Izgilikke úndeıtin ilim

Elbasynyń Jarlyǵymen 2011 jyl Táý­el­siz­dik­tiń 20 jyldyǵy dep jarııalandy. Mereıtoı qarsańyndaǵy túrli sharalar beıbitshilik pen jasampazdyq uranymen ótýde. Osynaý merekeli kúnge berekeli tirligimizdiń, baıandy bir­li­gimizdiń arqasynda jettik. Ekonomıkalyq áleýetimiz artyp, turmys-tirshiligimiz ońal­dy. Saıası salada da asqaraly belesterdi ba­ǵyn­dyryp, ha­lyq­aralyq arenadaǵy bedelimiz bıik­teı tústi. Astanada 56 memlekettiń basshylary men halyqaralyq uıym ókilderiniń basyn biriktirgen EQYU Sammıti tarıhy­myz­daǵy jarqyn betterdiń birine aınalary daýsyz. Endi, mine, Islam Konferensııasy Uıy­myna tóraǵalyq etý mıssııasy da Qazaqstanǵa senip tapsyryldy. Munyń bári Prezıdentimiz N.Nazarbaevtyń álem moıyndaǵan úlken tulǵa ekenin, elimizdiń jer shary halyqtarynyń qaýip­sizdigin qamta­masyz etýge baǵyttalǵan únqatysýlarǵa belsene aralasa bastaǵanyn aıǵaqtaıdy. Adamzat kúrdeli tarıhı kezeńge aıaq basty. О́tpeli kezeń­niń asa aýyr qarjylyq daǵda­ry­sy qalyptasqan qıyn jaǵdaıdan birlesip shyǵýdyń mindetin qoı­yp otyr. Álem halqynyń etnos­tyq shyǵý tegine, násiline, tiline, dinı senimine, qandaı áleýmettik topqa jatatyndyǵyna qaramas­tan, qoǵamdaǵy qıyndyq-keder­gi­lerdi birlesip sheshýge degen múddeliligi barǵan saıyn artyp keledi. Saýsaq birikpeı, ıne ilikpeıtini sekildi ózara qaýymdasý, túsinisý, ortaq mámilege kelý arqyly ǵana memleket, ult birligin nyǵaıtatynymyz eshqandaı dáleldeýdi qajet etpeıtini sózsiz. Bul oraıda keńdik pen kemeń­ger­likke, sabyrlylyq pen meıirimdilikke shaqyratyn adamı, izgi qundylyqtardy boıǵa uıalatý – mádenıetter men órkenıetter toǵysynyń basty kepili ekeni aıtpasa da túsinikti. Osy turǵydan alǵanda, Islam Konferensııasy Uıymynan kúte­ri­miz kóp. Jýyrda Astanada ót­ken 7-shi Búkilálemdik Islam eko­nomıkalyq forýmynda sóılegen sózinde Memleket basshysy elimizge ıslam men batys órkenıet­teri arasynda dostyq únqatysýǵa dáneker bolýdyń tamasha múm­kin­digi týǵyzylǵanyn atap ótip, ıslam álemin jańǵyrtý baǵyttaryn usyndy. Budan ıslam dini daǵ­da­rysqa ushyrady, qaǵıdattaryn ózgertý kerek degen oı týmasa kerek. Islamnyń uly ilim ekenin taldap, túsindirýdiń ózi artyq. Búginde álem halqynyń besten biri osy dindi ustanady, 1,5 myń jyl bederinde dúnıeniń ár qıyryna keńinen tarap, ilim men bilimniń ǵajaıyp úlgilerin tý­dyr­dy. Qazir de adamdar sabyr­ly­lyq, tózimdilik, ustamdylyq, qaıyrymdylyq qasıetterin da­ry­tatyn din retinde moıyn­daı­dy. Keıbireýler «ıslam fýndamentalızmi» degendi jeleý etip, ekstremıstik, terrorlyq áreket­ter­men qansha baılanystyrsa da kóleńke túsire almasy anyq. Osyndaı bedeldi dinderdiń atyn jamylyp, saıası reńk beretin, iritki salatyn, ózderiniń qıturqy oılaryn júzege asyrýǵa um­tyla­tyn jandar qaı jerden bolsa da kezdeseri anyq. О́z damýynda kúrdeli kezeńdi bastan keshirip otyrǵan Islam qoǵamyna jańarý úderisi aýadaı qajet ekenin basa aıtqymyz keledi. 1,5 mıllıard halqy bar mu­syl­man elderiniń birtekti, tutas dúnıesin qalyptastyrý aıryqsha mańyzdy. Bul oraıda saıası, eko­no­mıkalyq jańǵyrýlardyń, bá­se­kelestikke úırenýdiń róli zor. Basqosýda Prezıdent Islam ále­min jańǵyrtýǵa baılanysty Qa­zaq­stan birlesip iske asyrýdy kózdeıtin bes basym baǵytty atady. Olar: Islam álemi el­de­riniń ekonomıkalyq yntymaqtas­ty­ǵy aıasynda jańa baǵyt qa­lyptastyrý, halyqaralyq ınnovasııa ortalyǵyn, shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetý maqsatymen Búkilálemdik Islam ekonomıkalyq forýmynyń ar­naıy jumys tobyn qurý, saýda-eko­nomıkalyq baılanysty ke­ńeı­tý, azyq-túlik qaýipsizdigin ny­ǵaıtý. Osy usynystar fo­rým­ǵa qatysý­shylar tarapynan zor qoldaý taý­yp, Islam órkenıetin damytý­dyń joldary jan-jaqty saralandy. Din – kózge kórinbeıtin, ishki túısikpen ǵana sezetin, júrek qalaýymen adam janyn nur­lan­dyratyn óte názik senim. Keı jastarymyzdyń din men sektany shatastyryp, aldanyp jatqany alańdatpaı qoımaıdy. Olardyń adasýshylyǵyn keıbireýler óz paıdasyna jaratyp, onyń sońy úlken ókinishke soqtyratynyn kórip júrmiz. Menińshe, ıslam­nyń shyn bolmysyn túsindirip, estremıstik, terrorlyq, basqa da qanquıly árekettermen úsh qaı­nasa sorpasy qosylmaıtynyn dáriptemeı bolmaıdy. О́kinishtisi sol, osy jaǵyn jetkizý áli de kemshin. Qazaqstan halqynyń ba­sym bóligi – musylmandar. Olaı bolsa, negizgi din retindegi ornyn da aıqyndaǵan artyqtyq etpeıdi. Áıtpese, syrttan kelgen mıssıonerler tasqynyn, halqymyzǵa jat bógde dinderdi toqtatý qıyn. Dinge qatysty jańa zań qabyl­daýdy da keshiktirmegen durys. Islam órkenıeti tórtkúl dú­nıege ıgi yqpalyn tıgizip otyr­ǵanyn eshkim joqqa shyǵara al­maı­dy. Osy bir úderis bázbireý­ler­diń shymbaıyna batyp, seskendiretin tárizdi. Osy salanyń mamandaryn kóptep daıarlaý da kún tártibindegi ótkir másele­ler­diń biri. Qoryta aıtqanda, túpki ıdeıasy izgilikke, adamgershilikke negizdeletin Islam dini men órkenıetin bir-birinen bóle-jara qaraýǵa bolmaıdy. Dilbar BEGALINA, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik  Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti  fılosofııa kafedrasynyń aǵa  oqytýshysy.