Qan qasıetin qadirleý

Almatyda Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda «ashyq esik kúni» ótkizildi. Kishkene balǵyndar ǵylymı ortalyqtaǵy ár saladaǵy jetekshi mamandardyń tekserýinen tegin ótip, búldirshinderdiń ata-analaryna keńes berildi. Pedıatrııa jáne balalar hı­rýr­gııasy ǵylymı ortalyǵy dı­rek­torynyń pedıatrııa jónindegi orynbasary, medısına ǵylymy­nyń doktory Rıza Boranbaevanyń aıtýynsha, respýblıkalyq mekeme bolǵandyqtan munda emdelý tek kvotamen jáne aqyly júrgizile­tindikten ortalyqtaǵy kásibı jo­ǵary deńgeıdegi pedıatr, kardıolog, ýrolog, hırýrg, gastroen­te­rolog, gemotolog mamandarǵa al­ma­tylyqtardyń qoly jete bermeıtin kórinedi. Sondyqtan shy­ǵar, «ashyq esik kúni» ǵylymı orta­lyqtyń emhanasynda buryn-soń­dy bolmaǵan kezek bolyp, keıbir ata-analar bir emes, eki-úsh bala­laryn jetektep ákelip, dári­ger­lerge kórsetip jatty. Mundaı sharalar jyl saıyn ótkizilip tura­tynyn eskersek, árıne, óz kezeginde ata-analar balalaryn ká­si­bı mamanǵa kórsetip, keńes al­ǵanda­ryna óz rızashylyqtaryn bildirýde. Onyń sebebi aýrýdy ne­ǵurlym erte bastan anyqtaý qashanda mańyzdy. Jyl saıyn Qazaqstanda orta eseppen 130 bala men jasóspirim aq qan dertine shaldyǵady eken. О́kinishke qaraı, bul keseldiń paıda bolý sebebi áli kúnge anyq­talmaı otyr. Alaıda, budan bu­ryn­ǵy jyldary aq qan aýrýyna shaldyqqandar ómirmen qosh aı­ty­satyn bolsa, qazirgi kezdegi ja­ńa emdeý tásiliniń nátıjesinde olar­dyń 70-75 paıyzy qulan taza aıyǵ­yp shyǵady. – Osydan eki aı buryn balam­nyń denesi bórtip, dene qyzýy túspeı qoıdy, – dedi bizge onko­gemato­logııalyq bólimshede emdelip jatqan úsh jasar Sultan Ákim­janovtyń anasy. – Sóıtsek, osyn­daı jaman aýrýǵa shaldy­ǵyp­pyz. Aýrýhanada jatqa­ny­myz­­ǵa eki aı boldy. Eki aptadan keıin balamdy demalýǵa jiberedi. Dá­rigerlerdiń aıtýynsha áli alty aı emdeletin túrimiz bar. Búgingi ashyq esik kúnine buryn aýyrǵan balalar­dyń ózderi, ata-analary kelip, mán-jaıdy túsin­dirip, bul keselden qu­lan-taza ja­zylýǵa bolatynyn estip, júregime úmit oty uıalap, kóńi­lim az da bolsa tyn­shyǵandaı. Árı­ne, mundaı aýrýdy jeńýde ata-anaǵa da, balaǵa da úlken kúsh-jiger kerek. Balapanym úshin qandaı jaǵ­daıǵa da kónip, aýrýmen kúresýdi toqtatpaımyz. Tereze jaqta momaqan otyrǵan jas jigitke kózimiz túsip, ony da sózge tarttyq. О́zin almatylyq Qu­marbek Tátenov dep tanystyrǵan ol búginde kolledj stýdenti eken. – Aýyrǵanyma bes jyldan asty. Ol kezde on eki jasta bolsam, qazir on jetige toldym. Maǵan aq qan dıag­nozy qo­ıylǵan soń bir jyl aýrýhanada jatyp emdeldim. Biraz demalystan keıin bir jyl gepatıtten emdeldim. Ásirese, hımııaterapııa emi óte aýyr ótti. Qı­nalasyń, biraq mamam janym­da bolǵan soń, bárine shydadym. So­nyń arqasynda jazyldym dep oı­laımyn. Em, dáriniń bárin tegin, biraq keıde kerek kezinde dáriler bolmaı, ózimiz satyp alýǵa týra keldi. Naý­qasymnyń aýyrlyǵyna baı­lanys­ty bes jylǵa múgedektik bergen bolatyn. Aldaǵy mamyr aıynda arnaıy komıssııadan óte­min. Ary qaraı sozsa kóremiz, sozbasa shyǵaryp tastaýy múm­kin. Endi jasymnyń kámeletke tolýyna baılanysty eresekterdi emdeıtin dári­gerdiń esebine turamyn. Qazir eshqandaı em alyp jatqanym joq. Densaýlyǵym jaqsy. Aýrýhanaǵa ata-anamsyz ózim kelip, tekserile beremin. Qazir anam ju­mysta. Meni emdep, saýyǵyp shyǵýy­ma kómek­tesken bar­lyq dárigerlerge, medbıke apaılarǵa kóp rahmet. Ol kisiler qaı ýaqytta bolmasyn, kúndiz-túni kómekterin aıaǵan emes. Qazir ózimdi tolyq emdelip, aýrýdan tolyq aıyq­tym dep oılaı­myn, – dedi bizge Qumarbek. Búginde ortalyqtaǵy eki onko­gematologııalyq bólimshe 60 tósek-orynǵa eseptelingen. Alaıda, soń­ǵy úsh-tórt jylda bólim­shelerde 90 baladan jatyp emdelýge týra kelgen. Úlken palatalarda bes-alty naýqas balanyń janynda bes-alty ananyń birge jatatynyn eskergen, ondaǵy jaǵdaıdy kózge elestetý qıyn bola qoımas. Tek, osydan bir aı buryn Astanada Bala men ana Ulttyq ortalyǵynda otyz tósektik onkogematologııa bólimi ashylǵan­nan beri ǵana, bólimsheler az da bolsa jeńildep, dárigerlerdiń ty­nysy ashylǵan. – Máselen, shetelde bir dáriger dál osyndaı leıkozben aýyratyn bes naýqas balany emdese, – deıdi Rıza Zulqarnaıqyzy, – al bizde jal­py buıryq boıynsha bir dá­rigerge on eki baladan keledi. Bizde byl­tyrǵy jaz aıynda júzge tarta bala emdelgende, ár bólimshede eki-aq dári­gerden jumys istedi. Sonda árqaı­sysyna jıyrma bes baladan keldi. Árıne, bul medbıkelerge fı­zıkalyq jaǵynan qan­daı aýyr boldy deseńizshi. Son­dyqtan bizder bala­lar­dy anala­rymen jat­qyzýǵa tyry­samyz. Qan­sha aıt­qanmen, qaı ana da óz balasyn kú­týge tyrysady. Al olarǵa ne tósik-oryn, ne tamaq berilmeıdi. Tek bir jasqa deıingi analarǵa ǵana tamaq qaras­tyrylǵan. Búgingi kúnde ortalyqtaǵy eki bólimshede jeti dáriger, aýysymmen jıyrma medbıke, bes-alty kishi medbıke jumys isteıdi. Burynǵy aqyly bólimniń ornyna gepatıtten emdeletin bólimshe ashylǵan. Onda gepatıt aýrýy asqynǵan naýqastar kóshi­riledi. Árıne, elimizdegi qaı emdeý ornynda maman jetispeýshiligi oryn alýda. Degenmen, kúrdeli emdi qajet etetin onkogematologııa bólimshe­sinde kadr máselesiniń neshe jyldan beri sheshil­­meı kele jat­qany, ási­rese, bú­ginde jany aýy­ryp, qına­lyp qan dertimen aýyryp jatqan balaǵa da, janyn shúberekke túıip otyrǵan anaǵa da ońaı tıip otyrǵan joq. Al kadrdyń kelmeýiniń birneshe sebepteri bar. Mamandar kóbinese, gematologııa bóliminde ju­mys isteý moral­dyq jaǵynan da, fızıkalyq ja­ǵynan da aýyr ekenin, eń bastysy, jala­qynyń tómendigin alǵa tartady. Rıza Zulqarnaıqyzy qazir rezıdentýradan bir dárigerdi ózderi baýlyp júrgenin, qyrkúıek aıynan ju­mysqa kirisetinin aıtyp, soǵan da qýanyp otyr. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, Almaty.