Sanany jańǵyrtý – ultty jáne táýelsizdikti saqtaý

Otyrysty Májilis depýtaty, «Nur Otan» partııasy saılaýaldy baǵ­darlamasynyń «Birlik pen keli­sim» baǵytynyń kýratory Máý­len Áshimbaev ashyp, júrgizip otyrdy. Sharaǵa Aqparat jáne kom­mýnı­kasııa­lar mınıstri D.Abaev, Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri A.Raıymqulova, Par­lament depýtattary, rýhanııat sala­synyń kórnekti qaıratkerleri, ǵylym men shyǵarmashylyq ókilderi qatys­ty. Otyrys beınekonferen­sııa arqyly barlyq óńirlerdegi osy iske qatysty azamattarǵa kórsetilip otyrdy. 

О́ziniń kirispe sózinde M.Áshim­baev Elbasynyń atalǵan maqalasynda qoǵamymyz kópten kútken máseleler aı­tylǵanyn jetkizdi. Maqalada Pre­zı­dent tutas qoǵamnyń jáne qazaq­stan­dyqtardyń sanasyn jańǵyrtýdyń naqty baǵyttaryna toqtalǵan. Bizdiń uzaq merzimdi maqsatymyz aıqyn, baǵytymyz belgili. Ol – álemdegi eń joǵary damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý. Sol arqyly táýelsizdigimizdi máńgilik etý jáne jahandaný zamany­nyń túrli synaqtaryna qarsy turyp, ultymyzdy aman saqtap qalý. Son­dyqtan Qazaqstan úshin sanany jańǵyrtý– ultty jáne táýelsizdikti saqtap qalý degen sóz. Bul maqsatqa jetý úshin ekonomıkalyq jáne saıası jańǵyrýmen qatar, rýhanı jańǵyrý qajet. Rýhanı jańǵyrýsyz saıası jáne ekonomıkalyq reformalarda úlken jetistikterge jetý qıyn bolatyny sózsiz. Sondyqtan Elbasy osy baǵytta biraz bastamalardy kóterip otyr, dedi ol óziniń sózinde.

Keńeste alǵashqy sózdi belgili memleket jáne qoǵam qaırat­keri Myrzataı Joldasbekov alyp, qaralyp otyrǵan máselege baılanysty óziniń mazmundy oı­laryn ortaǵa saldy. Ol Prezı­denttiń maqalasy rýhanııat sala­synda júrgen adamdardyń bárin úlken qýanyshqa, maqtanysh sezimge bólegen maqala bolǵanyn aıtty. Maqala tujyrymy úlken, stra­te­gııalyq mańyzy tereń, dedi M.Jol­dasbekov. Odan ári sheshen qazaq dalasynda ata-babalarymyzdyń azýyn aıǵa bilegen talaı memleket­ter ornatqanyn eske salyp ótti. О́ziniń Ulytaýdyń eteginde bergen suhbatynda Elbasy sonyń bárin aıtyp, biz – sol memleketterdiń mura­gerimiz. Qazaq halqynyń eshkimnen uıal­maıtyn tarıhy bar jáne ol tutas­taný, birigý tarıhy degen edi. Shy­nyn­da da dál solaı, deı kelip, M.Jol­das­bekov keıingi qorlyqpen ótken zaman­dardy da aýyzǵa aldy.

Taptyq kózqaras deıtin dáýir­de tarıhymyz saıasattyń qol­shoqparyna aınalyp ketti. Dúnıe júzinde epos týdyr­ǵan halyq beseý ǵana bolsa, sonyń biri – qazaq. Sol baıtaq epos­tyń ishinen bizge kedeı bolǵany úshin «Qambar batyrdy» ǵana oqytty. Bar­lyq tarıhymyzdy ózgeler jaz­dy... Qazir óz mamandarymyz ta­rı­­hy­­­myzdy jańǵyrtyp, qaıta ja­zyp jatyr, dedi memleket jáne qo­ǵam qaıratkeri. Prezıdenttiń maqa­lasy týraly aıtqanda sheshen oǵan Elbasynyń birden kelmeı, ishin­de pisirip, ábden qaınaýy jetken ýaqyt­ta ǵana shyǵarǵanyn málimdedi. Pre­zı­denttiń maqalasy – bolashaqqa tutasyp, ulttyq kodymyzdy berik saqtaǵan ult retinde jetýimizdi maqsat etken baǵdarlama. Osy júkti kóterýge bárimiz belsene atsalysyp, tek ony naýqanshyldyqqa aınaldyrmaýymyz kerek, dedi ol.

Osydan keıin Aqparat jáne kom­mý­nıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev Prezıdenttiń baǵdarlamalyq maqalasyn iske asyrý baǵytynda búgingi tańǵa deıin BAQ betterinde at­qarylyp jatqan jumystar týra­ly qysqasha aqparat berip ótti. Sonyń ishinde myńdaǵan maqala men beınematerıaldardyń jaryq kór­genin aıtty. Tutas ulttyq jań­ǵy­rý­dy kózdegen baǵdarlama jalań nasıhatpen júrgizilmeıdi. Sondyqtan bizdiń mınıstrlik arnaıy josparmen aqparattyq qoldaýdyń negizgi maq­satty toptary men aqparattyq júıe­leý jumystaryn atqarý ústinde, dedi ol. Sóziniń sońynda mınıstr keńes músheleriniń keıbir suraqtaryna jaýap berdi.

Sóz kezegi tıgende Májilis depý­ta­ty Saýytbek Abdrahmanov Prezı­dent­tiń baǵdarlamalyq maqalasyn oqyǵanda óziniń esine qysqy tońdy jibitip, jyl ákeletin «Altyn kúrek» jeli túskenin aıtty. «Sáýir bolmaı, táýir bolmas» demekshi, naq osy sáýir aıynda «Altyn kúrekteı» bolǵan bul maqala – irgeli eńbek, arǵy-bergini qoparyp qozǵaǵan zertteý deýge bolatyn tujyrym. Ekonomıkalyq jáne saıası modernızasııalar sheshi­lip bolǵan kezde solardyń ózegi­ne aınalatyn osynaý rýhanı jań­ǵy­rý­dyń qolǵa alynýy bizdiń jan-júregimizdi tebirentti. Adam ózger­meı, qoǵam ózgermeıdi, qoǵam ózger­meı zaman ózgermeıdi. Osy turǵy­dan qaraǵanda, maqala óte úlken máse­le­lerdi kóterip, aldymyzǵa úlken min­detter qoıyp otyr, dedi ol.

Odan ári maqala kótergen keıbir máseleler týraly óziniń oılaryn aıtty. Sonyń ishinde latyn álipbıine erte kirispeı, úlken daıyn­dyqpen kelýdiń mańyzyna toqtaldy. Sonyń ishinde latyn álipbıine asyǵystyqpen kóshken О́zbekstannyń bul salada áli kúnge kózdegen tabysqa jete alma­ǵanynan naqty mysaldar keltirdi.

A.Baıtursynov atyndaǵy «Til bilimi» ınstıtýtynyń dırektory Erden Qajybek óziniń sózinde órke­nıetti elderdiń bárinde eń basty másele – ulttyq másele ekenin ata­dy. Odan ári til mamany retinde latyn álipbıine kóshý týraly óziniń mazmundy pikirlerin ortaǵa saldy. Biz latyn álipbıine kóshpeımiz, oǵan oralamyz, óıtkeni, biz ony buryn qoldanǵanbyz. Bul iste qıyny tek emle ǵana bolady. Bizdiń latyn álip­bıine kóshýimizdiń mańyzdy mán­deriniń biri – qazaq halqynyń túrki álemin­degi geosaıası orny. Isi túrki ále­mindegi eń irgeli tarıh, eń baı til, eń tereń mádenıet qazaq hal­qyn­da. Bári de qazaqtan shyǵyp, ózge jurt bolyp ketti. Sondyqtan, Maǵ­jan aıtqan qarashańyraqtyń túrki halyq­taryn tutastyratyn latyn álip­bıinde bolýynyń osyndaı da ma­ńy­zy bar. Jyldyń aıaǵyna taman ǵy­ly­mı negizdelgen latyn álipbıiniń nus­qa­syn daıyn etemiz, dedi ol sóziniń sońynda.

E.Qajybek sózin aıaqtaǵanda oǵan birneshe suraq qoıyldy. Sonyń ishinde jazýshy Aldan Smaıyl latyn álipbıine qazaq tili ǵana kóshetini qalaı, orys tilinde shyǵatyn dúnıe­lerdiń bári sonda kırıllısada qala bere me? – degen suraq qoıdy. Oǵan qazaq tilinde oqylatyn baspa dúnıeniń bári latyn álipbıinde, al orys tilinde shyǵatyndar kırıllısada qalyp, oqytyla beretindigi aıtyldy. Sóıtip, qazir aǵylshyn tili latyn álipbıimen oqylatyny sııaqty orys tili kırıllısamen qala beretindigi jetkizildi. Sondyqtan munyń eshqan­daı qarama-qaıshylyǵy joq ekendigi túsindirildi.

Al, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń basshysy Darhan Qydyráli maqalany Elbasynyń ózi aıtqan: «tarlan tarıhtyń jasampaz búgini men jarqyn bolashaǵy­nyń kókjıekterin úılesimdi sabaq­­tas­­tyratyn ult jadynyń tuǵyr­namasy» dep ataýǵa bolatyn sııaqty degen oıyn ortaǵa saldy. Ra­syn­da, maqala sanany silkindiredi, oıdy otar­syzdandyrady, jadyny jań­ǵyr­tady, ulysty uıysty­ryp, bir­tutas ult bolyp qalyptasýǵa shaqy­rady, dedi ol. Sondaı-aq maqa­lada latyn álipbıi­ne kóshý ǵana emes, kóptegen ózekti máse­­lelerdiń kóterilgenin de atap kór­setti. Álem­dik órkenıetke kirýdiń sı­qyr­­ly taıaqshasy joq, oǵan bizdiń ilese almaı jatýymyzdyń sebebi – ámbebap úlginiń joq bolýyna qara­mastan, bizge damýdyń syrttan tańylýy. Álemdik órkenıetke árbir ult óziniń derbes úlgisimen jetýi kerek, deı kelip, ony Prezıdent ult­tyq kod dep ataǵanyn aıtty.

Otyrys barysynda Májilis depýtattary  – Halyq qaharma­ny Baqytjan Ertaev jáne Bek­bolat Tileýhan myrzalar sóz alyp, Elbasynyń maqalasynda aıtylǵan eldi rýhanı jańǵyrtýdyń baǵyt-baǵ­darlaryna qatysty óz oı-tujy­rymdaryn ortaǵa saldy. Talqylaýǵa «Mıras» keńesiniń óńirlerdegi músheleri de qatysyp,  tushymdy oılaryn bólisti.

Jıyndy qorytqan Májilis depýtaty Máýlen Áshimbaev búgingi otyrysta asa mańyzdy, qundy pikir­ler aıtylǵanyn, bul oraıdaǵy máseleler «Mıras» keńesiniń al­daǵy otyrystarynda da talqyǵa túse­tinin atap ótti.

Jıyn qorytyndysy boıynsha aıtylǵan usynystar men pikirler quzyretti organdarǵa joldanatyn boldy.      

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»