QAZBRIG

Bitimgerlik –  mańyzdy mıssııa

2007 jyly qabyldanǵan elimizdiń jańa Áskerı doktrınasynda bitimgerlik qyzmet Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy ma­ńyz­dy bóliginiń biri retinde qarasty­ryla­tyn­dyǵy anyqtalǵan. Ol halyqaralyq qu­qyqtyq normalar men BUU-nyń Qaýip­sizdik Keńesiniń sheshimine sáıkes ujymdyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa shaqyrady. Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mı­nıstriniń 2000 jylǵy 28 aqpandaǵy Dı­rek­tıvasy negizinde Qazaqstan Respýblı­ka­sy Prezıdentiniń qaýlysymen 2000 jylǵy 31 qańtarda qazaq­stan­dyq bitimgershilik batalony – «QAZBAT» quryldy. Keıin Respýblıka Qarýly Kúshteriniń quramdas bóligi bolyp sanalatyn bul qurylym «QAZBRIG»-tiń quramyna engizildi. «QAZBRIG» – beıbitshilikke qol­daý kórsete alatyn, halyqaralyq standartqa saı arnaıy daıyndyqtan ótken qurylym. Qazaqstan bitimgerlik brıgadasy áskerı qyzmet­shile­ri­niń basqa áskerı qyzmetshilerden aıyrmashylyǵy olardyń Qarýly Kúsh­terdegi jalpy jaýyngerlik daı­yndyqpen birge, NATO standartyna saı bitimgerlik daıyndyqpen qosa aı­nalysatyndyǵynda. Máselen, brıgada ofıserleri NATO men ynty­maq­tas­tyq sheń­be­rinde jeke seriktestik baǵdarlamasy boıynsha Úndistan, Vengrııa, AQSh, Germanııa, Túrkııa, Ulybrıtanııa, Shvesııa, Shveısarııa, Chehııa jáne basqa elderde ártúrli mamandandyrylǵan kýrs­tarda daıyn­dyqtan ótip júr. Teo­rııalyq bilimderin tájirıbe júzinde jú­zege asyrýlaryna ártúrli bitimgerlik oqý-jattyǵýlary septigin tıgizýde. Naqty mysalmen aıtar bolsaq, búginge deıin qazaqstandyq bitimgerlik brıgada «Batys – 2003», «О́zara is-qımyl – 2003», «Saryarqa – 2004», «Shep – 2004, «Jetisý – 2004», «Balans járdem – 2005», «Shep – 2005», «Ile – 2005», sondaı-aq 2011 jyldan Avstrııada ótetin «Vıkıng – 2011» halyqaralyq jat­ty­ǵýynda kók baıraǵymyzdy jelbiretti. Qazaqstandyq bitimgerlik brıgada AQSh Qarýly kúshterimen birge halyqaralyq yntymaqtastyqta bo­lyp: Mil to Mil (Mıl to Mıl); GPOI (Ǵalamdyq bitimgerlik bastama baǵ­dar­lamasy); Baǵdarlama 1206; PFP (Beıbitshilik úshin seriktestik baǵ­dar­lamasy); IMET (halyqaralyq áskerı bilim alý) baǵdarlamalary sheńbe­rin­de ıgilikti ister atqarýda. Bıyl qazaqstandyq ınjenerlik-saperlik otrıadtyń Iraktan shyǵa­ryl­ǵanyna úsh jyl tolady. Bitimgerlik boryshyn oryndaý kezindegi bes jyl ishinde qazaqstandyq quram aldyna qoıylǵan tapsyrmany to­lyq oryndap, Iraktaǵy boryshyn aıaq­tady. Irak úkimetiniń ótinishi boı­­yn­sha jáne jaǵdaıdyń turaq­ta­nýyna baılanysty Qazaqstan ar­mııa­synyń áskerı qyzmetkerleri elge oraldy. Sóıtip, bizdiń elimiz 2003 jylǵy 19 tamyzdan bastap 2008 jylǵy 21 qazan aralyǵynda «Irakqa bostan­dyq» operasııasyna qatysyp, bolǵan qıynshylyqtar men daǵdarysty jaǵ­daılarǵa qaramastan óziniń odaq­tastyq boryshyna adal boldy. Iraktaǵy bitimgershilik mıssııa­ny júzege asyrý barysynda 10 aýysym bolyp odaqtyq kúshter quramyna qazaq­stan­dyq Qazbattan 250-den astam jaýynger ózde­rin joǵary kásibı mamandar retinde kórsete bildi, Qazbat bólimshesi 4 mln.-ǵa jýyq ja­ryl­ǵysh zattardy joıdy, áskerı dárigerler Irak­­tyń 500 beıbit tur­ǵynyna kómek kór­setti, 7 myń tekshe metr sý tazartyldy. 2005 jyl­dan beri tájirıbe almasý aıasynda Qazaqstan Qarýly Kúshteri­niń nus­qaýshylary Irak­tyń áske­rı akademııa­synyń 572 kýrsantyn saperlik iske úıretti. Al qazaq­standyq ás­ke­rı dárigerler amerıka­lyq «Delta» bazasyna baryp jergilikti halyq­tyń 5 myńǵa jýyǵyna, negizinen lań­kes­­tik­ten zardap shekken áıelder men balalarǵa dárigerlik kómek kórsetip turdy. Amerıkalyq áriptesterdiń kómegi­men jaraqtanǵan Qazbrıg daıyndyq, tájirıbe jaǵynan alǵanda aımaqtaǵy ǵana emes sondaı-aq burynǵy keńestik keńistiktegi birden bir erekshe qu­rylym. Ol tolyqtaı NATO standart­taryna saı jabdyqtalǵan jáne daıyndalǵan, BUU-nyń «kógildir kaskalar» quramyna enedi. Qazaqstanda BUU men NATO baǵdar­la­malary aıa­synda bitimgershilik opera­sııa­lardy oryndaýǵa arnalǵan Aerout­qyr ás­kerı brıgadasy qurylǵan. Bul qa­zaq jerindegi amerıkalyq nemese aǵyl­shyn bitimgerleri emes, kerisinshe, jer­gilikti bitimgerlik kúshterdiń brı­gadasy. Olardyń basqa elderdiń bitimgerlerimen terezesi teń. Qazaq, orys, nemis jáne aǵylshyn tilderin jetik meńgergen. 2006 jyly Qazbrıgadanyń rotasy NATO ókilderi qatysqan synaqta emtıhan tapsyrdy. Olar rota jaýyn­gerleriniń lıngvıstıkalyq daıyndy­ǵy men bitimgerlik operasııalarda áre­ket etý deńgeıin tekserdi. Irak­ta­ǵy bitimgerlik operasııalaryna qaty­syp úlgergen jáne standarttarǵa sáı­kes daıyndyqtan ótken «Qazbrıg» endi Qazaqstannyń jınaqy áskerı kúsh­terin áskerı iske úıretip jatyr. Mindetti baǵdarlama – birigip ótkizi­letin áskerı jattyǵýlar, jattyǵýlar barysynda qajetti daǵdylar men tájirıbe jınaqtalady. Taǵy bir aıta keter jáıt, qazaq­standyq ofıser, polkovnık Qanat Qusaıynuly Áýbákirov 2006 jyly Koalısııa kúshteri shtabyndaǵy barlaý bólimin basqardy. Onyń qarama­ǵynda Japonııa, Estonııa, Lıtva, Latvııa, AQSh, Bolgarııa, Ázer­baı­jan, Makedonııa, Albanııa sııaqty el­derdiń ókilderi boldy. Shtabtyq laýazymda barlyǵy 28 ofıser qyz­met atqardy. Búginde polkovnık Qa­nat Áýbákirov Brıýsseldegi NATO-nyń shtabynda Qazaqstan Respýb­lıkasy Qarýly Kúshteriniń áskerı ókili retinde elimiz áskeriniń múd­desin qorǵaýda. Qazirgi ýaqytta Irak Respýb­lıkasynda mindetin atqaryp kelgen bitimgershi-ofıserler turaqty áske­rı bó­lim­der­de qyzmetterin jal­ǵas­ty­ryp, jınaqtaǵan jaýyngerlik tá­ji­rıbe­le­rin jas bý­yn­ǵa úıre­tý­de. Olar­dyń qata­ryn­da maıorlar Er­ke­bulan Esen­gel­diuly Em­bergenov pen Bolat Sul­tan­uly Dúısembaev jáne kapıtan Dáýlet Sa­dyquly Ádiqady­rov bar. Erkebulan «Irakqa bostandyq» operasııa­syna 2004 jáne 2006 jyl­dary eki márte qa­tysqan ınjenerlik-saperlik toptyń komandıri. Ekinshi dárejeli «Aı­byn» ordenimen ma­­ra­­pat­talǵan ol, brıgadada ınjenerlik qyz­met bas­ty­ǵy laýa­zy­myn laıyqty atqaryp júr. Bolat 2004 jyly, al Dáýlet 2008 jyly Irakqa ınjenerlik-saperlik ot­rıadtyń aýdarmashysy retinde ba­ryp qaıtty. Ekeýi de «Jaýyngerlik erligi úshin» medaliniń ıegerleri. Bolat shtab bastyǵynyń orynbasary – jedel bólimniń bastyǵy, al Dáýlet bolsa bitimgerlik brıgadanyń aýdarma bóliminiń bastyǵy. Sondaı-aq otrıadtyń barlyq aýy­symyndaǵy kelisim-sharttaǵy áskerı qyzmetkerler áskerı bólimderdiń ká­sibı-serjanttar qataryn tolyq­ty­ryp otyrdy. Olardyń arasyndaǵy daıyndyǵy asa joǵarylary qyzmet babymen ósýge bilim alýǵa múmkindik aldy. Máselen, «Jaýyngerlik erligi úshin» medaliniń ıegeri 1 synypty serjant Asylhan Qydyrqanuly Dýlatov 2004 jyly bitimgerlik opera­sııalarǵa qatysyp, búginde qyzmetin atalmysh brıgadada jalǵastyrýda. 3-shi desantty-shabýyldaýshy rota­nyń starshınasy III dárejeli «Aı­byn» ordenin omyraýyna taqqan Kómek Ma­hanbetuly Qurmanáli 2008 jyly ınjenerlik-saperlik otrıadtyń quramyn­da bolǵan bitimger, bilikti saper. Toǵyz aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, bitimgerlik mindetin atqaryp kelgen, ulyqtaýǵa laıyq, eli men jerin súıetin azamattar brıgadada jeterlik. Mundaǵy sardarlar men sar­baz­dardyń kóbi Polsha men AQSh-tyń koalısııalyq kúshteri atynan orden, medaldarmen marapattal­ǵandar. Qazaqstan Qarýly Kúshteri az ǵana ýaqytta mol tájirıbe jınaq­ta­dy. Iraktaǵy mıssııanyń mańyz­dy­lyǵyn qorytyndylaıtyn bolsaq, birinshiden, ol Qazaqstannyń aımaq­ta­ǵy kósh­basshylyq baǵytyn aıqyn­dap, koalı­sııanyń ásirese AQSh-tyń myǵym ári júıeli seriktesi ekendigin anyqtady. Ekinshiden, Qazaqstan úshin kópultty kúshterdiń qu­ramyn­da shynaıy jaǵ­daılarda ózara is-qımyl jasaý kezindegi koalısııalyq operasııalarda zor tájirıbe jınaq­taldy. Úshinshiden, koa­­lı­sııadaǵy AQSh, Ulybrıtanııa, Ka­nada jáne basqa memleketterdiń qorǵa­nys mınıstrlikterimen ynty­maq­tas­tyq deńgeıin kúsheıtti. Tór­tin­shiden, ın­jenerlik-saperlik otrıadtyń alǵan tájirıbesi bizdiń bitimgerlik bó­lim­derdi NATO standarty boıyn­sha jab­dyq­taýǵa laıyqty ekendigin dáleldedi. Qazaqstandyq bitimgerlik brıgada keleshekte qurylymdy jetildirip, jeke quramnyń bazalyq ázirligin jaq­sartyp ony jabdyqtaýǵa basa nazar aýdarmaq. Jeke quramdy bitimgerlik taqyryp boıynsha oqytyp-úıre­tip, tildik daıyndyqty kúsheıtýge kúsh salmaq. Basymdyq ınjenerlik barlaý jáne medısına, tyl, sondaı-aq ofı­ser­lerdiń shtabtyq ázirliginiń deń­geıin kóterýge berilmek. Bul NATO armııalary bólimderimen qoıan-qoltyq is-qımyl jasaýda birlesip maqsatqa jetýge jáne BUU-nyń mıssııasyn adal oryndaýǵa yqpal etpek. Júnis OMAR, Qorǵanys mınıstrligi baspasóz qyzmeti bóliminiń bastyǵy, polkovnık. Astana.