Aqsýda qýatty energoblok iske qosyldy

Burnaǵy kúni elimizdiń energetıkalyq salasynda erekshe oqıǵa oryn aldy. Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa quramyna kiretin Aqsý JEO-nyń №2 ener­­goblogy iske qosyldy. 1996 jyldan beri toqtap turǵan №2 energoblokty qaı­ta modernızasııalaý ba­ry­synda onyń qýaty 300 MVt-dan 325 MVt-ǵa deıin jetkizilip, Aqsý JEO-da óndiriletin bar­lyq elektr qýatynyń kólemin 2425 MVt-ǵa jetkizýge múmkindik jasaldy. Úshinshi myńjyldyqqa aıaq basqan adam balasyn energetı­ka­lyq qaýipsizdik máselesi jıi tolǵandyryp kele jatqandyǵy aqıqat. Jumyr jerdegi ener­ge­tıkalyq qýat kózderiniń jyl­dan-jylǵa tapshylanyp kele jatqandyǵy, ekologııalyq apat­tar adamzat ómiriniń jahandyq qundylyǵy – elektr qýatynyń bolashaǵy úshin álem­niń al­dyńǵy qatarly aqyl-oıyn ba­rynsha oılantýda. Jahandyq daǵdarystan tórt aıaǵyn teń basyp shyqqan Qazaqstan eko­nomıkasynyń ǵasyrlar toǵy­syn­daǵy damý qarqyny elimizdegi elektr qýatyna degen sura­nysty barǵan saıyn arttyryp otyr. Elbasy belgilegen eli­miz­diń aldaǵy jyldarǵa arnal­ǵan ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq baǵdarlamasy sheńberinde atqarylatyn ekonomıkalyq keshendi jobalar da elimiz úshin elektr qýatyn barynsha kóp ón­dirýdi qajet etedi. El ekonomıkasyn ártarap­tan­dyrý, óndiristi shıkizattyq sıpattan joǵary tehnologııalarǵa negizdelgen óndiris baǵytyna beıimdeý buryn-sońdy bolyp kór­me­gen bastamalardy ómirge alyp kelýde. Osy ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq baǵdarlama aıasynda Qazaqstannyń energetıkalyq sa­la­syn damytý, elimizdiń ener­getıkalyq qaýipsizdigin qamta­ma­syz etý maqsatynda da aýqymdy josparlar belgilengen. Bul oraıda Eýrazııalyq tabıǵı resýrstar korporasııasynyń (ENRC) qu­ramyna kiretin «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa» AQ-tyń aldyna qoıǵan mindetter de aýqymdy. ENRC jyldyq tabysy 6,8 mıllıard dollarǵa jetetin halyqaralyq iri kompanııalardyń birinen sanalady. Kompanııanyń óndirisin odan ári damytý úshin 2010 jylǵa belgilengen kúrdeli qarjysynyń ózi 1,3 mıllıard AQSh dollarynan asty. Búginde kompanııada 70 myńnan astam adam jumyspen qamtylsa, onyń 65 myńy qazaqstandyqtar bo­lyp tabylady. ENRC toby eli­mizdegi taý-ken óndirisi jáne tústi me­tallýrgııa kóshbasshy­la­ry bolyp tabylatyn «Qazhrom» transult­tyq kompanııasyn, Jáı­rem, Soko­lov-Sarybaı ken ón­diristik bir­lestigin, Qazaq­stan alıýmınııi, Qazaqstan elek­tro­lız zaýyt­ta­ryn, Eýr­azııalyq ener­­getıkalyq korporasııa jáne basqa birneshe kompanııalar kiredi. Eýrazııalyq energetıkalyq kor­porasııa Qazaqstandaǵy eń iri elektr qýatyn óndirýshilerdiń biri bolyp tabylady. Ol – Batys Sibir, Altaı jáne Soltústik-Shyǵys Qazaqstannyń energetı­ka­lyq júıelerin biriktiretin res­pýblıkamyzdaǵy tuǵyrly energe­tıkalyq keshen. Korporasııaǵa qarasty kásiporyndar elimiz tu­tynatyn barlyq energııa qýa­ty­nyń 17 paıyzyn óndiredi. Osy korporasııanyń kóneden kele jatqan keshendi elektr ener­gııa­syn óndiretin óndiristik bólim­sheleriniń biri – Aqsý elektr stansasy. Aqsý elektr stansasynyń qýat óndiretin alǵashqy blogy sonaý 1968 jyly paıdalanýǵa berilgen eken. Ermak GRES-niń birinshi energetıkalyq blogy dep atalǵan, al qazirgi Aqsý JEO Orta Azııadaǵy qýat ón­diretin eń úlken jylý elektr ortalyǵy bolyp tabylady. Onyń quramyna kiretin eń iri kómir kenishi – «Vostochnyı» kómir razrezi 1985 jyly paı­dalanýǵa berilse, 1992 jyly bul razrezde 100 mıllıon tonna kómir óndirilgen. 1996 jyly Aqsý JEO men «Vos­tochnyı» razrezi «Eýrazııalyq energetıkalyq korporasııa» (EEK) AQ-tyń quramyna kir­gen bolatyn. Alǵashqy blogy 1968 jyly paıdalanýǵa berilgen Aqsý elek­tr stansasynda keıingi jyldary kezeń-kezeńmen qýatty 8 ener­go­blok iske qosylǵan. Bul elektr­energııalyq ortalyq uzaq ýaqyt­tan beri elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etetin iri ortalyq bolyp keledi. Biraq, jyldar boıy kúrdeli jóndeýden ótpegen jáne jabdyqtary eskir­gen bul qýatty energobloktardy qaıtadan qalpyna keltirip, búgin­gi zamannyń suranysyna laıyq jabdyqtarmen jaraqtandyrý má­selesi de kún tártibine ótkir qoıylyp keldi. Korporasııa qoldanystaǵy ba­r­lyq 8 energoblokty birte-birte qaı­ta qurý maqsatyndaǵy iri jo­ba­lardy 2001 jyly qolǵa aldy. Búginge deıin №1, №3 jáne №4 energobloktarda keshendi moder­nı­zasııalaý jumystary júzege asy­ryldy. Joǵaryda atap kórset­kenimizdeı, jaqynda paıdalanýǵa berilýiniń tusaýkeseri bolyp ótken №2 energoblok 1998 jyly toqtatylǵan bolatyn. Elektr qýa­tyn óndiretin bul iri energo­blok­ty barynsha modernızasııalap qaıtadan iske qosý jumysy 2008 jyly bastalǵan bolatyn-dy. №2 energoblokty qaıta qurý jumysyna eki jyl ishinde 250 mıllıon AQSh dollary kóle­min­de ınvestısııa tartyldy. Bul iri joba elimizdiń údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasyna kirgizilgen bolatyn-dy. Birneshe otandyq jáne she­tel­dik kásiporyndar qatysqan bul joba shyn máninde de aýqymdy edi. EEK-niń bas ınjeneri Vla­dımır Fenevtiń aıtýy boıynsha, jumys istep turǵan birneshe energoblok kesheniniń quramyna kiretin №2 energoblokty moder­nızasııalaý jumysyndaı aýqym­dy shara budan buryn TMD el­deriniń tarıhynda eshqashan is júzine asyrylyp kórmegen eken. Bas ınjener bul aýqymdy shara­ny is júzine asyrýǵa jaqyn jáne alys shetelderdiń birqatar jetek­shi fırmalary qatysqandyǵyn aıta kelip, energoblok qondyr­ǵylaryna Shveısarııanyń, AQSh-tyń jáne Fransııanyń ataqty fır­malary shyǵarǵan zamanaýı tehno­logııalarǵa negizdelgen jab­dyqtar ornatylǵandyǵyn atap kórsetti. №2 energoblokty modernıza­sııa­laý barysynda energobloktyń barlyq jabdyqtary aýysty­ryl­dy. Atap aıtqanda, álemge tany­mal kompanııalardyń úzdik tehno­logııalarymen jasalǵan jańa ári qýatty týrbogenerator, bý qazany agregattary, generatorlar men transformatorlar qoıylǵan. So­ny­men qatar, aýaǵa taralatyn zııan­dy zattardyń 99 paıyzyn ustap qalatyn shveısarııalyq «Al­stom» fırmasynyń birneshe saty­ly elektr súzgileri ornatylǵan. Blok jumysymen eńbek qaýipsiz­di­giniń sapasyn arttyratyn avto­mat­tandyrylǵan jańa basqarý júıesi iske qosylǵan. Arnaıy ja­salǵan tehnologııalar nátıje­si­ne energobloktardy modernıza­sııalaý jumystary kezinde kórshi­les energobloktardyń toqtaýsyz jumys isteýin qamtamasyz etetin tehnologııa synaqtan ótkizilgen. Buryn mundaı aýqymdaǵy moder­nızasııalaý jumystaryn júrgiz­gen kezde, kórshiles turǵan ener­go­bloktardyń jumystaryn tolyq toqtatý kerek bolatyn. №2 ener­goblokty modernızasııalaý ju­my­synyń aıaqtalýy nátıjesinde bul energoblok óndiretin elektr qýatynyń mólsheri 325 MVt-ǵa jetti. Sóıtip, Aqsý JEO qýat­ty­lyǵyn 2425 MVt-ǵa jetkizýge múmkindik týdy. Bul degenimiz Qazaqstannyń bolashaqta elektr qýatyna degen suranysyn tolyq qamtamasyz etýge baǵyttalǵan ıgi shara ekendigi daýsyz. №2 energobloktyń ashylý saltanatyna qatysqan Pavlodar oblysynyń ákimi Baqytjan Sa­ǵyn­taevtyń aıtýynsha, bul joba oblys kóleminde údemeli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵdar­la­ma sheńberinde is júzine asyry­lyp otyr. Bul Qazaqstan Respýb­lıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldy­ǵy atalyp ótiletin bıylǵy jylǵa arnalǵan Aqsý energetıkteriniń shynaıy zor eńbek tartýy bol­maq. Údemeli ındýstrııalyq-ın­no­vasııalyq baǵdarlama sheńb­e­rinde Pavlodar óńirinde jalpy quny 1 trıllıon teńgege jýyq on­­da­ǵan iri ındýstrııalyq joba­lar paıdalanýǵa berilmek. Bul kúnderi stansada jumys  tynymsyz. Burynnan beri jumys jasap turǵan  №6 energoblokty  da qaıta qalpyna keltirý jumys­tary bastaldy. Stansadaǵy №2 energoblokty qaıta qalpyna kel­tirý tájirıbesi endi ózge ener­go­bloktardy dál osylaı jańartyp, jańǵyrtýǵa múmkindik beredi.  Stan­sa josparyna sáıkes, 2013 jyly paıdalanýǵa beriletin №6 energoblokty qaıta qalpyna kel­tirýge 265 mln. AQSh dollary jum­salady.  Stansanyń elektr qýa­tyn ne­gizinen ENRC-ge qaraı­tyn kásip­oryndar paıdalanady.Sonymen qa­tar óndiretin elektr qýatynyń 10-12 paıyzy kommý­naldyq-sharýa­shy­lyq qyzmet­ter­ge paıdala­ny­lady. Elimizdegi Soltús­tikten shyǵatyn  elektr jelisi­men Aq­tó­be óńi­rine  de jiberiledi. Ko­r­po­ra­sııa kásiporyndaryna da, bas­qa da kompanııalarǵa elektr qýaty bir­kelki tarıf boıynsha satylady. Jylqybaı JAǴYPARULY, Farıda BYQAI. Pavlodar oblysy, Aqsý qalasy.