«Biz de fılm keıipkerine aınalyp ketkendeımiz»

Alystan kelgen aǵaıyn «Kerýen» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynda belgili rejısser Rústem Ábdirashtiń Elbasy týraly túsirilgen «Balalyq shaǵymnyń aspany» kórkem fılmin tamashalady Týǵan jerge degen keýdedegi býyrqanǵan saǵynysh selin basatyn qudiretti kúsh bar ma  eken, sirá. Atamekenge at arytyp jetken qan­das­tar­dyń júzinen osy sezim menmundalaıdy. Bir-birimen shúıirkelesip, qaýqyldasa hal suras­qan túrlerinen qaı elde, qandaı jurtpen qatar tirshilik keshse de óziniń shyqqan tegin, ataqonysy – Qazaq eli, al tili – qazaq tili, túptep kelgende, bá­ri de bir qazaqtyń balasy ekenin júrek túkpi­rinde aıa­laı saqtap kelgenin tanyr edińiz. Elbasy tý­raly jaqynda jaryq kórgen «Balalyq sha­ǵym­nyń as­pany» fılmi olar úshin rýhanı syı­dyń baǵa jetpes qun­dy­lyǵyna aınalyp ketkenine kýá-dúrmiz. Tý­ǵan jerdiń qadir-qasıetin shalǵaıda júrgen adamnan artyq kim seziner. Bir kınozalǵa syımaı­tyn bolǵandyqtan «Kerýen­niń» eki zaly túgel qandastardyń qaz-qatar tizilip, eldik uǵy­my­na tereń boılaǵan jan aı­dynyna aınaldy. Fılm bastalar tustaǵy bala Sultannyń ájesi men ákesiniń jeti ata jaıynda aıtqan taǵyly­myn taqyldaı qaıtalap jatqan jeri qanym qa­zaq degen kisiniń mereıin ústem eteri sózsiz. Qa­zaq­tyń jeti atasyn bilip ósýi, jeti sanyn qadir tutýy bizden basqa taǵy qandaı eldiń salt-dás­túrinde kezdeser edi? Ata-baba­lary­myz­dan úzil­meı jetken bul qun­dy­lyq tek qazaqtyń ǵana ózgege uqsamaıtyn ustyny ekenine jurt kóńilin burǵyzýdyń ózi ǵıbratly. Zaldaǵy kórermen kóńilinen osy tusta fılm keıipkerimen birge qanatyn qomdap, keń dalaǵa qy­ran qustaı usha jónelgen aıpara sezim anyq ań­ǵa­rylǵan. Áje qolymen qol dıirmen tasy­nyń shıyr­shyq ata aınalýy óte utymdy ta­byl­ǵan kór­kemdik sheshim der edik. Halqy­myz­dyń kóne jádi­gerimen ýaqyt­ty ýaǵyzdatý beker emes. Sol tas dıirmenniń túbinde áje aýzymen ata ósıeti sanaǵa egiledi. Fılmniń osy bir kórinisin sheteldik qandastar rııasyz kóńilmen qabyldap, El­basynyń bala kezi men jastyq shaǵynan áserli órilgen kınotýyn­dyny tu­shyna tamashalap shyqty. Amerıkanyń Nıý-Iork qalasynda qazaq má­de­nı ortalyǵyn bas­qara­tyn Álııa ALHANBEK­QYZY­NYŃ áńgimesine qulaq túrseńiz, týǵan jerden shalǵaıda júrgen qa­zaqtardyń qaı-qaısysy da ata-baba saltyna berik, ul-qyzdarynyń qazaq tili men halqymyzdyń ?dás­­tú­rine adal bolyp ósýine qatty kóńil bólip otyrady. Nıý-Iorkta jyl saıyn Naýryz toıyn ótkizip turý dástúrge aınalǵany kóńil marqaıtady. Mádenı ortalyq onda turatyn qazaq otbasylarynyń basyn bir jerge toqaı­las­tyryp, bir-birimen qarym-qatynas jasasýyna múmkindik týǵyzyp otyrǵan birden-bir uıytqy uıym kóri­nedi. Kórermenge Qazaqstan týraly fılmderdiń udaıy kórsetilýi de mun­daǵy aǵa­ıynnyń ata­jurt­tan alysta jatsa da bir qula­ǵyn Qazaq eline tigip otyratynyn ańǵartady. Osyndaı jıyn­dar­da 300-deı qandasymyz boı kórsetetinin aıtady Álııa qurbymyz. Al jalpy, Nıý-Iorktiń ózinde 8 myńdaı qazaq ómir súredi degenge bireý sense, bireý ılanbas edi. Ortalyq tór­aıymynyń aı­týyn­sha, olar túrli salada ju­mys isteıdi. Munyń bárin biraq keshegi bir qıly zamandarda by­ty­ra­daı shashyrap, týǵan jerden qonys aýdarýǵa máj­búr bolǵan, solaqaı saıasat­tyń salqynyn tartqan urpaqtyń ókilderi ǵana emes, beıbit zamanda, ár túrli sebeptermen Ame­rı­kaǵa kóship kelgen otandastarymyz da jeterlik eken. О́zi kásibı pıanısshi bolǵanmen, qazaq­tyń qara dombyrasymen quıqyljyta án shyrqaǵandy unatatyn Álııa Alhanbekqyzynyń ózi Almaty shaharynda týyp-ósken. «Prezıdent týraly túsirilgen fılmdi kórgende, tolqyp kettim, – dedi ol. – Qazaqstannyń tabıǵat baılyǵyna jetetin dúnıede eshbir el joq. Fılm keıipkerlerimen ózim birge júrgendeı ásermen shyǵyp otyrmyn. Astanaǵa osymen ekinshi ret kelýim. Qalanyń záýlim ǵımarattarmen asqaqtaı túsken kelbetine qarap kózim toıar emes. Osynyń bári el Prezı­denti Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi ekenin bilemiz. Jat jerde júrsek te týǵan jerdiń ósip-órkendeýin janymyz qalaıdy». Kınony kóterińki kó­ńil-­kúımen tamashalap shyq­­qan Qadirbek AKAIDYŃ El­basy, elorda jaıyndaǵy áse­ri alabóten. Germa­nııa­nyń Keln qalasynan kelgen onyń Qazaqstanǵa al­ǵash ret tabany tıgen kezdegi boıyn kernegen sezimdi sózben aıtyp jetkizý qıyn. Ýnıversıtette ekonomıst ma­mandyǵy boıynsha ekinshi kýrsta oqyp jatqan óndirdeı jastyń boıyn bılep alǵan bul netken qudiret dep biz de ań-tańbyz. Sóıtsek, gáp adamnyń qaı jerde týyp-óskeninde emes, barlyq nárse balanyń júregine týǵan jerge, tilge degen qurmet sezimin uıalata bilýde eken. Qadirbektiń mıyna osy naqyl, «Ata­meke­niń – Qazaqstan, týǵan tiliń – qazaq tili» degen sózder kishkentaı kúninen quıylǵanyn bildik. Keln qalasynda turatyn 120 otbasy bir-birimen jıi aralasyp, dýman-toılarda bastary qosylyp turatynyn, baýyrlarynyń qazaqsha án salyp, «Qara jorǵany» bılegende tabandary jerge tımeıtinin aıtqan stýdent Qadirbek oqý bitirgennen keıingi taǵdyryn Qazaqstanmen baılanys­tyr­ǵysy keledi. Alysta júrgen aǵaıyn­nyń ishinde áli de týǵan jerge oralýdy kókseıtin qandastarymyz jetkilikti. Solarmen bolashaqta álemniń irgeli oqý oryndarynda bilim alǵan osyndaı elshil, rýhshyl jastar elge qaıtyp oralsa, Qazaqstan munan da kórkeıip, órken jaıa túserine kimniń kúmáni bar? Fılmdi qyzyqtaǵan jastyń Prezıdentke degen súıispenshiligi sheksiz. «Myna fılm arqyly men Qazaqstandy qaıta tanydym» dedi ol. Irannyń birinshi ban­­kin­de jumys isteıtin Tahıra ZADSAR fılmdi tebirenispen tamashalap, kózine jas alǵanyn aıt­ty. El Prezıdentiniń jas kezdegi bıikke tal­py­nysy men shynaıy beı­nesi shet­te júrgen ár qazaqtyń júregin tolqytpaı qoı­maı­tynyn áńgimelegen Tahıranyń syrtta júrse de atameken degende et-júregi eljirep tura­ty­nyn ańǵarý qıyn emes edi. Ibaly, ımany júzine úıirilip turǵan uıań qyz ózi fılmdi óte tebirene kórgenin ja­syr­mady. «Fılmde Qa­zaqstan degen qandaı beı­bitsúıgish el ekeni, keleshegi jarqyn, jas­tary­na óte qamqor­lyqpen qaraıtyn memleket ekeni kórinis tabady. As­tanaǵa kelgenime az ǵana bolǵanyna qaramas­tan, men bul jerge qatty baýyr basyp kettim. О́z úıim, óleń tósegime basymdy qoıǵan­daı­myn. Biz sııaqty jastar ózderiniń ómirlerin týǵan jerdiń abyroı-bedelimen sabaqtas­tyr­ǵysy keledi. Prezıdent týraly fılmdi kór­gennen keıin ózimniń o basta oılap kelgen maq­satymdy qalaıda júzege asyrýǵa asyǵýda­myn. Buryn Elbasy jaıynda tek syrttaı ǵana estip-bilip júretinbiz. Endi, mine, Nursultan aǵamyz týraly osy fılm ar­qyly jan-jaqty maǵlumat aldyq. Ondaǵy árbir oqıǵany adamnyń tebirenbeı qabyldaýy múm­kin emes. Anasynyń tús kóretin kezindegi tolǵa­nysy tipti tolqytyp jiberdi. Eriksiz jylap jiberippin. Nege olaı áser etkenin sózben aıtyp jetkize almaıtyn sııaqtymyn. Qudaıdan perzent tilegen ár ananyń áziz júregi mundaıda qandaı sezimde bolatyny belgili. Balasynyń el qamyn jeıtin azamat bolýyn ańsamaıtyn jan joq desek, Áljan ana sondaı sandaǵan qazaq áıelderiniń arasynda erekshe bolyp qalatyn ardaqty tulǵa», dedi ol. Qarashash TOQSANBAI.