Egemen elim – tiregim

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev 38 jasynda Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń hatshysy, al 44 ja­syn­da Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń odaqtas respýblıkalar arasyndaǵy eń jas Tóraǵasy bolyp, shyn mánisinde de sol kezeńniń ózinde erekshe iskerlik pen kásibı qabilettiliktiń úlgisin kórsete bildi. Bizder, sol kezeńniń depýtattary, Nursultan Ábish­ulynyń jalyndaǵan kúsh-qaıraty men biliktiliginiń arqasynda kópshiliktiń qurme­tine bólengen tarıhı sátterine kýá bolǵan edik. Maǵan Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń kezekti sessııasy jumysyn (1985 jyl, 28 naýryz) saltanatty túrde ashý tap­sy­ryl­dy. Joǵarǵy Keńes sessııa­sy­nyń sońǵy HI shaqyrylymynyń tarıhı ma­ńyzy zor, óıtkeni, bul sessııada Nur­sultan Ábish­ulyn Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasyna saılaý má­se­lesi kún tárti­bine qoıyldy. Al, endi ses­sııany ashý qurmetine meniń ıe bolý sebebim, sol kezdegi berik qalyptasqan qaǵı­da­ǵa sáıkes, ıaǵnı Ortalyq Komıtettiń sol kezdegi talaby boıynsha mundaı jaýap­ty jı­yn­dy ashý keminde qatarynan úsh ret halyq qalaýlysy bolǵandarǵa ǵana tapsy­ry­latyn. Men sol talapqa saı keldim jáne bul tarıhı sát sýrette de saqtalyp qaldy. Sol bir jyldardyń áli kúnge deıin umytylmaı, esimizde qalyp qoıýynyń tarıhı mańyzy aıtpasa da túsinikti. Endi, mine, Táýelsiz Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti týǵan halqynyń taǵ­dyryn elimizdiń tarıhynyń eń aýyr, eń qıyn ótpeli kezeńinde óz qolyna alyp, az ǵana ýaqytta Otanymyzdyń kórkeıip, órkendeýine qol jetkizdi. Árıne, munyń ózi aıtýǵa ǵana ońaı. Nursultan Ábishuly men onyń zamandastary ýaqyt ólshemi boıynsha «soǵys balalary» dep atalatyn urpaqtyń ókilderine jatady. Olar bılikke ótken ǵasyrdyń alpysynshy jylda­ry­nyń ekinshi jartysy men sekseninshi jyldary «jańa da tyń oı-tujyrym» (no­voe myshlenıe) dep sıpattalǵan zamanda keldi. Bir quptarlyǵy, qarapaıym halyq ortasynan shyqqan azamat kóp­shi­liktiń jappaı qoldaýyna ıe bolyp, 80-jyl­dardyń sońynda sol bir kúrdelileý ýa­qyt­tyń ózinde belgili saıası qaırat­kerlerdiń qataryna qosyldy. О́zim de Qazaqstan Kompartııasynyń alty birdeı sezine delegat, onyń ishinde úsh sezde OK-tiń múshesi bolyp saıla­nyp, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń tórt birdeı (VIII, IH, H, HI) shaqyrylymdary­nyń depýtaty boldym. О́tken ǵasyrdyń 30-shy jyldarynda jetim qalyp, ashtyq zobalańyn, odan soń Uly Otan soǵysy qasiretin bastan keshtim. Qazaqstan Kom­partııasy Ortalyq Komıtetiniń Uıym­das­tyrý-partııa bóliminiń meńgerýshisi bolyp úsh jyl, sodan keıin Partııalyq baqylaý komıssııasynyń tóraǵasy bolyp on tórt jyl úzbeı qyzmet atqardym. Kezinde ózimniń búginde iri memleket jáne qoǵam qaıratkerleri qataryna kóte­ril­gen jas mamandarmen qyzmettes, syı­las, áriptes bolǵanymdy úlken maqta­nysh tutamyn. Onyń ózindik sebepteri de jetkilikti. Júregi týǵan halqym, týǵan Otanym dep soqqan Nursultan Na­zar­baevtyń sol jolda qajyrlylyq kórsete bilgenin, orda buzar otyzdaǵylar arasyn­da sol kezdiń ózinde shoqtyǵy bıik bolyp turǵanyn ómirdiń ózi kórsetip berdi. Esepteýimshe, partııalyq baqylaý ko­mıs­sııasynyń tóraǵasy bolǵan on úsh jyl­da meniń qolymnan bes myńǵa jýyq sha­ǵym-aryzdar ótipti. Joǵary laýazym­dy jetekshilerdiń jumys barysynda jibergen qatelikteri men asyra silteýshilikteri úshin olardy jazalaýǵa tıisti bola­tyn­byz. Biraq, únemi kóńilde «múmkin, ol kináli emes shyǵar» degen kúdik turatyn. Al, shaǵymnyń aq-qarasyna kóz jetkizý – bizdiń basty paryzymyz, óıtkeni, eshbir ýaqytta adam taǵdyryna balta shabýǵa bolmaıdy ǵoı. Sóıtip, aqtalǵandar da, laıyqty jazasyn alǵandar da boldy. Meniń oıymsha, kópshiliktiń kózine tik qaraý úshin, kúná arqalap, ar-ojdan aza­by­na túspeý úshin árbir basshy halqyna minsiz qyzmet etýi, ádiletti bolýy eń basty shart. Tolǵaýy toqsan, túıtkili mol tirshiliktiń qandaı da qıyndyǵyna tótep berip, qaıtkende de adam bolyp qalýǵa umtylý kerek. Shyǵystyń ataqty oı­shy­ly Saǵdı «Dúnıede pendege beriletin barlyq syılyqtyń eń úlkeni – onyń ar­tynda qalatyn jaqsy aty, meıirimi men qaıyrymdylyǵy», degen eken. Osy tur­ǵydan qaraǵanda, el ıgiligi jolynda jan aıamaı eńbek etip, táýelsiz halqynyń bú­gingi baqytty turmysy úshin jumys­ta­nyp kele jatqan Memleket basshysynyń qyzmeti orasan. Aqıqat pen tazalyqty óz ómiriniń jo­lynda senimdi serik ete bilgen Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev sonaý jap-jas jigit kezindegi alǵashqy asýla­ry­na óziniń qaıtpas qaırat-jigerimen, qajyrly eńbegimen qol jetkizgenin óz kó­zimmen kórdim jáne sol ýaqyttyń ózin­de oǵan tańdanǵandar az bolǵan joq. Ási­re­se, Nursultan Ábishulynyń Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıteti bıýro­synyń kún tártibine qoıylǵan mańyzdy máselelerdi talqylaý kezindegi ótkir ári naqty jáne mazmundy usynystary OK-tiń Partııalyq baqylaý komıssııasy tór­aǵasy retinde meniń ǵana emes, ózgelerdiń de áli kúnge deıin esinde saqtaýly ekeni kúmánsiz. Nursultan Nazarbaev óziniń ja­lynda­ǵan jastyq jigerimen OK Bıýrosy ju­mysyna jańa ári tyń lep ákeldi. Jasyratyny joq, táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyldary burynǵy kolhozdar men sovhozdardyń shuǵyl túrde taratylýy ózgeler sııaqty meni de qatty alańdatty. Bir esepten tyń ıgerý kezinde Aqmola oblysynda uzaq jyldar aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp, tý­ǵan mekenimniń órkendeýine qal-qaderim­she úles qosqan men sekildi qarııalardy túsinýge de bolady. Alaıda, búginde Mem­leket basshysy jáne barlyq bılik qurylymy túgeldeı aýyl sharýashyly­ǵyna bet burýy óz nátıjesin berýde dep esepteımin. Al, endi kezinde Reseıdiń bu­rynǵy prezıdenti, qazirgi Úkimet tór­aǵasy V.Pýtınniń «Qazaqstannyń tıimdi ári batyl reformalardy júrgizýde TMD elderi arasynda aldyńǵy shepte kele jatqandyǵyn» resmı túrde moıyn­da­ǵany taǵy kóńil ósiretini anyq. Bul jerde aıtaıyn degenim – keń-baıtaq eli­miz­diń de, Elbasynyń da mereıi árkez ústem bola bersin. Uzaq jyldar, anyǵyraq aıtqanda, 1970 jyldan 1987 jyldyń qańtaryna deıin alǵashqy úsh jylda Qazaqstan KP OK-tiń Uıymdastyrý-partııa bóliminiń meńge­rýshisi, odan keıingi jyldary Par­tııa­lyq baqylaý komıssııasynyń tóraǵa­sy bolǵan men keshegi Aqmola, búgingi ásem Asta­nany óz taǵdyrymnyń, óz ba­qytymnyń, jetistigim men tabysymnyń qalasy dep esepteımin. Eńbek jolymdy 1946 jyly Qazaqstan komsomoly Orta­lyq komı­tetiniń hatshysy bolyp bas­ta­ǵan men keıin Aqmola oblystyq komsomol komı­tetiniń, aýdandyq partııa komı­tetiniń birinshi hatshysy boldym. Otba­sy­lyq ba­qytymdy da osy shaharda taptym. Jetimek taǵdyr meni tym erkeletken joq, biraq tuńǵıyqqa da batyrmady. Besikten belim shyqpaı jatyp, ıaǵnı nebári segiz jasymda ákem Qalyq pen anam Sa­ǵattan aıyrylyp, Aqmola oblysynyń Ereımentaý aýdanyndaǵy balalar úıinde tárbıelendim. Sol bir jyly uıaǵa áli kún­ge deıin alǵysymdy aıtamyn. Myń ólip, myń tirilgen qazaq hal­qy­nyń basyna tóngen aýyr qasiret-qaıǵy – otyzynshy jyldardaǵy alapat ashtyqta atam Mustafa qajynyń alty birdeı uly – Usa, Musa, Ábdirahman, Qalyq, Ahmet, Qabyshtan tiri qalǵan jalǵyz nemere, jal­ǵyz tuıaq bolyp men ǵana qaldym. Qatal da qatygez taǵdyr meni erte eseıtti, Uly Otan soǵysynyń otty jylda­ryn­da halyq «Katıýsha» dep ataıtyn ataq­ty reaktıvti artıllerııanyń gvar­dııalyq mınometter dıvızıonynyń komandıri boldym. Máskeý, Soltústik-Ba­tys, Soltústik Kavkaz, birinshi Ýkraına maıdandarynda soǵysyp, Qyrym men Sevastopoldi azat etýge qatystym. Uly Je­ńisti Pragada qarsy alyp, eki birdeı «Qyzyl Juldyz», I jáne II dárejeli «Uly Otan soǵysy» jáne basqa da kóp­te­gen ordendermen marapattaldym. Ke­ńes Armııasy qataryna 1939 jyly at­tan­ǵan men týǵan elge 1946 jyly ǵana oraldym. «Qan maıdannan aman-esen oraldyń ba, qulynym» dep emirenip-eljirep keń qushaǵyna qysyp, baýyryna basatyn as­qar taýdaı ákemniń, analyq meıirimimen mańdaıyman ıiskeıtin sheshemniń, aıaǵyma oralyp soǵys týraly qyzyǵa suraıtyn baýyrlarymnyń joqtyǵy óze­gimdi ór­te­gen meniń týǵan elime oralǵan bette birden Ereımentaý aýdanyndaǵy Sileti óze­niniń jaǵasyndaǵy ózimniń týǵan aýylym – Qarajyradaǵy áke-she­shem turǵan úıdiń qıraǵan ornyn taýyp alyp, jer qu­shaqtap ókire jylaǵanym áli esimde. Jetimdik pen jalǵyzdyqtyń ýdaı ashy za­py­rany, kúzgi japyraqtaı ábden sar­ǵaı­ǵan saǵynysh jas júre­gimdi ótkir pyshaq­pen aıamaı keskilegendeı, aýyzben aıtyp jetkize almaı­tyn­daı óte aýyr sát edi bul. Biraq, amal neshik, ár pende basqa salǵanǵa kónedi, kónbeske esh shara da joq. «Jetim qozy tasbaýyr, mańyrar da otyǵar» degendeı, oǵan da kóndim. Jetim kóńilime demeý bolǵandardyń kómegi men qamqorlyǵyn arada qansha jyldar ótse de umytpaımyn. Mektep bitirgennen keıin óziniń jalǵyz sıyryn satyp, Almatyǵa oqýǵa jibergen ákemniń dosy Árin Júnisovten bastap, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor Tal­ǵat Ábdirazaqov jáne basqa kóptegen asyl azamattar jaqsylyǵy esh umytyl­maq emes. Týmasa da týǵandaı bolǵan qadirli aǵam, KSRO Ǵylym akademııasy Qazaq fılıalynyń sektor meńgerýshisi Álibek Nurmaǵambetov kezinde Lenıngrad ýnıversıtetinde Muhtar Áýezov, Álkeı Marǵulan sııaqty ulylarmen birge oqyǵan. Balalar úıinde birge ósken do­sym – Bektas Ábdirashev, Amanjol Qu­saıynov jáne basqalar, ıaǵnı bárimiz de jany jaısań úlkenderge máńgi qaryz­dar­myz. Eń úlken baqyt janyńda jany taza jaqsylardyń mol bolýynda ekendigine senesiń. Aqyry bastaǵan soń aıtaıyn. О́mi­rim­de úsh ret qatty jyladym. Eń alǵash ret on tórt jasymda Árekeńniń (Árin Jú­ni­sov) áıeli jetimdigimdi betime bas­qanda, odan soń 1945 jyly soǵys bitkende áskerı basshylar biraýyzdan: «Jaqsy soǵystyń, osynda qal, seni elde kútip otyr­ǵan eshkim joq, jetimsiń», degende jáne sońǵy ret ózimniń týǵan úı­imniń úıin­disin kórgende jalǵyzdyǵym, jetimdigim taǵy da atoılap aldymnan shyq­qanda. «Jetim bala jylasa, týǵan jeri birge jylaıdy» degen ulaǵat ras eken. Qan maıdannan týǵan elime, qasıetti týǵan jerime saǵynysh arqalap oralǵan men, me­niń urpaǵym jáne týǵan halqym da búginde baqytty. Nursultan Nazarbaevtaı Elbasy bar búkil Qazaqstan jurtshy­lyǵy baqytty. Osy aradaǵy sózimniń túıini qas-qaǵym sáttik tirshilikte meıirim men qaıyrymdy molaıtýǵa umtylý qajet. Osy qasıetterge iskerlik pen eljandylyqty qossaq, Nursultan Nazarbaevtaı elimen etene Elbasynyń eresen beınesi kórinis beredi. Bul beıne búginde egemen elimizdiń tiregi bolyp otyr. Amanjol QALYQULY, soǵys jáne eńbek ardageri, «Parasat» ordeniniń ıegeri. Almaty. ------------------------------------------ Sýrette: Nursultan Nazarbaevtyń Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń ses­sııa­synda Qazaqstan Mınıstrler Ke­ńe­siniń Tóraǵalyǵyna taǵaıyndalý sáti (1985 jyl, naýryz). Minberde – sessııa jumysyn ashqan avtor.