Ǵylym – aqyl-oıdyń jetekshisi

Prezıdent Nursultan Nazarbaev 2009 jyldyń qyrkúıek aı­ynda otandyq ǵylymnyń ózekti másele­lerine arnaǵan májilis ót­kizip, ǵy­lymı saıasatty aıqyndap bergen edi. Sodan bergi ýaqyt ish­inde bul sa­lada úlken ózgerister boldy. «Ǵy­­lym týraly» zań qa­byldanyp, qol­danysqa engizildi. Osy jerde Memleket basshysy­nyń: «Eldiń perzentteri retinde bilim men ǵy­lym isinde birigip qımyldasaq, shy­ǵar shyńymyz ár­qashan bıik bo­la­ty­nyna eshkim de shúbá keltirmeı­di» degen sózi oıǵa oralyp otyr. Shy­nynda, ǵylymǵa erekshe mán bergen elderdiń ósip-órken­deýiniń erekshe bolatynyna kóz jetti. Táýelsiz elimizdiń ǵylymyna ózindik úles qosyp otyrǵan irgeli mekemelerdiń biri – Ulttyq ınjenerlik akademııa desem, artyq aıtqandyq emes. Bul ǵylym or­dasynyń negizin qazaq bilim-ǵy­lymynyń aıtýly ókili О́mirbek Joldasbekov qalasa, qazir onyń búkil baǵyt-baǵdaryn temirqa­zyq­­taı alǵa ozdyryp otyrǵan shá­kirti, Bilim jáne ǵylym mınıstri, akademık Baqytjan Juma­ǵu­lov ekenin aıta ketsem deımin. Atal­mysh ǵylymı mekeme osy kúnderi qazaq eliniń ekonomı­ka­synyń ın­dýstrııalyq-ınnovasııa­lyq baǵ­dar­­lamasyn júzege asy­rýǵa kúsh jumyldyryp otyr. Bir ǵana Batys Qazaqstan oblystyq fı­lıa­ly munaı jáne hımııa teh­nologııasy boıynsha tyń izdenister jasaýda. Ásirese, Otanymyz­dyń ınnovasııalyq jáne telekom­mýnıkasııalyq júıeleri boıyn­sha zertteý jumystary júıeli júr­gizilý ústinde. Oǵan jastardy tartýdy basty maqsatqa aınal­dy­ryp otyrmyz. Sebebi, el ǵyly­my­nyń bolashaǵy sol jastar ekeni belgili. Bul iste Batys Qa­zaq­stan oblysyndaǵy Innovasııalyq jáne telekommýnıkasııalyq jú­ıe­­ler ýnıversıtetiniń zerdeleý ju­mystary atap ótýge turarlyq. Memleketimizdiń negizgi baǵyty bolyp sanalatyn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdy júzege asy­­­­rýda ǵylymı-tehnıkalyq baǵ­dar alǵa shyqty. Jalpy, aqyl-oıdy tártipke keltiretin ǵylym, onyń ishinde ár adamnyń oı­la­ýyna erekshe yqpal etetin ma­te­ma­tıkanyń da jóni bólek. Jo­ǵaryda aıtqan bilim ordasy osy jumystarǵa erekshe nazar aýdarýda. Sebebi, Batys óńirinde matematıka ǵylymy erekshe oryn alady. Onyń kóshbasynda ótken ǵasyrdaǵy qazaqtyń matematıka bilimin bir beleske kótergen akademık Asan Taımanov, búgingi professor Nurlan Temirǵalıev tur. Bulardyń izin basqan jastar da ondap sanalady. Qarap otyrsańyz, qazirgi tań­da álemdegi shıkizat kózderiniń azaıýy, tabıǵı tepe-teńdiktiń bu­zylý saldarynan tabıǵı apattar­dyń kóptep oryn alýy bizdi de oılandyryp otyr. Baılyqtyń adamǵa zalalsyz jańa túrin tabý, apattyń aldyn alyp, jurtty úreıden qutqarý úlken másele desek, bizdiń akademııa osy teh­nı­kalyq baǵyttaǵy ǵylymnyń, on­yń ishinde nanotehnologııa, bıo­teh­nologııany jedel damytý boı­ynsha tereń mazmundy zertteýler bastady. Mundaı ǵylymı ju­mystarǵa uıytqy bolyp otyrǵan akademııanyń vıse-prezıdenti, aka­­demık N.Nádirov, A.Qulybaev, A.Tóleshov jáne ózge de azamattar. Sol sekildi Ulttyq ınjenerlik akademııanyń Batys Qazaqstan oblystyq bólimshesi Innovasııa­lyq jáne telekommýnıkasııalyq júıeler ýnıversıtetiniń uıytqy bolýymen, kórshi Reseı eliniń Penza óńirlik ınnovatorlar oda­ǵynyń, Samara aerokosmostyq ıns­­tıtýtynyń qatysýymen «Eýrazııa ózen arnalary», «Ǵylym – Bilim – Praktıka» Mendeleev jo­basyna qatysýshylardyń ózara is-áreketiniń birinshi ha­lyq­ara­lyq kongresi ótkizildi. Munda negizinen ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq má­se­leler talqyǵa túsip, ǵylymı jobalar usynyldy. Mu­nymen qa­tar, bólimshe bıylǵy sáýir aıynda Máskeýde ótken jel energetı­ka­lyq qondyrǵylary boı­ynsha ón­er­­tapqyshtar men ın­no­vasııalyq teh­nologııalar ja­saý­shylardyń alqa­ly jıynynda «Arhımed-2011» altyn medalyna ıe boldy. Biz taıaýda ǵylym-bilimge den qoıǵan jastarǵa arnap, telekonferensııa ótkizdik. Onda HHI ǵa­syrdyń aqparattandyrý ǵasyry ekeni aıtyldy. Sol aqparat­tan­dyrý men telekommýnıkasııa, baı­lanys salalaryna maman daıyn­daý isinde jaratylystaný ǵylym­darynyń alatyn ornyn sóz ettik. Bul is Elbasy alǵa qoıǵan mindetterdi júzege asyrý úshin jasaldy. Iаǵnı, elimizdegi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarla­ma­syn júzege asyrýshylardyń kósh­basynda ǵylymı-tehnıkalyq baǵ­dary bar mamandar júretini belgili. Sol mamandyqtarǵa el ishindegi talantty jastardy tartý tele­kon­ferensııaǵa arqaý boldy. Bir sózben aıtqanda, ǵylym men bilimdi tereń meńgergen adamnyń aqyl-oıy jınaqy keletinin ómir damýy kórsetip otyr. Aqserik ÁITIMOV, QR Ulttyq ınjenerlik akademııasy Batys Qazaqstan bólimshesiniń tóraǵasy, oblystyq máslı­hattyń depýtaty.