Saraıshyqty saqtaý − eldikke syn

Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Atyraý oblysy ákimdiginiń bastamasymen  «Saraıshyq: uly qala tarıhy» atty halyqaralyq ǵylymı konferensııa elordada  ótti. Sebep – tabıǵı-klı­mat­­tyq já­ne antropogendik fak­­tor. Iаǵ­nı, uly da­lanyń ula­ǵa­t­­ty tarıhynan syr sher­te­­tin ejelgi qala ornyn Jaı­yq ózeni­­nen tasyǵan sýdyń shaı­yp ketý qaýpi qo­ǵa­m­nyń alań­daý­­­shylyǵyn týǵyzǵan-dy.

Úkimet tarapynan Saraı­shyq­t­yń na­zar­ǵa alynýy bıyl ıgi isterge jol ash­qan­daı. Aq­pan aıynyń so­ńyn ala Má­de­nıet jáne sport mı­nıstri Arys­tan­bek Mu­ha­me­dı­uly Atyraý oblysyna sapary ke­zinde ke­ńeı­tilgen otyrys ót­k­izip, kóne shaharda saq­tap qa­lýǵa qatysty zııaly qaý­ym men tıis­ti memlekettik uıymdar ókil­­deriniń pi­kirleri ortaǵa sa­lynǵan bo­latyn. Al, naý­ryzda Atyraý oblysy áki­­mi­­niń mu­ryn­­dyq bolýymen kóne tarıh kóm­besine qaýip tóndiretin Jaıyq ózeni­niń jaǵasyn bekitý ju­mystary júrip jat­qa­ny jaıly bárimizdi qýantyp tastady.

Bul joly ótkizilip jatqan kon­fe­ren­sııa­nyń maqsaty – tek óz elimizdiń ǵana emes, sheteldik ǵa­lymdardyń da nazaryn kó­ne Sa­raıshyqqa aýdaryp, utymdy she­shim­der shyǵarý. О́z zamanynda Batys pen Shy­ǵysty jalǵap, Uly Jibek jolyndaǵy ma­ńyzdy qa­lalardyń bi­rine aınalǵan, Al­tyn Ordanyń, Noǵaı or­dasy men Qazaq han­dyǵynyń dáýleti men sáý­letinen, aıbar­ly bıliginen h­a­bar beretin Saraıshyq qa­lasynyń orny Atyraý qala­sy­nan 55 shaqyrym jerde, Jaı­yq ózeniniń oń jaǵalaýynda or­na­las­­qan. Tarıhı eskertkishtiń qu­jatyna sáı­kes qundy qonys aý­dany 100 gektardy ala­dy, bi­raq, Jaıyq ózeni irgesin shaıyp, onyń aýmaǵy jyldan-jylǵa ta­rylyp ke­ledi. Munda basqa da máseleler jetip-ar­ty­lady. Ke­­shegi jıynda sol jóninen de paı­ym­dy pikirler aıtyldy.

Ǵylymı konferensııany ashqan Má­de­nıet jáne sport mı­nıstri Arystanbek Mu­ha­me­dı­uly buǵan deıin orta­-ǵ­a­­­­s­yr­l­yq Saraıshyq qalashyǵyna bir­neshe ret arheologııalyq zert­teý júrgizilip, so­­nyń ná­tı­je­sinde kóptegen tarıhı qun­dy já­di­g­erler tabylǵanyn atap ótip, on­­da Altyn Orda jáne qazaq han­dary pan­teo­ny­nyń bolýy, bel­gili tulǵalar men mu­syl­man di­ni qaıratkerleriniń jerlenýi  kıe­li nysannyń ma­ńy­zyn arttyra túsetinine toq­­tal­dy. «Qalany saqtaýǵa jaýapty mem­lekettik organdar men uıym­dar, ǵa­lymdar men ózge de múd­deli taraptar oǵan qatysty kúr­deli máselelerdi bir­le­sip sheshý­ge atsalysýy qajet. Má­se­­­len, Jaı­yq ózeniniń jaǵalaýyn bek­i­­­­­­týdi aıaqtaý, arheologııalyq qaz­­­ba ju­mys­­­­taryn jalǵastyrý, osy­­dan keıin kon­­­ser­vasııalaý ju­mystaryna barlyq re­sý­rs­tardy jumyldyrýymyz kerek.

Sonymen qatar, osynaý tarıhı oryn­nyń týrıstik ta­r­tym­dylyǵyn arttyrý úshin kó­ne muramyzdy ashyq as­pan a­s­­tyn­da­ǵy mýzeıge aınal­dy­­rý óńirdiń týrıstik ın­fra­qu­ry­ly­myn damytýǵa kúsh sal­­ǵa­ny­myz jón», dedi mınıstr kon­fe­rens­ııa­da.

Sondaı-aq, mınıstrliktiń 2015 jy­ly Saraıshyqtyń ar­heo­logııalyq es­ker­­tkishterin res­tavrasııalaý jáne kon­ser­vasııa­laý úshin jobalaý-smetalyq qu­jat­taryn ázirlegenin, bıyl qa­lashyqty kon­servasııalaý ju­mystaryn júrgizýdi jos­­par­lap otyrǵandyǵyn aıtty. Bul – Sa­raıshyqtan tabylǵan ar­heo­logııalyq já­digerlerdi uzaq merzimge saqtaý sha­ralaryn júzege asyrý degen sóz. Mı­nıstrdiń aıtýynsha, bul ba­ǵyt­ta­ǵy at­qa­ryl­ǵan aýqymdy sha­ra­lar aldaǵy jyldary da jal­ǵa­syn tappaq.

Konferensııada sóz alǵan Atyraý ob­ly­synyń ákimi Nur­lan Noǵaevtyń oıynsha Saraı­shyq syndy tarıhı-mádenı ma­ńy­­zy zor qalanyń ornyn, odan ta­bylǵan es­kertkishterdi saqtaý eń aldymen óskeleń ur­paqtyń baba tarıhpen maqtanýy, jan dúnıesin baıytyp, rýhtaryn bıiktetýi úshin qajet. «Bul oraıda Úkimettiń óz ustanymy bar. О́skeleń urpaqtyń boıyna ult­tyq qasıetterdi sińirý, qazirgi ja­han­daný dáýirindegi keleńsiz qy­lyqtarǵa tótep beretin ımmýnı­tet qalyptastyrý úshin osyndaı qundylyqtardy qalpyna kel­ti­rý kerek. Árıne, bizde Uly Ji­bek joly strategııasy iske asyp, ınfra­qu­ry­lym damyp ja­tyr. «Nurly jol», bas­qa da baǵ­dar­la­malar aıasynda ortalyq pen shy­ǵysty, shyǵys pen batysty, eli­miz­diń barlyq óńirin bir-biri­ne qosý, kór­shilermen tyǵyz qa­rym-qatynas ornatý jóninde má­seleler qolǵa alynǵan. So­nyń bir bóligi retinde mádenıetimizge, dás­­túrimizge de kóńil bólgenimiz jón. Sa­raıshyq – Altyn Orda­nyń biregeı qa­lasy. Saraıshyq týraly áńgime tek Atyraý oblysy turǵyndaryna, ǵalymdar men arheologtarǵa ǵana qatysty bol­maýy tıis», dedi ákim. Baǵaly bas­qosý barysynda ǵalymdar ta­rapynan taǵylymdy oılar or­taǵa salyndy.

Sondaı-aq, olar oblystyq «Han Orda­ly Saraıshyq» mýzeı-qo­ryǵynyń ju­my­syn jetildirý qa­jettigin de atap ótti.

Sonymen qatar, konferensııa aıa­synda Sa­raıshyq qalashyǵy t­arıhyna arnalǵan kórme uıym­das­tyryldy. Kórmege ejelgi qa­laǵa qatysty kóptegen qundy ar­heo­logııalyq buıymdar, kartına­lar jáne t.b. zattar qoıyldy.

Aıgúl Seıilova,

«Egemen Qazaqstan»