Dáriger bolý – adam balasyna degen súıispenshilikti, temirdeı tózimdilikti, kez kelgen sátte táýekelge bel baılaı alatyn batyldyqty talap etetin qasıetti borysh. Osyndaı jaýapkershiligi zor joldy tańdaǵan Dınat Erikuly Semeı memlekettik medısına ýnıversıtetiniń pedıatrııa fakýltetinde bilim alǵan.
«Biz oqyǵan jyldary pedıatrııa fakýltetiniń orny bólek edi. Sýbordınatýrany dáriger-pedıatr retinde aıaqtap, ınternatýraǵa kelgende júrek qalaýymen balalar hırýrgııasy baǵytyn tańdadym. Keıin osy qıyn da jaýapty salada júrip bilimimdi únemi jetildirýdi maqsat tuttym, balalar ýrologııasy boıynsha qaıta daıarlaýdan óttim. Sodan beri talaı sábıdiń júzine kúlki, ata-ananyń kóńiline úmit uıalatyp, balalar hırýrgi ári ýrologi retinde qyzmet etip kelemin», deıdi keıipkerimiz.
«Ustazy myqtynyń ustanymy myqty» degendeı, kez kelgen úzdik mamannyń artynda ustaz turatyny haq. Dınat Erikulynyń da kásibı turǵydan qalyptasýyna, skalpeldi alǵash senimmen qolǵa alýyna Shyǵys Qazaqstan oblystyq Ana men bala ortalyǵy balalar hırýrgııasy bóliminiń meńgerýshisi, tanymal dáriger Qaırat Rahymjanov tikeleı yqpal etken. Ol shákirtterine hırýrgııanyń qyr-syryn ǵana emes, dárigerlik etıka men adamı bıiktiktiń de úlgisin kórsetti. Búginde Qaırat Qusmanulynyń mektebinen ótken dárigerler iri aýrýhanalardyń basshylyǵynda, sondaı-aq túrli qalalarda bólim meńgerýshisi retinde tabysty qyzmet etip júr.
Árbir hırýrgtiń jadynda máńgilikke tańbalanyp qalatyn alǵashqy kúrdeli operasııasy bolady. Dınat Erikuly úshin mundaı alǵashqy úlken synaq baýyr ehınokokkozyna shaldyqqan balanyń ómirin arashalaý sáti edi. Aǵzaǵa túskende baýyrda úlken kıstalar túzetin bul qaýipti parazıtarlyq derttiń asqynǵan túrimen, dálirek aıtqanda, kıstasy jarylyp ketken aýyr haldegi ul bala aýrýhanaǵa jetkiziledi.
«Bul óte sırek ári qaýipti jaǵdaı edi. Sol kúni praktıkant retinde ustazym Qaırat Qusmanulymen birge kezekshilikte boldym. Ustazym maǵan úlken senim artyp, ózi assıstent bolyp baǵyt-baǵdar berip turdy da, operasııany maǵan jasatty. Balanyń klınıkalyq jaǵdaıy dál kitapta jazylǵandaı óte kúrdeli sıpatta órbidi. Ustazym árbir klınıkalyq kórinisti, árbir qımyldy basynan aıaǵyna deıin jiti túsindirip, «Muny bir ret kórdiń, endi ómir boıy jadyńda saqta» dep úıretkeni áli kúnge deıin kóz aldymda. Operasııa sátti ótip, bala aman qaldy. Bul meniń úlken hırýrgııaǵa jasaǵan nyq qadamym edi», deıdi D.Qojekenov.
Osy ýaqytqa deıin keıipkerimiz 2 myńnan asa balaǵa sátti operasııa jasady. Hırýrg retinde onyń tájirıbesindegi erekshe oqıǵalar az emes. Sonyń ishinde el medısınasynda sırek kezdesetin kúrdeli sıpattaǵy operasııa – «Neokýb» oıynshyǵyndaǵy magnıtti jutyp qoıǵan kishkentaı balanyń aǵzasynan 56 birdeı metall sharıkti shyǵarý sáti edi. Bul elimizde osy ýaqytqa deıin bala aǵzasynan tazartylǵan eń kóp magnıtti sharık retinde tirkeldi. Magnıtter ishekterdi bir-birine tartyp, tesip ketý qaýpin týdyrǵandyqtan, zergerlik dáldiktegi operasııa 2-3 saǵatqa sozylypty. Degenmen, bári sátti aıaqtalyp, dáriger bala ómirin aman alyp qaldy.
Dınat Erikuly úshin hırýrg mamandyǵynyń basty altyn erejesi – gıppokrattyń «Eń birinshi – zaqym keltirip almaý» (Primum non nocere) qaǵıdaty. «Medısına, emdeý tásilderi, tehnologııalar úzdiksiz damyp jatyr. Biraq hırýrg kez kelgen sheshimdi qabyldar aldynda «Osy jasaǵanym balaǵa zııan emes pe?» degen suraqty birinshi orynǵa qoıýǵa tıis. Biz qazir de dárigerlermen birge klınıkalyq talqylaý jasaǵanda, eń aldymen osy erejege júginemiz», deıdi ol.
Zamanaýı medısına skalpel ustaǵan hırýrgtiń sheberligimen ǵana shektelmeıdi, bul – úlken ınfraqurylymdy, qarjylyq ári strategııalyq josparlaýdy qajet etetin kúrdeli júıe. D.Qojekenovtiń eńbek jolyna kóz júgirtsek, onyń klınıkalyq jumyspen qatar uıymdastyrý qyryn da qatar damytyp kele jatqanyn kóremiz. Ol Qazaq gýmanıtarlyq-zań ınnovasııalyq ýnıversıtetinde «Iskerlik ákimshilendirý» mamandyǵy boıynsha magıstr (MBI) dárejesin alyp, odan keıin Qazaq qatynas joldary ýnıversıtetinde «ekonomıka» mamandyǵyn támamdaǵan. Sondaı-aq 2024 jyly Germanııanyń Fraıbýrg qalasynda «Densaýlyq saqtaýdaǵy menedjment jáne qoǵamdyq densaýlyq saqtaý» baǵytynda biliktiligin arttyrǵan.
«Men muny kádimgi damýdyń, progrestiń ajyramas bir bóligi dep sanaımyn. Medısınada damýdyń eki joly bar: birinshisi – óz biliktiligińdi hırýrgııa ne pedıatrııa baǵytynda ǵana damytý. Ekinshi joly – medısınalyq kómekti uıymdastyrý isin qolǵa alý. Bul da – óte qajet sala. Sebebi balaǵa kómektesý operasııa jasaýmen ǵana shektelmeıdi. Munda balanyń úıinen aýyryp bastalǵan sátinen bastap, aýrýhanaǵa qabyldaý, jedel emdeý jáne eń bastysy – aýrýhanadan shyqqannan keıingi ońaltý, qalpyna keltirý kezeńderin tolyq júıeleý tur. Bul úlken menedjmentti qajet etedi», deıdi Dınat Erikuly.
Ol 2011–2018 jyldary О́skemendegi Ana men bala ortalyǵynda hırýrg-ýrolog, «Klınıka Bolatova H.A.» mekemesinde dırektordyń emdeý isi jónindegi orynbasary, 2018 jyldan bastap Astana qalasynyń №1 kópbeıindi qalalyq balalar aýrýhanasy dırektorynyń medısınalyq bólim jónindegi, keıinnen medısınalyq qyzmet sapasyn baqylaý jáne strategııalyq josparlaý jónindegi orynbasary laýazymdaryn atqardy. Al 2025 jyldyń sáýir aıynan bastap №2 kópbeıindi qalalyq balalar aýrýhanasy dırektorynyń medısınalyq jumys jónindegi orynbasary qyzmetine taǵaıyndalyp, elorda medısınasynyń sapasyn arttyrýǵa eleýli úles qosyp keledi.
Dınat Erikuly balalar hırýrgııasyna 3 jańa emdeý ádisin engizý jumysyna belsendi qatysty: «Krıotýr 600» apparaty kómegimen balalardaǵy gemangıomany emdeý; balalardaǵy appendıkýlıarly perıtonıtti emdeý tájirıbesi; operasııadan keıingi nájisti toqtata almaý dertine shaldyqqan balalarǵa ASE (Antegradty jýý) operasııasyn qoldaný ádisteri. Bul jańalyqtar otandyq balalar hırýrgııasynyń tıimdiligin aıtarlyqtaı arttyrdy. Sondaı-aq dáriger COVID-19 pandemııasy órship turǵan tusta ınfeksııalyq baqylaýdy uıymdastyrý jáne medısınalyq kómek sapasyn úzdiksiz arttyrý ádistemesin ázirleýge qatysyp, bul eńbek elimizdegi eń úzdik júıelerdiń biri dep tanyldy.
Keıipkerimiz qyzmet etetin №2 kópbeıindi qalalyq balalar aýrýhanasy – tek Astana qalasynyń emes, tutas respýblıkanyń mańdaıaldy medısınalyq ortalyqtarynyń biri. Aýrýhana basshylyǵynyń bastamasymen damyǵan birneshe sheteldiń jetekshi klınıkalarymen memorandýmdarǵa qol qoıylǵan. Dınat Erikulynyń ózi de Izraıldiń «Shnaıder» balalar medısınalyq ortalyǵynda, Qytaıda, Germanııada biliktiligin shyńdap qaıtty.
Sheteldik ozyq standarttardy engizý nátıjesinde búginde aýrýhananyń qabyldaý bóliminde halyqaralyq Trıaj júıesi (Triage system) sátti jumys istep tur. Bul júıe qabyldaý bólimine óte aýyr halde kelgen naýqastardy ahýal dárejesine qaraı (qyzyl, sary, jasyl aımaqtar) jedel bólip, qysqa ýaqyt ishinde naqty dıagnoz qoıýǵa jáne shuǵyl kómek kórsetýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar aýrýhanada endovıdeohırýrgııa, ıaǵnı laparoskopııalyq ádister óte qarqyndy damyp keledi. Buryn mindetti túrde úlken kesý arqyly jasalatyn kúrdeli operasııalardyń basym bóligi qazirgi tańda denede úlken tilik jasamaı-aq zamanaýı laparoskopııalyq qondyrǵylarmen sátti júzege asyrylyp jatyr. Bul balalardyń operasııadan keıin tez ońalýyna, aýrýhanada jatý merziminiń qysqarýyna septigin
tıgizedi.
«Bizdiń aýrýhanaǵa keletin pasıentterdiń 80 paıyzǵa jýyǵy astanalyqtar bolsa, qalǵan 20 paıyzy – elimizdiń basqa óńirlerinen arnaıy joldamamen kelip emdeletin balalar. Sonymen qatar sanıtarlyq avıasııa jelisi boıynsha óte aýyr haldegi balalardy jetkizý jumysy joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵan. Mysaly, bıyldyń ózinde óńirlerden sanavıasııa arqyly jedel jetkizilgen 6 balaǵa shuǵyl joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek kórsetilip, ómirin arashalap qaldyq», deıdi dáriger.
Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ilgerileýshilikter memlekettik saıasattyń tıimdiligin aıqyndaıdy. D.Qojekenov 2020–2024 jyldary Astana qalasy boıynsha orfandyq (sırek kezdesetin) aýrýlardyń koordınatory qyzmetin atqaryp, bul baǵyttaǵy júıeli dıagnostıka men emdeý isiniń deńgeıin kóterýge súbeli úles qosty. Búginde medısınalyq, farmasevtıkalyq jáne meıirgerlik bilim qyzmetin akkredıtteý jónindegi sarapshy retinde de kadrlar sapasyn arttyrýǵa atsalysyp keledi.
«Keıingi jyldary balalardyń ómirin saqtap qalý, dıagnozyn der kezinde anyqtap, emdeý edáýir jaqsardy. Qazirgi kezde aýrý balalardyń sany artqan sııaqty kórinýi múmkin, biraq bul – dıagnostıkanyń joǵary deńgeıde damyǵanynyń kórinisi. Buryn dıagnozdar der kezinde anyqtalmaǵandyqtan, kóp balanyń aýrýy beımálim bolyp qalatyn. Al qazir barlyq bala jiti baqylanady. Mysaly, 90-jyldary balalardyń kóbi pılorostenoz dertinen shetinep ketetin bolsa, qazir bul derttiń sońy qaıǵyly jaǵdaıǵa aparatyn oqıǵalar tym sırek, tipti joqqa tán deýge bolady», deıdi keıipkerimiz.
D.Qojekenovtiń medısına salasyndaǵy qajyrly eńbegi, ǵylymı izdenisteri men qoǵamdyq belsendiligi eskerýsiz qalǵan emes. Ol «Altyn qyran» medalimen, «Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldy. Dáriger úshin eń qymbat syılyq – saýyǵyp shyqqan balanyń kúlkisi men ata-ananyń alǵysy. Dınat Qojekenovtiń kásibı joly osy ustanymnyń jarqyn kórinisi ispetti.
