Áskerdiń basty kúshi – tártibi men bekem birligi

– Danııar Málikuly, ózara áńgi­me­mizdi Áskerı polısııa qyzmetiniń qu­rylý tarıhyna qysqasha sholý jasaý­dan bastasaq.

– Áskerı polısııa Elbasynyń 1997 jyldyń 22 sáýirindegi «Quqyq qorǵaý organdarynyń júıesin odan ári reformalaý sharalary týraly» Jarlyǵyna sáıkes quryldy. Budan keıin Prezıdent Jarlyǵynyń negizinde «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteri jáne qorǵanysy týraly» Zańnyń 10-babyna tolyqtyrý engizilip, áskerı polısııa qyzmetkerleriniń mindetteri men quqyqtary, mártebesi men maqsaty aı­qyndaldy. Al 2005 jyldyń 21 aq­pa­nynda «Áskerı polısııa organdary tý­raly» arnaıy zań qabyldandy.

Jalpy alǵanda, Áskerı polısııa qyzmeti Qarýly Kúshterimizdiń bar­lyq áskerı bólimderindegi áskerı qyz­met­shiler jasaýy múmkin qylmys pen qu­qyq buzýshylyqty anyqtaý, garnı­zon­darda, áskerı qurylymdar men ás­ke­rılerdiń otbasy ornalasqan jerde tár­tip pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý, áskerı avtomobıl tehnıkasyn zań­dy paıdalanýǵa berý men ári sapaly uı­ym­dastyrylýyn qadaǵalaý baǵyttary boı­ynsha qyzmet etedi. Áskerı polısııa álem­niń 40-tan astam elinde jasaqtalǵan. Olar­dyń qatarynda AQSh, Germanııa, Fransııa, Ulybrıtanııa, Qytaı jáne TMD memleketteri bar.

– Áskerı ujymdarda túrli quqyq bu­zýshylyqtar oryn alyp jatady. Mun­daı jaǵdaılardyń týynda-

ýyna nen­deı sebepter áser etedi dep oılaısyz?

– Jalpy, áskerı sala qatań tártipti ustanýy tıis. Ásker áleýeti onyń tár­tibine baılanysty aıqyndalady. Mem­le­ket úshin óziniń qaýipsizdigin qam­ta­ma­syz etý­den artyq mindet joq. Bul min­detti ti­keleı atqaratyn – áskerı sala qyz­met­kerleri. Sondyqtan da áskerı ortada tártiptiń qatań saqtalýy óte mańyzdy.

Árıne, áskerı bólimderdi tehnıka quraldary emes, adamdar bas­qa­ryp otyr. Basshylyqtaǵy osy aza­mat­tar­dyń ju­mys isteý qabiletine baı­l­a­nysty ujym­dar ártúrli deńgeıde qa­lyptasady. Má­selen, bir jerde jaǵ­daı qalypty bolsa, al ekinshi bir jer­lerde tártip deńgeıi tómendeý bo­lyp jatady. Al osy tizgini bos ujym­dar­da, baqylaýy na­shar áskerı qu­ry­lym­darda quqyq bu­zý­shylyq áreketter bolmaı turmaıdy. Qys­­qasy, áskerı saladaǵy quqyq bu­zý­shy­lyqtardyń týyndaýynyń basty se­be­bi – tártiptiń nasharlyǵy.

Patrıotızm rýhyndaǵy áńgimeler udaıy aıtylyp, úzdikter áreketi úl­gi retinde usynylyp otyratyn or­ta­da keleńsiz kórinister az bolady. Biz quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý baǵytyndaǵy tıisti sharalarǵa ba­sa mán berýimiz kerek. Ásirese, oryn alǵan jónsizdikterdi áskerı ujym­dar­da talqylaýdyń mańyzy zor. Má­se­len, emdelý ornynda jatqan eki sar­baz ózara kıkiljińge kelip, ju­dy­ryq­tasyp qalady. Osyǵan baılanys­ty biz Qarýly Kúshterdiń Ishki qyzmet jar­­ǵy­synyń 12 jáne 15-baptary bo-

ı­ynsha qylmystyq is qozǵadyq. Qa­rý­la­syn qas­aqana urǵan sarbazdyń isi Al­maty garnızonynyń kóshpeli sot otyrysynda qaraldy. Sot isi áskerı bó­limde ótkizildi. Mundaǵy maqsat zań­ǵa qaıshy qadamǵa barǵan azamattyń ki­­ná­sin óziniń jeke quramy, qarýlas dos­­tarynyń aldynda moıyndatý, son­daı-aq, ózge de sarbazdarǵa árbir qu­qyq bu­zýshylyq áre­­kettiń zańmen qý­da­la-

n­atynyn uqtyrý edi.

Mundaı sharalar óziniń tıimdiligin kór­setpeı qoımaıdy. Nátıjesinde, ke­leń­sizdik ataýly sap tyıylyp, tártip kúsheıedi. Qaı ortada bolsa da osyndaı aldyn alý sharalarynyń arqasynda úlken jetistikterge jetýge bolady dep oılaımyn.

– О́z Otanyna adal qyzmet etý – árbir azamattyń qasıetti boryshy. Bul abyroıly mindettiń mán-ma­ńyzyn jas­tarǵa túsindirý kún tár­tibinen tús­pe­ýi tıis. Sizdiń oıy­ńyz­sha, jas ur­paq­ty otan­shyl­dyq­qa, elin súıýge tár­­bıeleý úshin qandaı má­­selelerge ba­symdyq berilýi kerek?

– Qazaqtyń Uly Otan soǵysynda qa­za tapqan talantty jazýshysy Baý­bek Bulqyshevtyń «Otan degen bir-aq sóz. Biraq osy bir sózdiń maǵynasyna teń keler eshbir sóz joq», degen sózi bar. Mine, osy bir aýyz sózden-aq Otan­nyń qadir-qasıetin ańǵarýǵa bolady.

Naǵyz patrıot óziniń isimen, úlgi bolarlyq áreketimen kórine bile­di. Biz jastardy otanshyldyqqa tár­bıe­le­gende eldi tek qarýmen ǵana emes, aqyl­men de qorǵaý kerektigin nasıhat­taý­ymyz qajet. Otan qorǵaý jolynda qurban bolǵan batyr, erjúrek ata-babalarymyzdyń erlikterin, mem­leketimizdiń damýy, ósip-órkendeýi jolynda terin tóge eńbek etken tulǵa­la­rymyzdyń eńbegin úlgi etip, nasıhattap, ardaqtaǵanymyz abzal.

Naǵyz otansúıgish azamat qana er­júrek sarbaz bola alady. Sondyqtan árbir azamat qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıelenýi tıis. Osy oraıda áskerı orta patrıotızmdi adam boıyna sińirýde úlken úles qosatyn sala ekenin qaperden shyǵarmaǵanymyz jón. Sol úshin de áskerı ujymdarda pat­­rıotızmge tárbıeleý isin basty na-

z­a­r­da ustaý mańyzdy.

– Elbasy usynǵan «Múldem tóz­beýshilik» qaǵıdaty boıynsha siz­der­diń taraptaryńyzdan qandaı ju­mystar atqarylýda?

– Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2012 jylǵy «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasy – qalyptasqan memlekettiń ja­ńa saıası baǵyty» Joldaýynda qo­ǵamda quqyq buzýshylyqtarǵa múldem tóz­beýshilikti qalyptastyrý mindeti qo-

ı­yldy. Elbasy osy Joldaýynda «Da­myǵan qoǵam barlyq jerde tártip pen rettilik ornatýdan, jaıly podez­den, jınaqy aýladan, taza kósheden jáne jar­qyn júzdi adamdardan bastalady. Biz eń usaq quqyq buzýshylyqpen, bu­za­qylyqpen, mádenıetsizdikpen ymyraǵa kelmeýimiz kerek, óıtkeni, osynyń ózi qoǵam tynyshtyǵyn buzady, ómir­diń sapasyna selkeý túsiredi. Tár­tip­siz­dik pen betimen ketýshilik eleý­li qyl­mys­t­ar­ǵa jol ashady», – degen bolatyn.

Osyǵan baılanysty, Áskerı polı­sııa bólimi arqyly júrgizilgen pro­fı­laktıkalyq sharalardyń ná­tıjesinde «Oń­tústik» óńirlik qol­bas­shylyqqa qa­ras­ty áskerı bólimder boıynsha ótken 3 aı merzim ýaqyt aralyǵynda «Múldem tóz­beýshilik» qaǵıdatyna qatysty bar­lyǵy – 11, al 2016 jyl boıynsha 34 qu­qyq buzýshylyq derekteri anyqtalyp, ki­ná­liler jaýapqa tartyldy.

Budan bólek, zańǵa qaıshy áre­ket­terdiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan «Quqyq ap­ta­sy» profılaktıkalyq is-sharalary aıasynda «Múldem tózbeýshilik» aksııa­sy únemi uıymdastyrylyp otyrady. Son­daı-aq, ótken jyly bizge 334 ha­bar­­lama tústi. Olardyń barlyǵyna qa­­­­tysty jedel áreket etip, anyqtaý sha­­­­ralaryn júrgizdik. Atqarylǵan sha­­­­r­a­lar nátıjesinde 223 habarlama boı­­­­ynsha aqparat rastalmady, 34 ha­bar­­­lama boıynsha sotaldy sharalary júr­gizildi, 66 habarlama basqa quqyq qorǵaý organdarynyń quzyretine joldandy, 17 is boıynsha ákimshilik is qozǵaldy.

Al 2017 jyldyń alǵashqy toq­sa­­nynda 84 habarlamany tekserdik. Olar­dyń 3-eýi boıynsha ákimshilik qu­qyq buzýshylyq derekteri rastalyp, kináli dep tabylǵandar jazaǵa tartyldy.

Áńgimelesken 

Talǵat SÚIINBAI,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY