Astana prosesi: Elbasynyń álemdik bıik bedeliniń nátıjesi

Búgingi tańda Qazaqstan – álemdik bitimgershiliktiń ortalyǵyna aınalyp kele jatqan el. Keshe ǵana Astanada alty jylǵa jýyq Sırııada jalǵasyp kele jatqan qantógisti toqtatýǵa arnalyp, búkil álemniń nazaryn aýdarǵan kelissózderdiń bolýy sonyń bir aıǵaǵy. Bul tarıhı oqıǵa týraly elimizdiń ishinde de, shet elderde de oń pikir bildirýshiler kóp. Sonyń ishinde biz Májilis depýtaty, Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı SABILIаNOVTY áńgimege tartyp, osy oqıǵa týraly óz oıyn aıtyp berýin suraǵan edik. – Qurmetti Nurtaı Salıh­uly, Reseı men Túrkııa sııaq­ty memleketter basshy­larynyń Sırııadaǵy kıkil­jińge týra jáne janama túrde qatysýshylar delegasııa­larynyń kelissózderin ótkizý úshin basqa emes, naq Qazaqstan astanasyn tańdaýlaryna ne sebep boldy dep oılaısyz? – Bul másele aldymen El­basy – Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń esimimen tikeleı baılanysty ekenin ashyp aıtýymyz kerek. Astana prosesi – Elbasynyń álemdik deńgeıde tanylǵan bedeliniń bir kórinisi. Bizdiń Prezıdentimiz adamzat oı-órisiniń damýy, órkenıeti shyrqaý shegine jetken HHI ǵasyrda qantógisterdiń, tipti, túrli dárejedegi kıkiljińderdiń bolýy absýrd ekenin barlyq bıik minberlerden únemi aıtyp keledi. Búgingi kúni adamzat barlyq kúsh-jigerin jaqsy ómir, jaıly turmys qurýǵa ǵana burýy kerek. Barlyq memleketterdiń basshylary óz halyqtaryn osy maqsat jolyna jumyldyrǵany jón. Qazir buǵan qajetti geo­saıası jáne ekonomıkalyq jaǵ­daıdyń qalyptasyp otyrǵanyn Nursultan Ábishuly aıtýdaı-aq aıtyp keledi. 1991 jyldyń aıaǵyna deıin búkil álem eki birdeı baqtalasqan júıege jarylyp turdy. «Qyr­ǵı-qabaq soǵys» saıasatyn ustanyp, bir-birin aıaqtan shalýǵa tyrysqan eki júıe ekonomıkalaryn quldyratý úshin túrli qıturqy áreketterge bardy. Sonyń ishinde qarý-jaraqtyń neshe túrin oılap taýyp, qarsylastarynyń da sony jasaý jolynda mıllıardtaǵan mılıtarıstik bos shyǵynnyń astynda qalýyn qalap turdy. Álemdi qaq aıyryp, usaq memleketterdi bir-birine aıdap salyp, soǵystyryp nemese bir halyqty ekige bólip, bir-birin ata jaýlaryndaı kóretin elderge aınaldyrdy. Al qazir ondaı qııýlaspaıtyn teketires joq, sondyqtan, adamzattyń ahýaly men ony qorshaǵan álemniń jaqsarýy jolynda birlese áreket etýimiz kerek qoı degen sózderdi Nursultan Ábishuly alǵash ret BUU Bas Assambleıasynyń minberinen 1992 jylǵy 5 qazanda-aq aıtqan bolatyn. Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes (AО́SShK) qurý ıdeıasyn da sol 47-sessııa minberinen alǵa tartqan. Mine, sol ýaqyttan beri Nursultan Ábishuly óziniń temirqazyǵynan aınymaı, Azııadaǵy ǵana emes, búkil álemdegi tynyshtyq pen turaqtylyq jolynda kúresip keledi. Bul baǵyttaǵy Elbasynyń is-qımyldaryn tizip shyǵýdyń ózi úlken áńgime bolar edi. Qazaqstan basshysynyń bul áreketterin álemdik saıasatkerler, memleket basshylary, sarapshy mamandar kórip otyr. Sondyqtan da, únemi úmitti qadamdar týatyn Qazaqstannyń qasıetti topyraǵynda, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń elinde osyndaı kelissózderdiń ótýin Rejep Erdoǵan men Vladımır Pýtın tekten-tek qalamasa kerek. – Durys aıttyńyz, biraq osy bizdiń Prezıdentimiz kóretin beıbit maqsattaǵy dúnıelerdi ózgelerdiń kórmeıtin sebebi nede? – Menińshe, bári de kóredi, biraq sony jan-dúnıesimen qalap, iske asyrýǵa usaq sebepter men jeke ambısııalar jibermeıdi. О́ıtkeni, memleketter basshylarynyń bári de «et pen súıekten jaralǵan adamdar», týmysynan dara týǵan adamdardyń ókimet basyna kelýi – sırek kezdesetin oqıǵa. Keıbireýler ókimet basyna tipti, kezdeısoq, bir oqıǵalardyń aıaq astynan týǵan sebebinen kelip qalatyn jaǵdaılary da kezdesedi. Eger barlyq elde jastaıynan úlken daryny tanylǵan adamdar ǵana ókimet basyna kelse, jaǵdaı múlde basqasha bolar edi. Kezdeısoqtyq keıde jeke adamdar ómirine ǵana emes, tutas memleketterge de, qala berdi álemge de zııanyn tıgizip jatady. – Bul turǵydan alǵanda Qazaqstannyń joly boldy dep aıtamyz ǵoı? – Álbette. Ony qazaq­stan­dyqtar ǵana emes, «syrt kóz – synshy» deıtin barlyq álem­dik saıası sarapshylar men maman­dar da aıtady. Bul endi qazaq halqynyń da keńpeıil nıetine berilgen Allanyń úlken syıy boldy. Dál eleń-alań kezeńde, N.Chernyshevskııshe aıtqanda, «Ne isteý kerek?» degen daǵdarysty shaqqa tirelgen ýaqytta Nursultan Ábishulynyń saıası kúsh-jigeri, aqyl-oıy ábden tolysyp, der shaǵyna dóp kelýiniń ózi kezdeısoqtyq emes. Sol kezdiń ózinde ol Qazaqstan tutas moıyndaıtyn jeke-dara ozyq tulǵa, kóregen kósem retinde tanylǵan. Qyzyl ımperııanyń taraýymen shashylýdyń az-aq aldynda turǵan elimizdi shashaý shyǵarmaı qurastyryp, qııýy kelgen bedeldi memleketke aınaldyrdy. Sodan beri Qazaqstan únemi ózgerister men tolysýlardyń ústinde. Qazaqstandyq ısteblıshmenttiń birneshe býynynyń eńbegin Elbasy elimizdiń kórkeıýi jolynda únemdilikpen jumsap keledi. – Biz áńgimemizdiń negizgi taqyrybynan birshama al­shaqtap ketkendeımiz... Sı­rııa daǵdarysy boıyn­sha Qazaq­standa ótken kelissózder­den keıin elimizdiń bedeli arta bere­ri sózsiz. Degenmen, ony qan­sha­lyqty nátıjeli boldy dep aıta alamyz? – Astana prosesiniń bas­ty nátıjesi sol, buǵan deıin bir ústel basyna otyryp kórmegen qarama-qarsy usta­nymdaǵy toptardyń osyndaı qadamǵa barýy. Ázirshe osynyń ózi úlken tabys. Elbasy­nyń álemdik deńgeıdegi bıik be­deliniń nátıjesi. Al Sırııadaǵy daǵdarys bir, tipti, birneshe kelis­sózdermen aıaqtala qoımaı­dy. Sebebi, janjaldasýshy tarap­tardyń ustanymdary múl­dem kereǵar. Sondyqtan, áıteýir oq atý toqtatylyp, kelissózder jalǵasa bersin degen tilektemiz. Tek osy ádispen ǵana tynysh ómir­ge qol jetkizýge bolady. «Jaman beıbitshiliktiń ózi soǵys­tan jaqsy» degen ǵoı danalar. Osyǵan jaǵdaı týǵyzǵan Qazaq­stan basshylyǵyna aldymen Sırııa halqy, sosyn búkil musylman álemi, qala berdi barsha dúnıe júziniń progressıvti adamzaty alǵys aıtary sózsiz. Bul Qazaqstan bedeliniń arta túsýine de yqpalyn tıgizedi, árıne. Sonymen birge, keleli keńestiń kemel oılar týyp jatatyn Qazaqstanda ótýi de barlyq taraptardy qanaǵattandyrǵany olardyń óz sózderinen belgili boldy. Sondyqtan, qandaı nátıje bolsa da teketireske túsýshilerdi bir ústeldiń basyna otyrǵyzyp, ortaq máseleni talqylatqanymyzdy úlken jetistik dep esepteımin. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»