Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq keńesi № 09-5/1

2011 jylǵy 16 maýsym     № 09-5/1     Astana qalasy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy konstıtýsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń J O L D A Ý Y «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kons­tı­týsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń bul joldaýy elimiz úshin aıtýly mańyzǵa ıe Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik Táýelsizdiginiń Jıyrma jyl­dyǵy jylynda usynylyp otyr. 1991 jylǵy 16 jeltoqsannan bergi ót­ken ýaqyt ishinde Qazaqstan Respýb­lıka­synda memleket jáne qoǵam ómiriniń bar­lyq salalarynda derlik reformalar júr­gizildi. Memlekettilikti, qoldanystaǵy quqyqty, tulǵanyń, qoǵamnyń jáne mem­lekettiń damýyn qamtamasyz etetin tıimdi ári ashyq bılik mehanızmin nyǵaı­tý­ǵa, halyqtyń turmys deńgeıin art­tyrýǵa erekshe nazar aýdarylýda. Zamanaýı, óz bolashaǵyna senimdi qoǵam qurý jolyndaǵy tarıhı meje retinde Qazaq SSR-iniń 1990 jylǵy 25 qazandaǵy Mem­lekettik egemendigi týraly deklara­sııa­nyń jáne «Qazaqstan Respýb­lıka­synyń memlekettik táýelsizdigi týraly» 1991 jylǵy 16 jeltoqsandaǵy № 1007-HII Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Konstıtý­sııa­lyq zańynyń ózin­dik orny bar. Bul qujattardyń árbiri jańa memlekettilikti qurýda, birtutas bıliktiń tar­maq­tarǵa bólinýinde, halyq bıligin júze­ge asy­rý­da; adam quqyqtary men bostan­dyq­tary jo­ǵary turýyn qamtamasyz etýde, jaýapty sot tóreliginde, beıbitsúıgish syrt­qy saıasatta oń sıpattaǵy qaıtalanbas ról atqardy. 1995 jylǵy 30 tamyzda respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Konstıtýsııasynda elimizdegi konstıtýsııalyq zańdylyqty ny­ǵaıtýǵa já­ne demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memlekettiń qu­rylyp bolǵan quramdas bólikterin ba­ıy­ta túsýge qajetti barlyq kepildikter bar. Ol asa qundy kons­tıtýsııalyq qatań talapty – adamdy, onyń ómirin, quqyq­tary men bostandyqtaryn tol­tyrýdaǵy; memlekettiń halyqaralyq qaty­nas­tardaǵy egemendik quqyǵyn iske asyrý­men baı­lanysty mindetterdi sheshýdegi basty da naqty quralǵa aınaldy. Prezıdenttik basqarý nysany mem­lekettiń ishki jáne syrtqy saıasatynyń negizgi baǵyttary ázirlenýin bir ortalyqqa shoǵyrlandyrýǵa, birtutas memlekettik bılik tarmaqtarynyń qyzmeti úılesýin qamtamasyz etýge, olardyń arasynda teke-tiresti boldyrmaýǵa jáne sonyń nátı­jesinde júıeli túrdegi oń ózgeristerge qol jetkizýge múmkindik berdi. Respýblıka Prezıdenti ınstıtýty memlekettik táýelsizdiktiń jıyrma jyly ishinde qýatty baǵyt-baǵdar silteýshi ári úılestirýshi ortalyqqa aınaldy. Búkil halyq saılaǵan Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Prezıdenti Konstıtýsııanyń, adam­nyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń kepiline aınaldy. Respýblıka Parlamenti «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zań­daryna Qazaqstan Respýblıkasy Tuń­ǵysh Prezıdentiniń – Elbasynyń qyzmetin qamtamasyz etý salasynda zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2010 jyl­ǵy 14 maýsymdaǵy № 289-IV Qazaqstan Re­s­pýblıkasynyń Konstıtýsııalyq zańyn qa­byldap, ol jerde Tuńǵysh Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń erekshe mártebesi obek­­tıvti túrde zańnamalyq jolmen bekitildi. 2011 jylǵy 31 qańtardaǵy № 2 nor­ma­tıv­tik qaýlyda Konstıtýsııalyq Ke­ńes jańa táýelsiz memlekettiń irgesin qa­laý­shy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń tarıhı róli men mıssııasyn erekshe atap ótti. Konstıtýsııaǵa sáıkes Memleket bas­shy­sy aıqyndaıtyn elimizdiń damý stra­tegııasyna oraılas Respýblıkanyń qos pa­lataly Parlamenti, Úkimeti, ózge de orta­lyq jáne jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar, sondaı-aq jergilikti ózin-ózi bas­qarý organdary tabysty qyzmet at­qaryp keledi. Quqyqtyq saıasatty dáıek­ti­likpen jumsartý jáne izgilendirý jaǵ­daıynda adam men qoǵamdy qylmystyq qol suǵýshylyqtan jáne ózgeleı zań buzýshylyqtan qorǵaýdy qamtamasyz etýge qaratylǵan quqyq qorǵaý júıesi men sot tóreligi jańartylýda. Qoǵamdy memlekettik bılikti qalyptas­tyrýǵa jáne júzege asyrýǵa qatystyrý, azamattardy el basqarýǵa aralastyrý mehanızmderi únemi jetildirilip keledi. Saıası par­tııalardyń, úkimettik emes sektor­dyń qu­rylýy men qyzmetiniń quqyqtyq negizderin nyǵaıtýdyń, memlekettik áleý­met­tik tapsy­rys sheńberinde úkimettik emes uıymdardy qarjylandyrýdyń, memlekettik organdar­dyń janynda konsýl­­tatıvtik-keńesshi qury­lymdar qurýdyń arqasynda memleket pen azamattyq qoǵam arasynda áleýmettik mańyz­dy sektorlar men fýnksııalardy birte-birte qaıta bólisý júrip jatyr. О́tken 2010 jyly Qazaqstan Eýropa­daǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi uıymǵa (EQYU) tóraǵalyq etý jónindegi joǵary mıssııany abyroımen atqardy. Astana Deklarasııasynda EQYU-ǵa qatysýshy 56 memlekettiń basshylary men úkimet basshylary ózderiniń jappaı qamtıtyn, yntymaqtastyqqa negizdelgen, beıbitshilikti qoldaýdy adam quqyqtary men negizgi bostandyqtarynyń saqtalýy­men ushtastyratyn, teń jáne bólinbes qaýipsizdik tujyrymdamasyna den qoıa­tyndaryn rastady. Ústimizdegi jyly Islam Konferensııasy Uıymynyń tóraǵasy qyzmetinde Qazaqstan Respýblıkasy hal­qy­myzdyń dúnıejúzilik qoǵamdastyqta laıyqty oryn alý týraly Konstı­týsııanyń Kirispesinde jazylǵan tileýin júzege asyrýdaǵy maqsatyn taǵy da naqty istermen dáleldep keledi. 2010 jyly jańa halyqaralyq ekonomı­kalyq ınstıtýt – Belarýs Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy jáne Reseı Federasııasy arasyndaǵy Keden odaǵy óz jumysyn bastady. 2009 jylǵy 5 qara­sha­daǵy № 6 normatıvtik qaýlyda Kons­tı­týsııalyq Keńes, Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń – ishki jáne syrtqy saıasatty qalyp­tastyrý men iske asyrýdaǵy táýelsizdigi jáne derbestigi onyń negizin quraıtyn egemen memlekettiń konstıtýsııalyq jáne halyqaralyq deńgeıde tanylǵan márte­besi Respýblıkaǵa Negizgi Zańnyń ereje­leri men normalaryn saqtaı otyryp, elimizdiń memlekettik organdarynyń jekelegen ókilettikterin Keden odaǵy sekildi halyqaralyq uıymdar men olardyń or­gandaryna berý týraly sheshim qabyl­daýǵa múmkindik beredi dep atap kórsetti. Sony­men birge, Konstıtýsııalyq Keńes, mundaı halyqaralyq uıymdar men olardyń or­gandarynyń sheshimderi Respýblıkanyń Negiz­gi Zańyna sáıkes kelmeıtin, adamnyń jáne azamattyń konstıtýsııalyq quqyq­tary men bostandyqtaryna nuqsan keltiretin, memlekettiń egemendigin, birtutas­tyǵyn jáne aýmaqtyq tutastyǵyn, eldi basqarý nysanyn buzatyn jaǵdaılarda Qazaqstan Respýblıkasy úshin oryndalýy mindetti dep tanylmaıdy, sondaı-aq respýblıka zańdarynan basym turatyn jáne tikeleı qoldanylatyn sıpatqa ıe bolmaıdy dep atap kórsetti. Memleket qurylysynyń jıyrma jyl­dyq tarıhy, osyndaı kúrdeli de aby­roıly jolda qol jetken jeńister, taıaý ýaqytqa jáne alys bolashaqqa arnalǵan josparlar qoǵamymyzdyń bolashaǵyn aı­qyndaıtyn vektordyń durys tańdalǵan­dyǵyn pash ete otyryp, Qazaqstannyń damýy álem tájirıbesinde jalpyǵa birdeı qabyldanǵan demokratııa, «adam kapıta­ly­na» uqyptylyqpen qaraý prınsıp­teriniń bárine de sáıkes keledi degen qaǵıdaly uıǵarym jasaýǵa negiz bolady. * * * Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýelsizdigin qamtamasyz etýde, konstıtýsıonalızm doktrınasy men prak­tıkasyn saqtaý­da jáne odan ári nyǵaıtýda konstıtýsııalyq baqylaýǵa mańyzdy ról ajyratylǵan. Bul Memlekettik egemendik týraly deklarasııadan, Memlekettik táýel­sizdik týraly konstı­tý­sııalyq zańnan jáne elimizdiń qol­da­nystaǵy Negizgi Zańynan anyq baıqalady. О́zi qurylǵan sátten beri Konstıtý­sııa­lyq Keńes memlekettiń táýelsizdigi men egemen quqyǵy týraly; memlekettiliktiń konstıtýsııalyq negizderi týraly; aýmaǵy­nyń tutastyǵy týraly; shekarasyna qol suǵylmaıtyndyǵy jáne aýmaǵynyń ıelikten aırylmaıtyndyǵy týraly; memle­kettiń birtutastyǵy jáne prezıdenttik basqarý nysany týraly; halyq pen memlekettik bıliktiń birligi týraly; azamattyq týraly jáne basqa da kóptegen konstı­týsııalyq normalarǵa resmı túsindirme berdi. Resmı túsindirý arqyly nemese normatıvtik quqyqtyq aktilerdi konstıtýsııa­lyǵy turǵysynda taldaý prosesinde bar­lyǵy bolyp Konstıtýsııanyń 73-babynyń erejesi túsindirildi. On bes jyl ishindegi jumystyń nátıjesi Konstıtýsııalyq Keńes­tiń ótken jylǵy joldaýynda eksheleı aıtylǵan bolatyn. * * * Konstıtýsııalyq Keńestiń Negizgi Zań ústemdigin qamtamasyz etý jónindegi qyz­meti zańnamanyń sapasyn baqylap-baǵa­laýmen qabat júrip otyrady. Konstıtý­sııa­lyq Keńestiń normatıvtik qaýly­laryndaǵy quqyqtyq pozısııalardyń, jyl saıynǵy joldaýlaryndaǵy uıǵarym­dar men usynystardyń júzege asyrylýy osynyń bir kórsetkishi bolyp tabylady. Sońǵy jyldary memlekettik organdar men olardyń laýazymdy tulǵalary tara­pynan Konstıtýsııalyq Keńestiń qory­tyndy sheshimderin oryndaý jóninde bir­qatar sharalar qolǵa alynyp, Respýb­lı­kanyń qoldanystyǵy quqyqtyq bazasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Konstıtýsııalyq Keńestiń quqyqtyq po­zısııalaryn oryndaý maqsatynda «Ákim­shilik rásimder týraly» 2000 jylǵy 27 qarashadaǵy № 107-II Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Zańyna ózgerister engizildi. 2011 jylǵy 1 sáýirdegi № 425-IV Zańnyń 1-baby 2-1-tarmaǵynyń redaksııasyna sáı­kes «memlekettik organnyń quzyreti, ókilet­tigi, fýnksııalary men mindetteri Konstıtýsııada, zańdarda jáne Prezıdent, Úkimet, ózinen joǵary turǵan ortalyq memlekettik organ qabyldaıtyn ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerde belgilenedi». «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Keden isi týraly» 2010 jylǵy 30 maýsymdaǵy № 296-IV Qazaqstan Respýblıkasynyń kodeksi Keden Odaǵy Komıssııasy sheshim­deriniń tikeleı qoldanylýyn belgileý bóliginde Konstıtýsııalyq Keńestiń 2009 jylǵy 5 qarashadaǵy № 6 normatıvtik qaýlysyn eskere otyryp qabyldanǵan. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý týraly» 2011 jylǵy 6 qańtardaǵy № 377-IV jáne «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý máseleleri boıynsha óz­gerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2011 jylǵy 6 qańtardaǵy № 378-IV Q­a­zaq­stan Respýblıkasynyń qabyldanǵan zańdarynda da Konstıtýsııalyq Keńestiń quqyqtyq pozısııalarynyń damýy kórinis tapty. Konstıtýsııalyq Keńestiń 2001 jylǵy 7 mamyrdaǵy № 6/2 qaýlysyna sáıkes «Baıqońyr» keshenin jalǵa alý týraly Shartqa jáne Quqyq qorǵaý organdarynyń «Baıqońyr» kesheni aýmaǵynda quqyq tár­ti­bin qamtamasyz etýdegi ózara is-qımyly týraly kelisimge túzetýler engizildi. Konstıtýsııalyq Keńestiń normatıvtik qaýlylary sottar jáne quqyq qorǵaý or­gandary tarapynan tikeleı oryn­dala­dy. Respýblıka Konstıtýsııanyń 74-babynyń 2-tarmaǵyna jáne is júrgizý týraly zańna­ma­syna sáıkes, eger sot aktisi shyǵarylar kezde sot qoldanǵan zańnyń nemese ózge bir normatıvtik quqyqtyq aktiniń normalaryn Konstıtýsııalyq Keńes konstıtýsııalyq emes dep tapqan jaǵdaıda, sot zańdy kúshine engen sot aktilerin joıýǵa tıis. «Konstıtýsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly» Konstıtýsııalyq Keńestiń jyl saıynǵy joldaýlarynda baıandalǵan birqatar uıǵarymdar men usynystar zań shyǵarý jáne quqyq qoldaný qyzmetinde iske asyryldy: - «Memlekettik múlik týraly» 2011 jyl­ǵy 1 naýryzdaǵy № 413-IV Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Zańymen menshik quqy­ǵyn onyń nysanyna qatyssyz qorǵaý jáne qal­pyna keltirý úshin teń jaǵdaı jasaý máselesi bo­ıynsha Konstıtýsııalyq Keńes­tiń 1999 jylǵy 3 qarashadaǵy № 19/2 qaý­ly­synyń ere­jeleri jáne jyl saıynǵy jol­daý­laryndaǵy usynystar júzege asyryldy; - «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine adamdardy qoǵam­nan ýaqytsha oqshaýlaýdy qamtamasyz etetin mekemelerde ustaý negizderin, tártibi men shart­taryn bekitý máseleleri bo­ıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2010 jyl­ǵy 29 jeltoqsandaǵy № 375-IV Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy­men adamdardy alkogolızmge, nasha­qor­lyq pen ýytqumarlyq dertine shal­dyqqan aýrýlardy májbúrlep emdeý oryndarynda, kámeletke tolmaǵandardy - arnaýly bilim berý uıym­darynda, erekshe ustaý rejımindegi bilim berý uıym­da­rynda jáne Kámeletke tolma­ǵan­dardy beıimdeý or­talyqtarynda, son­daı-aq ákim­shilik qamaýǵa alynǵan adam­dar­dy us­taýdyń negizderi men tártibi, olar­dyń quqyqtary bekitildi; - «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine balanyń quqyq­ta­ryn qamtamasyz etý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2010 jylǵy 23 qarashadaǵy № 354-IV jáne «Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń keıbir zańnamalyq aktilerine qy­l­mystyq zańnamany odan ári izgilendirý jáne qylmystyq prosestegi zańdylyqtyń kepildikterin kúsheıtý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2011 jylǵy 18 qańtardaǵy № 393-IV Qazaqstan Respýblıkasynyń zań­darymen qylmys quramdarynyń belgilerin aıqyndaıtyn zańdar normalarynyń kemshilikteri joıyldy; - 2011 jylǵy 1 sáýirdegi № 425-IV QRZ Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańymen «Normatıvtik quqyqtyq aktiler týraly» 1998 jylǵy 24 naýryzdaǵy № 213-I Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Zańyna Respýb­lıkanyń normatıvtik quqyqtyq aktilerine turaqty túrde quqyqtyq monıtorıng júr­gizý kózdeletin ózgerister engizildi. «Nor­matıvtik quqyqtyq aktiler týraly» Zań­nyń 43-baby 1-tarmaǵynyń 2-1) tarmaq­sha­synda budan buryn tek zańǵa táýeldi normatıvtik quqyqtyq aktilerge turaqty túrde monıtorıng júrgizý kózdelgen bolatyn; - Parlament Májilisine «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq jáne qylmystyq is júrgizý zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Za­ńy­nyń jobasy engizilip, ol jobada «Qa­zaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııa­lyq Keńesiniń qyz­metine kedergi jasaǵany» úshin qyl­mystyq jaýaptylyq engizý kózdelgen; - normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń qazaq jáne orys tilderindegi mátinderiniń maǵy­na­­lyq sáıkestigin qamtamasyz etý maq­sa­tyn­­da «Qazaqstan Respýblıkasynyń zań shy­ǵarý ınstıtýty» Memlekettik mekeme­si­niń janynda Lıngvıstıkalyq ortalyq qu­ryldy; «Zań shyǵarý qyzmetin odan ári jetildirý jónindegi sharalar týraly» Qazaq­stan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń 2009 jylǵy 2 aqpandaǵy №15-ó ókimimen or­­talyq atqarýshy organdardyń birinshi bas­­shylaryna memlekettik tilde zań joba­la­ryn daıyndaýdyń ári memlekettik jáne orys tilderindegi zań jobalary men halyq­ara­lyq sharttar mátinderiniń teń túpnus­qa­lyǵy jaı-kúıin jaqsartý jónindegi shara­lar­dy qolǵa alý tapsyryldy. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 27 mamyrdaǵy №590 qaýlysymen «Norma shy­ǵar­mashylyǵy qyzmetin jetildirý jónindegi sharalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2002 jylǵy 30 mamyrdaǵy № 598 qaýlysyna Parlamenttiń qaraýyna engiziletin normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń qazaq jáne orys tilderindegi mátinderiniń bir-biri­ne sáıkestigin anyqtaý maqsatynda mindetti túrde ǵylymı lıngvıstıkalyq saraptama júr­gizý kózdeletin ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizildi. Odan tys, budan by­laı ázir­leýshi memlekettik organdar qaı­tara ǵylymı lıngvıstıkalyq saraptama júrgizý úshin ózderiniń zań jobalaryn Qa­zaqstan Respýb­lıkasy Zań shyǵarý ınstı­týtyna berýge tıis. Úkimet zańnamada kezdesetin kemshilikter men qaıshylyqtardy taýyp, joıý úshin oǵan tekserý júrgizdi. Osy tekserý nátı­jesi bo­ıynsha Parlament «Qazaqstan Respýblıka­synyń keıbir zańnamalyq aktilerine ártúrli zańnamalyq aktilerdiń qu­qyq normalary arasyndaǵy qaıshy­lyq­tar­dy, olqylyqtar­dy, kollızııalardy já­ne sybaılas jemqor­lyq quqyq buzý­shy­lyqtar jasaýǵa yqpal etetin normalardy joıý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2011 jylǵy 10 qańtardaǵy №383-IV Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń Zańyn qabyldady. * * * Sonymen birge, atap ótilgen jalpy oń úrdistermen qatar Konstıtýsııalyq Keńes­tiń sheshimderin oryndamaý nemese ýaq­tyly oryndamaý, jartylaı oryndaý faktileri saqtalýda. Máselen, 2009 jylǵy 20 tamyzdaǵy № 5 normatıvtik qaýlyda Konstıtýsııalyq Ke­ńes «Zańsyz jolmen alynǵan kiristerdi zań­dastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl týraly» 2009 jylǵy 28 tamyzdaǵy № 191-IV Qazaq­stan Respýblıkasynyń Zańyn qoldanysqa engizýdiń sharty retinde ol Zańdy Kons­tı­týsııalyq Keńestiń quqyqtyq pozısııa­lary­na sáıkestendirýdi kózdeıtin zań joba­syn Par­lament Májilisine engizýge bastama ja­saýdy Respýblıka Úkimetine usyndy. Alaıda, Parlament Májilisiniń qaraýyna mun­daı zań jobasy arada bir jarym jyl­dan astam ýaqyt ótkennen keıin ǵana engizildi. 2009 jylǵy 5 qarashadaǵy № 6 normatıvtik qaýlyda Konstıtýsııalyq Keńes ha­lyq­aralyq uıymdar men olardyń organ­dary­nyń sheshimderi, Qazaqstan Respýb­lıkasy ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq shart­ta osy sheshimderdiń Qazaqstan úshin min­detti sıpaty tikeleı kórsetilgen jaǵ­daıda, Respýblıka ratıfıkasııalaǵan ha­lyq­aralyq sharttyń zańdyq sıpatyn alady dep atap kórsetti. Konstıtýsııalyq Keńestiń bul quqyqtyq pozısııasy áli kúnge deıin qoldanystaǵy zańnamada júzege asyrylmaǵanyn atap ótken jón. Konstıtýsııalyq Keńestiń memlekettik organdar, sot tóreligi organdary sheshim qa­byldaý kezinde Konstıtýsııanyń 4-baby­nyń 2-tarmaǵyna saı Negizgi Zań normalarynyń eń joǵary zańdyq kúshi bolatynyn jáne tikeleı qoldanylatynyn eskere otyryp, Kons­tıtýsııanyń tıisti normalaryna silteme jasaýǵa mindetti ekendigi, Konstı­týsııa­nyń 39-babynyń 1-tarmaǵyna saı zańdarda adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn shekteýlerdiń tizbesin ǵana emes, olardy qoldaný mehanızmderin de bekitý qajettigi; zań shyǵarmashylyǵy prosesine qatysý­shy­lar qyzmetiniń úılesimdiligi deńgeıin art­tyrý, sonyń ishinde Parlamenttiń Konstıtýsııada kózdelgen jaǵdaılarda Úkimettiń oń qorytyndysyn alýy rásimin, sondaı-aq úki­mettik zań jobalaryna túzetýler engizý ke­zin­­de depýtattardyń osy zań joba­larynyń tujyrymdamasyn saqtaýy týraly talapty zańnamamen retteý arqyly deńgeıin art­tyrý týraly pozısııalary men usynystary ózekti kúıde qalýda. Osy baıandalǵan usynystardy iske asyrý konstıtýsııalyq zańdylyqty ny­ǵaı­tý jó­nindegi is-sharalar kesheniniń úılesimdi bir bóligine aınalmaq, al konstıtýsııalyq zańdylyqty saqtaý mindeti qoǵamdyq qatynastar sýbektileriniń bárine, birinshi kezekte memlekettik organdar men olardyń laýazymdy tulǵalaryna júktelgen. *** Memlekettik táýelsizdiktiń jıyrma jyly ishinde qazaqstandyq konstıtýsıonalızm qoǵam men memleketti jan-jaqty jańǵyrtý praktıkasynyń doktrınalyq negizi ári tıimdi kepili boldy jáne aldaǵy ýaqytta da bola bermek. Qazaqstan Konstıtýsııasynyń 53-baby 6) tarmaqshasyna sáıkes «Qazaqstan Respýblı­ka­syndaǵy konstıtýsııalyq zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly» osy joldaýdy Respýblıka Parlamentine joldaı otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesi óziniń uıǵarymdary men usynystary barlyq memlekettik organdardyń norma shyǵarma­shy­lyǵy jáne quqyq qoldaný qyzmetinde eskeriledi dep paıymdaıdy. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Keńesiniń Tóraǵasy  I. Rogov