Asyl qazyna

JER RESÝRSTARYN TIIMDI PAIDALANAIYQ Elbasy 2009 jylǵy «Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda aldaǵy onjyldyqta el damýyna baǵyttalǵan jańa mindetterdi aıqyndap berdi. Onda el ekonomıkasynyń damýy men onyń básekelestikke qabilettiligin arttyrýdaǵy negizgi tabys kilti – ulttyq ekonomıkany ártaraptandyrýǵa qol jetkizýge basa nazar aýdarylyp otyr. Bul rette, ártaraptandyrý­dyń basty bir tetigi retinde ag­roónerkásiptik keshendi damy­tý­dyń negizgi úsh baǵyty atap kór­se­tildi. Onyń birinshisi – 2014 jylǵa atalǵan salada ónim­di­likti kem degende eki ese art­tyrý, ekinshisi – eldiń azyq-túlik qaýip­siz­digin qamtamasyz etý, úshinshisi – eksporttyq áleýetti iske asyrý. Atalmysh mindetterdi iske asy­rýda agrarlyq-ındýs­trııa­lyq ártaraptandyrý arqyly aýyl sharýashylyq shıkizatyn qaıta óńdeýdi shuǵyl arttyrý, jańa qural jabdyqtar men jańa tehnologııalardy engizý, aýyl sharýashylyǵynda zaman tala­by­na sáıkes, sapaly ónim óndirýge jańa kózqarasty qalyptastyrý, sonymen qatar, álemdik tájirıbeni keńinen paıdalaný negizgi máseleler bolyp otyr. Aýyl sharýashylyǵynda negizgi óndiris quraly bolyp sanalatyn jer resýrstaryn tıimdi paıdalaný atalǵan mindetterdi iske asyrýda asa mańyzdy ról atqaratyny belgili. Sondyqtan da búgingi kúni mem­leket tarapynan aýyl sharýa­shylyq jerlerin paıdalanýdaǵy jaýapkershilikti arttyrýǵa baıla­nys­ty qatań talaptardyń týyn­daýy zańdy másele desek qa­te­lespeımiz. Elimizdiń zaman talabyna saı, naryqtyq ekonomıkaǵa kóshýine baılanysty, respýblıkamyzdaǵy aýyl sharýashylyq maqsattaǵy jer­leri negizinen memlekettik emes sýbektilerdiń ıeligine kósh­keni aıan. О́tken 2010 jyldyń qory­tyn­dysy boıynsha respýblıkada 207,9 myńnan astam sharýa jáne fermer qojalyqtary, 7,4 myń sharýashylyq seriktestikter, ak­sıo­nerlik qoǵamdar, aýylsharýa­shy­lyq kooperatıvteri jáne de 4,5 myńǵa jýyq basqa da memle­ket­tik jáne memlekettik emes mekemeler men kásiporyndardyń qosalqy sharýashylyqtary bar. Aınalymdaǵy aýyl sharýashylyq jerleriniń 98,1 paıyzy osy atal­ǵan qurylymdardyń paıda­la­nýynda. Aǵymdaǵy jyldyń 17 sáýi­rin­de ótken Úkimettiń keńeı­til­gen májilisinde Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Na­zarbaev osy jyldyń aıaǵyna deıin elimizdegi aýyl sharýashy­lyq jerlerine túgendeý jumys­taryn ótkizý týraly Úkimetke jáne oblys ákimderine tyń tapsyrmalar berdi. Osy sebepti, jerlerdi túgen­deýge qatysty atqarylýy tıis jumystardyń aýqymy tek Jer resýrstaryn basqarý agenttigi ǵana emes, Aýyl sharýashylyq mı­nıstrliginiń aýmaqtyq organ­daryna jáne oblys ákimdikterine úlken jaýapkershilik júktep otyr. Qazaqstan Respýblıkasy Pre­mer-Mınıstriniń birinshi oryn­basary О́.Shókeevtiń bas­shy­lyq etýimen úsh ret arnaıy ke­ńes­ter ótkizilip, atalǵan jumys boı­ynsha tıisti memlekettik or­gandardyń mindetteri jáne ju­mysty uıymdastyrý máseleleri qaraldy. Qazirgi ýaqytta, barlyq ob­lystar men aýdandarda jerlerdi túgendeý jumystaryn ótkizetin jumys komıssııalary qurylyp, oblys, aýdan ákimshilikterinen jaýapty tulǵalar belgilendi. Oblystar bergen derekterge sáıkes, aǵymdaǵy jyldyń 10 maý­symyndaǵy jaǵdaı boıynsha, respýblıkada aýmaǵy 2,6 mln. gektar bolatyn 6,1 myńnan astam paıdalanbaı jatqan jer telim­de­ri anyqtalǵan. Onyń ishinde aýmaǵy 435,4 myń gektar bolatyn 849 jer telimderi ıesiz jer retinde esepke alynyp, onyń 433,6 myń gektary memleket qaramaǵyna qaıtaryldy. Atalmysh jumystar 2009 jylǵy 19 mamyrdaǵy Elbasy basshylyǵymen ótken Qaýipsizdik Keńesiniń tapsyrmasyna oraı, elimizdiń barlyq aýmaqtarynda júıeli túrde júrgizilip kelgenin atap ótý qajet. Osy jumys­tardyń nátıjesinde 2009-2010 jyldary memleket menshigine, paı­dalanbaı jatqan 1,5 mln. gektar aýyl sharýa­shylyq jer­le­ri qaı­tarylǵan bolatyn. Sonymen qatar, 2010 jylǵy túgen­deý jumystary ná­tı­jesin­de kólemi 1,1 mln. gektardy qu­raı­tyn 3335 jer telimi ıesiz múlik retinde esepke alynǵan jáne de olar jer zańdaryna sáıkes, bir jyl ótken soń, ıesi tabylmaǵan jaǵdaıda, bıylǵy jyly sot she­shimimen memleketke qaıtary­la­dy. Jalpy, oblys ákim­shilik­teri­niń aq­pa­rattary boıynsha, bı­ylǵy jyly mem­leketke qaıta­ry­lýy múmkin paıdalanbaı jatqan jerlerdiń kólemi 2-3 mln. gek­tardy quraıdy dep boljanýda. Qazirgi kezde, paıdalanbaı jatqan jerlerdi memleketke qaı­taryp alý negizinen tek jer ıns­peksııalarynyń talap-aryzymen sot tártibinde ǵana iske asyry­lyp keldi desek qatelespeımiz. Bul rette, jer paıdalanýshy jer­di eki jyl paıdalanbaǵan jaǵ­daıda, ony aldyn ala bir jyl buryn jerdi tıisti maqsatta paı­dalaný týraly berilgen eskertý oryndalmaǵan kezde ǵana sotqa júginý múmkindigi belgilengen. Osy sebepti paıdalanbaı jatqan jerdi memleketke qaıtarý óte kúrdeli jáne de úsh jylǵa deıin sozylatynyn aıta ketken jón. Alaıda, aýyl sharýashylyǵy jerleriniń 99 paıyzy ýaqytsha jer paıdalaný quqyǵymen jal tártibinde berilgenin jáne de jer zańnamalaryna sáıkes, ondaı jer paıdalanýshylarǵa jerdi maq­satyna saı jáne de tıimdi paı­dalaný mindettemeleri júk­tel­genin atap ótý qajet. Sol sebepti de, túgendeý ju­mys­tary nátıjesinde anyqtal­ǵan paıdalanbaı jatqan nemese tıimsiz paıdalanýdaǵy aýyl sha­rýashylyq jerlerin memleketke qaıtarý isi jalgerler tarapynan Jerdi jaldaý shartyndaǵy min­det­temelerdi oryndamaýyna baı­la­nysty týyndaıdy. Sondaı-aq, sharttardy merziminen buryn buzý arqyly júzege asyrý múm­kin ekenin, jáne de ondaı is-qı­myldyń qoldanystaǵy zańdarǵa qaıshy kelmeıtinin atap ótý qa­jet. Bul rette, mundaı máseleler túgendeý jumystaryn júrgizetin jumys toptarynyń naqty qory­tyndylarymen negizdelýi tıis. Qazirgi kezde, Jer kodeksine aýyl sharýashylyq jerlerin tıim­di paıdalaný máselelerin qa­tańdatý boıynsha birshama ózge­rister engizý qolǵa alynyp otyr. Jerdi tıimdi paıdalaný tek memleket múddesi ǵana emes, hal­qymyzdyń ortaq múddesi ekenin esten shyǵarmaýymyz qajet. Son­dyqtan da, qasıetti qara jerden nesibesin aıyryp, eńbek etip jatqan barshaǵa júktelip otyrǵan úlken mindet – búgingi jáne keleshek urpaq ıgiligi úshin asyl qazynamyz jerimizdi tıimdi paıdalaný jáne saqtap qalý. Qamalbek RAIYMBEKOV, Jer resýrstaryn basqarý  agenttigi tóraǵasynyń orynbasary.