Nelikten tómen zeınetaqy alatynyn túsinbeıdi

Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqy júıesi qaıta qurylǵaly beri 13 jyl ótti. Birlesken júıeden derbes júıege ótý, árıne, óte qajet jáne ýaqtyly boldy. О́tken jyldary salaaralyq qaıta esepteý jáne negizgi zeınetaqyny endirý sekildi zeı­net­aqy tólemderin jańalandyrý boıynsha Úki­metpen qabyldanǵan sharalar zeınetkerlerdiń zeınetaqysynyń joǵarylaýynda belgili ról atqardy. Sońǵy 3 jyl ishinde zeınetaqynyń tıisinshe 25%, 30%-ǵa joǵarylaýyn aǵa urpaq Elbasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń arqasy dep biledi. Degenmen de, «Nur Otan» partııasy fı­lı­aldarynda saılaýshylarmen jeke máseleler boıynsha kezdesýlerde 1998 jylǵa deıin jáne eko­nomıkanyń toqyraý kezinde zeınetke shyq­qan zeınetkerler kóptep ótinish jasaýda. Olar­dyń ótinishiniń sebebi, zeınetaqysyn esepteý jáne qaıta esepteýdegi áleýmettik ádiletsizdik, ıaǵnı eseptelgen zeınetaqynyń sol kezde alǵan jalaqy men atqarǵan eńbekke sáıkes emestigi bolyp tabylady. Al birlesken zeınetaqy júıe­sinde zeınetaqynyń negizgi esebin eńbek ótili men jalaqy qurady. Bul jaǵdaıda birlesken júıe zeınetkerleri ózderine taǵaıyndalǵan zaınetaqylaryn qazirgi tańda jalaqy ósý esebinen joǵary zeınetaqy esepteletin sol bir jumys orny boıynsha salystyrýda. О́tinish jasaýshy azamattar 30 jyldan 45 jylǵa deıin eńbek ótili jáne zeınetkerlikke shyqqan kezde joǵary aılyqqa ıe bola otyryp, búgingi tańda nelikten tómen zeınetaqyny alatynyn túsinbeıdi. Máselen, sońǵy 2,5 jyl ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrine atalǵan másele boıynsha 200-den astam hat joldanǵan. Bul zeınetaqy esepteýde áleýmettik ádiletsizdik oryn alyp otyrǵanyn kórsetedi. Iаǵnı eńbek quqyǵynyń aqshalaı qunyn qaıta baǵalaý jańa aıyrbastaýdy talap etedi. Qazirgi tańda bul valorızasııa dep atalady. Valorızasııa tájirıbesi Reseı Federasııa­syn­da 2010 jyly engizilgen «jeke zeınetker koef­fısıenti» arqyly aıyrbastaý túrinde jasal­ǵan. Iаǵnı, aıyrbastaý ótil men jalaqy boıynsha eseptelgen eski zańdylyqta adamdar jınaǵan zeınetaqy quqyqtaryn zeınetaqy kapıtalyna aınaldyratyn júıe. Endi Úkimet memlekettik zeınetaqy qorla­ry­na óndiristik aýdarymdar men engizilgen eń­bek­ke sáıkes kelmeıtin zeınetaqy boıynsha tıisti organdarǵa bul máseleni taldap, «Qazaqstan Res­pýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandy­rý týraly» Zańǵa ózgerister engizý týraly naqty usynystary bar tapsyrma berýi kerek dep bilemiz. Áleýmettik ádiletsizdikke ushyrap otyrǵan zeınetkerlerge shynynda da obal-aq. Olga KIKOLENKO, Májilis depýtaty.