Bul tóraǵalyq ta abyroımen atqarylady

Islam Konferensııasy Uıymyna Qazaqstannyń tóraǵalyqqa kiriser qarsańynda Iordanııa Hashımıttik Koroldiginiń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi, doktor Slaıman ARABIIаTQA jolyǵyp, birqatar suraqtar qoıǵan edik. – Elshi myrza, IKU-nyń qurylýy týraly jáne onyń negizgi maqsat­tary týraly óz kózqarasyńyzdy bildirýdi ótinemiz. – Islam Konferensııasy Uıymy­nyń maqsaty adamzattyń barlyq qu­qyqtary men bostandyqtaryn, sonyń ishinde Islam qundylyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq, ol Islam memleketteri arasyndaǵy ózara týystyq, yntymaqtastyq baılanystardy jaq­sar­týdy kózdeıdi. Múshe memle­ket­ter­diń erkindigi men bostandyǵyn syılaı otyryp, onyń aýmaqtyq tutastyǵynyń saqtalýyn qoldaıdy. Ortaq múddelerdi qorǵaý úshin álemdik saıası, ekonomı­ka­lyq jáne áleýmettik úderisterge múshe memleketterdiń belsendi qatysýyn qamtamasyz etedi. Osy maqsattardy iske asyrý úshin Uıymnyń 25 ınstıtýty qurylǵan. Sonyń biri – Islam damý banki búgingi tańda belsendi qyzmet at­qarýda. Onyń aımaqtyq ókildigi Almaty qalasynda da ashylǵan. Bank Qazaq­stan­nyń birneshe mańyzdy jobalaryn iske asyrýǵa qatysty. Uıymnyń Jarǵysy bar, onyń soń­ǵy nusqasy 2008 jyly Dakar qala­synda bolǵan 11-shi sammıtte bekitildi. Basqarý qurylymdary týraly aıtatyn bolsaq, ol birshama úlken. Sonyń ishinde eń joǵary organy – Islam sammıti. Ol múshe elderdiń memleket basshy­lary­nyń sammıti. Ol árbir úsh jylda múshe memleketterdiń biriniń aýmaǵynda ótkizilip turady. Onyń kún tártibi men ony ótkizýge qajetti sharalardyń bári Bas hatshylyqpen birlese otyryp, Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde talqylanyp bekitiledi. Al syrtqy ister mınıstrleri keńesi jylyna bir ret ótip turady. Bıyl ol 28-30 maýsymda Astana qalasynda ótedi. – Uıymnyń qurylýyna Iordanııa Hashımıttik Koroldigi qanshalyqty atsalysty? – Iordanııa Hashımıttik Koroldigi osy uıymdy qurýǵa belsene qatysqan memleketterdiń biri bolyp tabylady. Ierýsalımniń batys bóligi 1967 jylǵa deıin Iordanııa memleketiniń aýmaǵyna enetin edi. «Altykúndik soǵys» nátı­je­sinde ǵana bul jerler Palestınaǵa qaraıtyn boldy. Sondyqtan da, Iordanııa Ierýsalımdegi «ál-Ahsa» meshitiniń qalypty jumys isteýine qoldaý ja­saı­dy. Bul qasıetti meshitten paıǵam­ba­ry­myz (s.ǵ.s.) aspanǵa ushqanyn bilesizder. Onyń qyzmetshilerine kúni búginge deıin eńbekaqy Iordanııa tarapynan tólenedi. 1969 jyly Izraıl basyp alǵan aýmaq­taǵy osy meshitti belgisiz bireýlerdiń órtegenin de bilesizder. Sonyń órtengen mınaretin Iordanııa dál burynǵy qalpyna keltirdi. Qazirgi korolimiz II Abdallanyń ákesi, alǵashqy korolimiz Hýseın ben Talal marqum óziniń An­glııadaǵy vıllasyn 8 mln. aǵyl­shyn fýnt sterlıngine satyp, sol aqshaǵa «ál-Ahsa» meshitiniń kúmbezin altynnan jasatqan bolatyn. Iordanııa Islam Konferensııasy Uıymynyń bar­lyq sheshimderiniń buljytpaı oryn­da­lýy­na belsendi kómek kórsetedi. – Sizdińshe Islam Konferensııasy Uı­ymynyń qanshalyqty yqpaly bar? – Bul Uıymnyń yqpaly zor. Onyń ınstıtýttary ıslam qundylyqtary men múddeleriniń saqtalýyna ıgi áser etip otyr. Jáne ol saıası, ekonomıkalyq, dinı, mádenı baǵyttardyń bárin de qam­tıdy. Islam Konferensııasy Uıymyna enbeıtin kóptegen elderdegi musylman halyqtary múddeleriniń aıaqqa basyl­maýyna da ol qoldaý jasaıdy. Bul Uıymnyń sheshimderi men usynystary BUU talaptaryna sáıkes bolǵandyqtan, ony barlyq elder de moıyndap, olar­dyń oryndalýyn qamtamasyz etedi. – IKU bolashaqta birlesken qor­ǵa­nys sııaqty is-áreketter jasaýy múmkin be? – Uıymnyń Jarǵysynda áskerı saladaǵy yntymaqtastyq qarastyryl­ma­ǵan. IKU-ny qurý ıdeıasy tek beı­bitsúıgish maqsattardy murat tutqan. Sondyqtan jaqyn bolashaqta áskerı ba­ǵyttaǵy yntymaqtastyqtar jasaý múmkin emes. – Osy ýaqytqa deıin IKU-nyń atqarǵan isteriniń ishinde qaısysyn mańyzdyraq dep atar edińiz? – Ondaı ister kóp qoı. Uıymnyń qolǵa alǵan isteriniń bári de mańyzdy dep aıtýǵa bolady. Saıası, ekonomı­ka­lyq, dinı, aqparattyq jáne basqa da to­lyp jatqan ómirdiń barlyq baǵyt­ta­ryn­daǵy yntymaqtastyq isteri múshe elderiniń jáne basqa elderdiń musyl­man halyqtary úshin mańyzdy ról atqaryp otyr. Máselen, radıotaratý jáne televızııalyq qyzmetter ıslam dinin nasıhattaýda úlken eńbek sińirip keledi. Sol qatarda saýdany damytýdyń Islam ortalyǵy da erekshe eńbek etýde. – IKU-nyń bir maqsaty – Pales­tı­nany azat etý uıymyn qoldaý eken. Osy maqsatty oryndaý úshin qandaı sharalar uıymdastyrylady? – Palestına Uıymnyń múshesi bo­lyp tabylady jáne onyń halqy to­ly­ǵy­men musylman baýyrlar. Sondyqtan da Palestına máselesi tek sol eldiń ǵana emes, jalpy musylman elderiniń problemasy bolyp tabylady. Onyń ústine onyń aýmaǵynda Islamnyń qa­sıet­ti oryndary bar, sonyń ishinde men joǵaryda aıtqan «ál-Ahsa» meshiti de bar. Sondyqtan da olardyń múddesin qorǵaý, basyp alǵan jerlerin beıbit sharalarmen azat etý sııaqty isterin IKU qol­daıdy jáne onyń oryndalýyna bú­kil álemniń nazaryn aýdaryp, yqpal etý­ge tyrysady. Osy maqsatpen jyl saı­yn álemdik jıyndar, konferensııalar, dóńgelek ústelder ótkiziledi. Son­daı-aq gýmanıtarlyq kómek kórsetý tý­ra­ly máseleler de talqylanyp otyrady. – Iordanııa Hashımıttik Koroldigi men Qazaqstan arasyndaǵy yntymaqtastyq jaqsy qarqynmen damyp kele jatqanyn bilemiz. IKU-ǵa Qazaqstannyń tóraǵa bolýyna Iordanııa tarapy qalaı qarady? – Iordanııa Qazaqstanmen baýyrlas, týys el dep aıta alamyn. Biz Qazaq­stannyń álemdik arenadaǵy jetistikterin maqtan tutamyz. Qazaqstannyń Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtas­tyq uıymyna tóraǵalyq etkenine jáne ony abyroımen atqaryp shyq­qa­nyna biz de qýandyq. Jeltoqsan aıynda Uıym Sammıtin ótkizip, «Astana dek­larasııasynyń» qabyldanýy da úlken jumys. Bul kez kelgen eldiń qolynan kele bermeıtin jetistik. Osyndaı álem­dik deńgeıdegi tabysty isterge Qazaq­stan óz basshysy Nursultan Nazar­baev­tyń saıası kemeńgerliginiń arqasynda qol jetkizip otyr. Onyń jeke bedeli álemdik arenada tanyldy. Qazaqstannyń beıbitsúıgish, ashyq syrtqy saıasaty oǵan álem elderiniń qurmetpen qaraýyna múmkinshilik týdyrýda. EQYU tóraǵa­ly­ǵyn atqaryp júrgende, Qazaqstan óńir­lik beıbitshiliktiń saqtalýyna da yqpal etetin kúrdeli isterdi júzege asyrdy. Sonyń ishinde Aýǵanstan, Qyrǵyzstan máselelerine batyl aralasyp, ondaǵy turaqtylyqtyń ornaýyna birshama yq­pal etkenin aýyz toltyryp aıtýǵa bolady. Halyqaralyq isterde osyndaı jetistikterge qol jetkizgen Qazaqstan IKU-daǵy tóraǵalyǵyn da nátıjeli istermen atqara alatynynan úmittimiz. Oǵan Qazaqstannyń tájirıbesi jetedi. Iordanııa baýyrlas el retinde Qazaq­stannyń IKU-ǵa tóraǵalyq etý nıetin alǵashqy kúnnen qyzý qoldaǵan elderdiń biri jáne ony abyroımen atqaryp shyǵýyna tilektes memleket. – Iordanııa Hashımıttik Koroldigi Qazaqstan basshysy N.­Á.Na­zar­baevtyń álemdik turaqtylyq pen beı­bitshilikti saqtaý maqsatynda kóte­rip júrgen bastamalaryna qalaı qaraıdy? – Qazaqstannyń ondaı bastama­laryna Iordanııa árqashan qoldaý kór­setedi jáne onyń iske asýyna óz ta­ra­py­nan yqpal etýge tyrysady. N.Nazar­baev­tyń ıadrolyq qarýdan bas tartý, Ortalyq Azııany ıadrosyz aımaq dep jarııalaý, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizý jáne t.b. bastamalaryn Iordanııa jaqsy biledi jáne olardy nyq senimmen durys sharalar ekenin aıtyp keledi. Osyndaı bastamalardyń ózi Qazaqstanǵa degen qurmetti oıatady. N.Nazarbaevtyń beı­bitsúıgish saıasatyna Iordanııa ǵana emes, barlyq Islam álemi rızashy­lyqpen qaraıdy dep aıta alamyn. – Iordanııa men Qazaqstan ynty­maqtastyǵynyń damý perspektıvala­ry týraly da aıta ketseńiz. – Bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy yntymaqtastyǵymyz jyl ótken saıyn nyǵaıyp kele jatyr. Oǵan bizdiń mem­le­ketterimizdiń basshylary II Abdalla ben Hýseın men Nursultan Na­zarbaevtyń jeke syılastyǵy men dostyǵy ıgi yq­pa­lyn tıgizip otyr. Sońǵy jyldary elder arasyndaǵy saparlar jıiligi buryn­ǵydan da arta tústi. Árbir sapardyń ar­tyn­da eki eldiń baılanysyn arttyra túsirer sharalar jasalýda. Men bizdiń elderimizdiń arasyn­daǵy baılanystar osy baǵytpen nyǵaıa túser degen úmit­temin jáne soǵan qyz­met etip jatyrmyz. Byltyr Iordanııa­nyń astanasy – Amman qalasynda bir kóshege N.Nazar­baevtyń esimi berildi. Bul da Qazaqstan Prezıdentine degen Iordanııa halqynyń úlken qurmetiniń belgisi. Iordanııa men Qazaqstan ekijaqty qarym-qatynastar ǵana emes, halyqaralyq uıymdar sheń­berinde de bir-birin qoldaýǵa baǵyt­talǵan tyǵyz baılanystar ornatqan. Bul saladaǵy yntymaqtastyqtar da damý ústinde. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT. Sýretti túsirgen  Orynbaı BALMURAT.