Kásipkerge qysym kúsheıip, para alý ulǵaıdy

«Aıta, aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy» degendeı, sybaılastardyń jemqorly­ǵy­na shek qoıylmaıtyn boldy. О́ıtkeni, olardyń deni qo­lyn­da bıligi bar laýazymdy sheneý­nikter bolǵandyqtan, indet pen mindettiń aıqasýymen ǵana ýaqyt ótýde. Muny Qarjy po­lı­sııasy organy da teriske shy­ǵaryp otyrǵan joq. So­lar­dyń jedel-tergeý tájirıbesi kórsetkendeı, ká­sip­kerlik qyz­met­ke zańsyz aralasý jaǵ­daıy­nyń kópshiligi mem­lekettik or­gandardaǵy laýa­zym­dy tulǵa­lar tarapynan oryn alady eken.  Al Elbasy shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin qor­ǵaý jáne qoldaý týraly tap­syr­many barlyq memlekettik or­gandarǵa artqany belgili. Alaıda, olardaǵy bılik tutqasyn us­tap otyrǵan laýazymdy tulǵa­lar­dyń kásipkerlik qyzmetke zańsyz aralasýynyń toqtamaı turǵany alańdatady. Máselen, basqasyn aıtpaǵan­nyń ózinde ústimizdegi jyldyń úsh aıy ishinde ǵana laýazymdy tulǵalardyń zańdy kásipkerlik qyzmetke arlasýynyń 45 deregi anyqtalǵan. Al ótken jyly bul kezeńde 25 derek anyqtalyp edi, endi múlde asqynyp barady. Sot­qa  14 qylmystyq is joldandy, ázirge 2 adam sottaldy. Degenmen memorgandardaǵy laýazymdy sheneýnikter nelikten kásip­ker­lik­ke zańsyz aralasa beredi desek, olardyń  jartysyna jýyǵy bız­nesmenderden para talap etedi eken. Osyǵan qaraǵanda kásipkerlerdiń mańdaı terimen adal taýyp jatqan mol aqsha­syn jyly kabınette qalǵyp, múlgigen sheneýnikter ańdyp otyratyn sekildi. Qaıtesiz, aq­sha degen kóz qurty ǵoı. Máselen, Aqtóbe oblysynda qalalyq departamenttiń bas mamany ǵımarat sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talapqa saı degen akti berý úshin «Trans­OılGazTreıd» JShS dı­rek­to­ry­nan 30 myń teńge para alǵan. Qaraǵandy oblysynda Temirtaý qalalyq salyq basqarmasynyń laýazymdy tulǵalary sa­lyq­tyq tekserister boıynsha oń aktiler daıyndaý úshin ká­sip­ker­lerden júıeli túrde para talap etip otyrǵan. Salyq bas­qar­ma­synyń bólim bastyǵy men bas mamany «Vostok-107» JShS sa­lyqtyq tekseristi tezdetý úshin 7 myń AQSh dollaryn jáne «K-PROJECT» JShS tekserý kezinde zań buzýshylyqtardy jasyrý úshin 20 myń AQSh dollaryn talap etken. Astana qalasynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi memlekettik rezervter komıtetiniń «Re­zerv» memlekettik kásip­or­ny­nyń dırektory da qamaýǵa alyndy. Oǵan jasalǵan ju­mys­tar boıynsha aktige qol qoıý úshin kásipkerden 500 myń teńge para talap etti degen aıyp ta­ǵy­lyp otyr. Aqtóbe oblysy Muǵaljar aýdanynyń Embi qalasynyń ákimi aradaǵy deldal arqyly jeke kásipkerden qańǵybas ıtterdi atý boıynsha atqarylǵan jumystardyń aktisine qol qoıý jáne aldaǵy tenderlerde jeńýge kómektesý úshin 76 myń teńge para aldy dep aıyptalýda. Bulardyń bá­rin quzyrly organ paıdakúnem laýazymdy tulǵalardyń baıý maqsatynda bızneske qysym ja­saýdyń joly bolyp taby­la­tyn­dyǵyn aıtady. Máselen, Aty­raý oblysynda oblystyq qar­jylyq baqylaý ınspek­sııa­sy­nyń mamany orta mekteptiń jóndelgeni týraly qorytyndy berýi úshin «SnabOılStroı» JShS ókilinen 500 myń teńge jáne 10 myń AQSh dollaryn alý ústinde ustalǵan.   Almaty qalasynda oblystyq qarjylyq baqylaý ınspeksııasynyń bas mamany bopsalaý jolymen «Izo­bılıe» JShS dırektory­nan atalmysh kásiporyndy tekserý kezinde oń sheshim qabyl­daý úshin 1700 AQSh dollaryn para retinde alǵan. Sheneýnikter úshin qoldaǵy bılikti paıdalanýdyń basqa da joldary bar. Máselen, Mań­ǵys­­taý oblysynda Jańaózen qalasy ákiminiń birinshi oryn­basary «О́zenınvest» jáne «Jylý Júıeleri» memlekettik ká­siporyndarynyń basshyla­ry­­na jeke kásipker Aıapovtyń óndiristik bazasynyń bir bóli­gin qıratý týraly zańsyz úkim berý arqyly onyń zańdy ká­sipkerlik qyzmetine aıtar­lyq­taı zııan keltirgen. Aqmola ob­lysynda Esil aýdanynyń ákimi jer telimin paıdalaný quqyǵyn uzartyp berýi úshin «Kozak» jáne «Prostor-1» sharýa qo­ja­lyq­tarynyń basshylaryn 1 mln.teńgeni berýge májbúr­legen kórinedi. Ońtústik Qazaqstan obly­syndaǵy Báıdibek aýdany ádi­let basqarmasynyń bastyǵy da qamaýǵa alyndy. Oǵan óndi­ris­tik kooperatıvti qaıta tirkeý úshin baǵynyshty qyzmetkeri ar­qyly para aldy degen aıyp taǵylyp otyr. Al Almaty ob­ly­synda Jarkent-Almaty tras­­sasynda aımaqaralyq kó­lik­­tik baqylaý ınspek­sııa­sy­nyń qyz­metkeriniń aýyr júk kólik­teri júrgizýshilerinen júı­e­li túrde para alý deregi ásh­ke­re­lengen. Onda júrgizý­shi­ler­diń birinen kedergisiz ótý úshin 20 myń teńge para alý ústinde «Jetisý» aı­maq­aralyq kólik baqylaý ıns­pek­tory us­taldy. Oǵan qosa aýyr júk kó­likteriniń júrgizýshi­leri­nen bop­salaý arqyly para al­ý­dyń taǵy 7 birdeı deregi ashyl­dy. Mundaǵy paranyń kólemi kóliktiń jáne júktiń túrine qa­raı 5 myńnan 20 myńǵa deıingi aralyqta qalqyp otyrǵan. Aleksandr TASBOLATOV.