“Astananyń” úmiti – Kroısıger

“Djıro d’ Italııa” – veloshabandozdar kópkúndigi Eýro­pa­daǵy ataqty “Týr de Frans” jáne “Týr de Výelte” sııaqty jarystardan bir de kem soq­paıdy. Italııada jyl saıyn ma­myr-maýsym aılarynda ótetin bul jarys 1909 jyldan bastaý alǵan. Qyzyq úshin aıta keteıik, bir ǵasyrdan astam ýaqyt velo­shabandozdardyń kózqurty bol­ǵan jarysty uıymdastyrýǵa uıytqy bolǵan sport fýnksıonerleri nemese aıdaı álemge atyn shyǵarýdy maqsat etken mıl­lıarder bireý emes, qara­paıym jýrnalıst. Gazet úshin basylymnyń ta­ralymyn ósirý, oqyrmandar qa­taryn kóbeıtý – ózekti másele­ler­diń biri ári tabys kózi. Bas redaktor aıtty bitti, tapsyrma oryndalý kerek. Sport gazetiniń velosport bó­li­­miniń bas redaktory Armanda Kýns degen qasqa bir kúni kálla­syn shaıqap-shaıqap oty­ryp, to­syn sheshimge keledi. Ba­sylymǵa oqyr­man tartý úshin gazet bas­ta­masymen veloshabandozdar báıge­sin ótkizýdi oıǵa alady da, 1908 jyldyń 7 ta­myz­da Sport gazeti­niń birinshi be­tine 1909 jyldan bastap “Djıro d’ Italııa” kóp­kúndiginiń bastala­tyn­dyǵy jónin­de habarlandyrý berip jiberedi. Urysta turys joq. Habar­landy, jarys ótkizilýi kerek. Sonymen, Sport gazeti Ita­lııadaǵy veloshabandozdar ja­ry­syn uıymdastyrǵan birinshi basylym bolyp tarıh paraǵyna jazylǵan. Jeńimpazdar júl­de­sin jalǵyz basylym kótere almaıtyndyǵy belgili. Jaqsy ıdeıany Italııanyń velosport odaǵy ilip áketedi. “Djıro d’ Italııa” 1909 jyl­dyń 13 mamyrynda jergilikti ýaqytpen 14:53-te Loreto qala­synan bastalyp, Mılanda tizgin tartady. Tarıh úshin aıta keteıik, eń alǵashqy jeńimpaz Lýıdjı Ganna. Segiz kezeńnen turatyn, uzaqtyǵy 2488 shaqyrymdyq jarysqa qa­tys­qan 127 veloshabandozdyń má­rege tek 49-y ǵana kelgendigi, sol ýaqyttyń ózinde jarys tártibi asa qatal bolǵandyǵyn baıqa­tady. Bıylǵy jarysqa Qazaqstan da “Astana” komandasyn úkilep qos­qan. 2008 jyly “Astana” koman­da­synyń quramynda bolǵan ıs­pan­dyq Alberto Kontador osy jarysta bas báıgeni jeńip alǵan edi. Búginde Kontadorsyz qalǵan “Astana” “Djıroda” úmitti cheh­tyń jas veloshabandozy Roman Kroısıgerge artyp otyr. Buǵan deıin “Djıro d’ Trentıno” keze­ńinde birinshi bolǵan Kroısıger Lej-Bostan-Lej jarysynda tórtinshi bolyp márege kelgen. Kroısıger alǵashqyda qarsy­las­taryna ese jibergenimen soń­ǵy kezeńderde turaqty kele ja­tyr. Al, kópkúndikterde únemi bas báıgege úırenip qalǵan Alberto Kontador úshin bul jarys asa mańyzdy. О́ıtkeni, dopıng qoldandy dep aıypty bola jaz­daǵany bar, onyń ústine jańa komandasy “Saxo Banktiń” bedelin kóterýi kerek. Ondaı jaǵ­daı­da Kontadorǵa baılanysty alyp-qashpa sózderdiń ystyǵy basy­lady. О́zi de álemdik reıtıngtegi bıik ornyn saqtap qalady. Osynyń bárin oı eleginen ót­kiz­gen Kontadoryńyz bas báı­ge­niń jalyn ózinen basqaǵa us­ta­týǵa bekingen syńaıly. “Djıro d’Italııa” kópkúndigi mıdaı jazyq dalada ótip jatqan joq. Jarystyń 13-shi kezeńi Alpi taýynda ótti. Grosgloner asýy­nyń bıiktigi teńiz dengeıinen 2137 metr bolǵan. Sońǵy asýda Kontador bar kúshin qos aıaǵyna jıyp, qatary­nan sýyrylǵan. Ony ba­ǵyp kele jatqan venesýalyq Hose Rýhano da sońynan qosarǵa qos at alyp qýǵan. Márege qos júırik úzeńgi qaǵystyryp keldi. Áıtse de sáttilik vene­sýal­dyqtyń ja­ǵyn­da eken. Synyq súıem ozdy. Úshinshi bolyp 11-shi kezeńde birinshi bolǵan Djon Gadre keldi. 14-shi kezeń Avstrııanyń Lıens qalasynan Monte Dzon­ko­lanǵa deıingi 190 shaqyrymǵa sozylǵan. Bastapqy jobadaǵy Monte Krostıs eńisi veloshabandozdar ómiri úshin asa qaýipti bolǵandyqtan, sarapshylar uı­ǵa­rymymen alynyp tastaldy. So­nyń ózinde taýly aımaq sport­shylarǵa aýyr soqty. Márege al­ty shaqyrym qalǵanda kóp­kún­dikte kósh bastap kele jatqan Alberto Kontador taǵy da sy­nap­taı syrǵydy. Mıhael Skarponı men ıspandyq Igor Anton sońynan saldy. Olardyń ek­pini­ne “Astanalyq” cheh Roman Kroısıger ilese almady. Sonda da ma­man­darymyz Kroısıgerdiń múm­kin­digin joǵary baǵalap otyr. 16-shy kezeńnen keıin de jal­­py esepte ózgeris bolǵan joq. Top basynda qoı bastaǵan serkedeı julqynyp Alberto Kontador jeke-dara keledi. Segizinshi oryn­daǵy Roman Kroısıger odan 9 mınót 47 sekónt utylýda. Ekinshi, úshinshi oryndaǵy qos ıta­lııalyq Mıhael Skarponı men Vıchenso Nıbalıge 4 mınótten astam ýaqyt qana utylyp kele jatqanyn eskersek, onshalyq qaýipti de emes. “Astana” komandasynyń sport­­tyq dırektory Dmıtrıı Sedýn “Kontadorsyz-aq top bastap, toı toılaımyz” degendi jarys aldynda aıtyp edi. Onyń bir bilgeni bar shyǵar. Jarys kórigi máredegi qaraqshy taıaq kóringen saıyn qyzyp keledi... Baqtııar TAIJAN, “Egemen Qazaqstan” – Italııadan.