrge sozylatyn qurylǵynyń astyndaǵy topyraqty sý shaıyp ketkendikten, qubyrdyń salbyrap ketkeni baıqaldy. 2011 jyly taǵy da súńgýirler súńgip, apatty jaǵdaıdyń kúsheıip bara jatqandyǵy anyqtaldy. Injenerlik qurylymy tozǵan. Súńgýirler tipti jyl saıyn súńgip, anyqtap turady desek te artyq emes.
– Biz qala ekologtary osy problemaǵa alańdatýshylyq tanytyp otyrmyz, – dedi memlekettik ekologııalyq qadaǵalaý bóliminiń bas mamany Orazǵaısha Maqanova. – Apat oryn alsa, Ertis laılanady. Ertistiń tómengi jaǵynda otyrǵan aýyl-aımaqtar, qalalar, sharýa qojalyqtary zardap shegýi múmkin. Sý ishýge jaramsyz bolyp qalǵandyqtan, Ertistegi balyq pen sý janýarlaryna, jándikterine túgeldeı qyrylyp qalý qaýpi tónip tur. Jáne Ertisten sý tartyp, paıdalanyp otyrǵan sýarmaly alqaptarǵa zııany tıedi. Tipti, qarapaıym tilmen aıtqanda, adammen birge mal da sýsyz qalady.
Al Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jumystary komıtetiniń tóraǵasy Beıbit Shahanovtyń aıtýynsha, 2017-2019 jyldardaǵy respýblıkalyq bıýdjetke bul másele jóninde eshqandaı da usynys túspegen. Eger ákimdik osy jobany bıýdjetke engizý úshin tapsyrys berse, bıýdjet zańnamasyna sáıkes, bul másele qaralmaq. Biraq, 2017 jyldyń bıýdjetine tapsyrystar alý merzimi aıaqtalyp ta qalsa kerek. Sondyqtan da endi dıýker shydasyn dep kútesizder, basqa amal joq, dep renjidi qoǵamdyq keńestiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq komıssııasy boıynsha jetekshisi Nıkolaı Isaev.
Raýshan NUǴMANBEKOVA
SEMEI
Semeı qalasyn aýyz sýmen qamtyp otyrǵan sý tazalaý qondyrǵysynyń tozǵandyǵy jaıly problemanyń kóterilgenine 15 jyl boldy. Sý tazalaý qondyrǵysy Ertistiń túpki jaǵymen ótedi. Bul problema osydan 15 jyl buryn aıtylsa da, ókinishke qaraı, áli sol kúıi tur. Eger tazalaý qondyrǵysy isten shyǵyp qalsa, ondaǵy las dúnıe Ertiske quıylmaq. Al Ertis bir emes, birneshe memleketti sýmen qamtyp otyrǵan ózen.
– Dıýker nemese sý tazalaý qondyrǵysy gıdrotehnıkalyq qurylys, sý júrgizetin qurylystar salasyna jatatyndyqtan sý qubyry ózen arnasyn, saıdy, kanaldy, temir joldy kesip ótkende jer asty nemese sý astymen ótkiziledi. Dıýker qımasy segiz qyrly nemese dóńgelek bolady. Qazirgi ýaqytta sý tazalaý qondyrǵysy Ertis basseınine naqty qaýip tóndirip tur, – deıdi qaladaǵy turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq komıssııasy boıynsha qoǵamdyq keńestiń jetekshisi Nıkolaı Isaev. – Eger sý tazalaý qondyrǵysy jarylyp ketse, Qazaqstan men Reseı arasynda aýyz sýǵa baılanysty problema týyndaıdy. Buryndary osy dıýkerdi jóndeý úshin mıllıondaǵan qarajat qajet bolsa, endi mine, mán bermegendiktiń saldarynan jaǵdaı ýshyǵyp, mıllıardtaǵan aqsha kerek bolyp otyr. Eger qajetti qarajatty ýaqtyly bólmesek, onda sol mıllıardtaǵan qarajatty Ertisti búldirgenimiz úshin aıyppul retinde tóleýge týra keledi.
Buryndary dıýkerdi, ıaǵnı sý tazalaý qondyrǵysyn jóndeýge qarajat joq degen áńgime aıtylatyn. Endi ony jóndep qajeti joq ekendigi belgili boldy. О́ıtkeni, múlde tozyp ketken, jóndeýge kelmeıdi. Shyǵys Qazaqstan oblysy respýblıkalyq bıýdjetke usynys jasaýdy umytyp ketken deıdi Nıkolaı Isaev bul máselege oraı. Kún saıyn dıýkerden Semeıdiń oń jaǵalaýynan sol jaǵalaýyndaǵy tazartqysh qurylǵyǵa 17 myń tekshe metr sý jiberiledi. 2002 jyly «PodvodStroıServıs» JShS-niń súńgýirleri sý tazartqysh qondyrǵy, qurylǵylardyń barlyǵyn sý astyna súńgip tekserip shyqqan. Olardyń aıtýynsha, jaǵdaı qaýipti. Tot basyp ketken, shirigen qubyrlar kez kelgen sátte jarylyp ketýi múmkin. Sol kezde onyń ishindegi zııandy qaldyqtar Ertiske jaıylady. Sóıtip, Reseı qalalarymen birge, Pavlodar, Qaraǵandy turǵyndarynyń da isher sýy lastanady. Al kórshi elder aıyppuldaryn salýy múmkin.
– Súńgýirlerdiń 2002 jylǵy anyqtamasynan keıin, jergilikti bılik tazalaý qondyrǵysyn jóndeýge qarajat bólmek boldy, – dedi Nıkolaı Isaev. – Biraq aqsha joq. 2011 jyly dıýkerdi qaıtadan zertteýden ótkizdi. Sý astyndaǵy beınesıýjette sý qubyrynyń syrtyndaǵy qaptamasy buzylyp bara jatqandyǵy kórinip tur. Onyń ústine dıýkerdi kóterip turǵan 300 metrlik topyraqty sý qozǵap, shaıyp ketken. Sodan eshbir tiregi joq dıýkerdiń kez kelgen sátte opyrylyp ketýi ǵajap emes degen qorytyndy jasaldy. 2013 jyly respýblıkalyq bıýdjetten buny jóndeýge 1 mlrd 292 mln teńge bólinýi qajet ekeni de aıtyldy. О́ıtkeni, Semeıge kelgen basshy, mınıstr ataýly, tabıǵat qorǵaý uıymdary barlyǵy jaǵdaıdy kózben kórip ketti. Biraq, aqsha túspedi. Al bıylǵy jyly dıýkerge mán berip otyrǵan eshkim joq.
Aıta ketý kerek, Semeıde bir emes, eki dıýker bar. Joǵarǵy dıýker aspaly kópir mańynda, al tómengi dıýker qalanyń Zaton aýmaǵy bóliginde ornalasqan. Ol jerde aǵyn sýdy jiberýmen qatar, tazartý qondyrǵylarynyń jumysy da qamtylady. Joǵarǵy dıýkerdiń jaǵdaıy qalypty. Biraq biz sóz etip otyrǵan tómengi dıýker 27 jyl buryn salynǵandyqtan, qaýipti bolyp otyr. 1996 jyldan beri qaraı súńgýirler onyń tehnıkalyq múmkindigi nasharlap, tozyp bara jatqandyǵyn aıtyp, dabyl qaǵýda. Problemany ábden zerttep, anyqtaǵan soń qala basshylyǵy sý astyndaǵy ınjenerlik qurylymdardy jóndeý úshin bıýdjetke tapsyrys bergen bolatyn.
– Qala ákimdigi bul problemany únemi nazarda ustap otyr, – dedi qalalyq ákimdiktiń TÚKSh bóliminiń bastyǵy Asan Dúısembaev. – 2015 jyly «Semeıstroıproekt» jobalaý ınstıtýtymen birlesip, qubyrlyq dıýkerdiń jobasyna túzetýler engizildi. 2016 jyly tamyz aıynda osy joba maquldandy. Sóıtip, 2016 jyly qalalyq ákimdik oblystyq ákimdikke eki bıýdjettik tapsyrys berýdi surap jazdy. Joba 1 mıllıard 292 mıllıon teńge turady. 2002 jyly dıýkerdi zerttep qaraǵan kezimizde, 30 metrge sozylatyn qurylǵynyń astyndaǵy topyraqty sý shaıyp ketkendikten, qubyrdyń salbyrap ketkeni baıqaldy. 2011 jyly taǵy da súńgýirler súńgip, apatty jaǵdaıdyń kúsheıip bara jatqandyǵy anyqtaldy. Injenerlik qurylymy tozǵan. Súńgýirler tipti jyl saıyn súńgip, anyqtap turady desek te artyq emes.
– Biz qala ekologtary osy problemaǵa alańdatýshylyq tanytyp otyrmyz, – dedi memlekettik ekologııalyq qadaǵalaý bóliminiń bas mamany Orazǵaısha Maqanova. – Apat oryn alsa, Ertis laılanady. Ertistiń tómengi jaǵynda otyrǵan aýyl-aımaqtar, qalalar, sharýa qojalyqtary zardap shegýi múmkin. Sý ishýge jaramsyz bolyp qalǵandyqtan, Ertistegi balyq pen sý janýarlaryna, jándikterine túgeldeı qyrylyp qalý qaýpi tónip tur. Jáne Ertisten sý tartyp, paıdalanyp otyrǵan sýarmaly alqaptarǵa zııany tıedi. Tipti, qarapaıym tilmen aıtqanda, adammen birge mal da sýsyz qalady.
Al Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jumystary komıtetiniń tóraǵasy Beıbit Shahanovtyń aıtýynsha, 2017-2019 jyldardaǵy respýblıkalyq bıýdjetke bul másele jóninde eshqandaı da usynys túspegen. Eger ákimdik osy jobany bıýdjetke engizý úshin tapsyrys berse, bıýdjet zańnamasyna sáıkes, bul másele qaralmaq. Biraq, 2017 jyldyń bıýdjetine tapsyrystar alý merzimi aıaqtalyp ta qalsa kerek. Sondyqtan da endi dıýker shydasyn dep kútesizder, basqa amal joq, dep renjidi qoǵamdyq keńestiń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq komıssııasy boıynsha jetekshisi Nıkolaı Isaev.
Raýshan NUǴMANBEKOVA
SEMEI
Sońǵy jańalyqtar
Qopa mektebine qoldaý kórsetildi
Mektep • Keshe
Mıhaıl Shaıdorov Olımpıadada óner kórsetken kostıýmin murajaıǵa tapsyrdy
Olımpıada • Keshe
Shahmattan respýblıkalyq chempıonat ótip jatyr
Shahmat • Keshe
Semeıde quqyqtyń quiz zııatkerlik oıyny ótti
Aımaqtar • Keshe
Astanada júk kóligi órtke orandy
Oqıǵa • Keshe
Elimizdegi eń iri JOO oqytýshylary men stýdentteri referendýmdi qoldady
Referendým • Keshe
Jańbyr men qar, boran: Erteń elimizde aýa raıy qandaı bolady?
Aýa raıy • Keshe
