Elbasy – el tiregi

Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy, «Nur Otan» HDP fraksııasynyń múshesi Seıitsultan ÁIIMBETOVPEN áńgime – Seıitsultan Súleımenuly, ótken jyl­dardy eske alǵanda, qandaı mańyzdy qa­dam­dardy atap óter edińiz? Memleketti qa­lyptastyrýdaǵy Elbasynyń róli týraly oılaryńyzdy ortaǵa salsańyz. – 20 jylǵa jýyq kezeńge taldaý jasap qarasaq, Qazaq eli shyn máninde táýelsiz memleketke aınaldy. Elimiz dúnıejúzilik qoǵam­dastyqta ózine laıyqty ornyn alyp otyr. Qazaqstan áýel bastan-aq eldiń damýy men árbir azamattyń ál-aýqatyn arttyrý úshin qo­ǵamdyq saıası júıeniń turaqtylyǵy negizge alynǵan ulttyq memlekettiliktiń buljymas ári myzǵymas ornyqtylyǵyna qol jetkizý jáne odan ári nyǵaıtýdy qolǵa aldy. Egemen el bolý – qazaq halqynyń ǵasyrlar boıy ańsaǵan armany. Alaıda, sonaý 90-shy jyldardyń basynda Keńes Odaǵy taraǵan soń, táýelsizdik kókten túskendeı bolyp kórinip edi. Ashyǵyn aıtý kerek, kópshilikke solaı kórin­genimen, Qazaqstan Prezıdenti Nursul­tan Ábishuly Nazarbaev úshin bul jaǵdaıat áldeqashan aıan edi. Tuńǵysh Prezıdenttiń elimiz úshin asa mańyzdy sheshimder qabyldaýdaǵy kóregendigi, ulttyń jarqyn bolashaǵyna degen qaltqysyz senimi bárimizdi táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen-aq elimizdiń baǵyn ashqan Elbasynyń saıasatyn júzege asyrý úshin bir týdyń astyna birigý qajet ekenine kózimizdi jetkizdi. Qazaq eliniń negizin qalaýshy Tuńǵysh Prezıdentimiz osy kezeńde memlekettiń irgetasyn qalady, eldi asqan qajyr-qaıratpen basqardy. Memleketimizde bolǵan barlyq qoǵamdyq máni bar oqıǵalar, ıaǵnı, Qazaq memleketiniń qalyp­tasý ári nyǵaıý tarıhy, ekonomıkada jáne ómirdiń barlyq sala­larynda oryn alǵan reformalardy júr­gizý, eldiń syrtqy jáne ishki saıasatyn júzege asyrý – mu­nyń bári Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń esimimen tyǵyz baılanysty. Qazirgi tańda elimiz ǵana emes, basqa elder de Qazaqstan men onyń Tuńǵysh Prezıdenti uǵymdary bir-biri­nen ajyramas birtutas uǵymǵa aınaldy dep sanaıdy. Búkil dúnıe júzinde Qazaqstan aty atalsa, aýyzǵa aldymen onyń Tuńǵysh Prezı­dentiniń esimi oralady. Bul, árıne, zańdy qubylys. О́ıtkeni, Qazaqstannyń el bolyp qalyptasýyndaǵy, memleket retinde odan ári nyǵaıýyndaǵy Elbasynyń baǵa jetpes orasan zor eńbegi tarıhqa altyn áriptermen jazylyp qaldy. Dúnıejúzilik qoǵamdastyq Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaevty álemdik deńgeıdegi Kósh­basshy dep tanydy. Ol – tatýlyq, qoǵamdyq kelisim men memleketter arasyndaǵy dostyqqa negizdelgen álemdik tártip qurýdy berik ustan­ǵan basshy. N.Nazarbaev – búkil álemde beıbitshilikti, tynyshtyq pen turaqtylyqty saqtaý­ǵa baǵyttalǵan ómirsheń bastamalardyń avto­ry. Osy oraıdaǵy usynystary halyqaralyq uıymdar tarapynan qoldaý taýyp keledi. Ár túrli halyqaralyq, memleketaralyq birlestikter men uıymdar qurýǵa baǵyttalǵan óz bastamalarymen ol memleket basshylarynyń basym kópshiliginiń, onyń ishinde álemniń jetekshi elderi basshylarynyń aldynda zor bedelge ıe bolyp, qurmet pen qoshemetke bólendi. – Qazaq elin qalyptastyrýda Prezıdentten bastap árbir azamat óz deńgeıinde eńbek sińirdi. Eldiń ekonomıkalyq, qarjy­lyq salasynyń jańa zamanǵa saı damýy úshin sizdiń de úles qosqanyńyz málim. О́zi­ńiz kýá bolǵan oqıǵalardy aıtyp berseńiz. – Árbir azamat úshin óz Otanyna qyzmet etý – qasıetti borysh. О́z basym elimizdiń memlekettiligi qalyptasa bastaǵan, alǵashqy qadam­daryn jasaǵan kezde, Otanymyzdyń tarıhyn­da mańyzy zor kóptegen oqıǵalarǵa ári kýáger, ári qatysýshy bolý baqytyna ıe boldym. Qazirgi zamannyń asa zor kórnekti qaıratkeri – Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti nebir jaýapty tarıhı sátterde qazaq eli memlekettiligine jankeshtilikpen eńbek etip, kúsh-qýatyn sarqa jumsap, nebir teńdesi joq tyń serpilister jasaǵanyna kýáger boldym. El bastaǵan kósemniń kóregendik tanytýy, nebir asqaraly asýlardan halyqty aman-esen alyp ótýi – onyń qasynda júrgen adamdarǵa da kúsh-qýat darytyp, alǵa zor senimmen jeteleı bildi. Men úshin osyndaı kemeńger basshyǵa ergen kóshtiń qatarynda bolý – erekshe qurmet. 1991-1992 jyldary Qarjy mınıstrliginiń ortalyq apparatynyń jetekshi bólimsheleri­niń biri – Bas bıýdjettik basqarmany basqarý maǵan senip tapsyryldy. Onyń mindeti – respýblıkanyń memlekettik bıýdjetin, onyń ishinde respýblıkalyq jáne jergilikti bıýd­jetterdi belgileý, qaraý, bekitý jáne atqarý jónindegi búkil jumysty uıymdastyrý jáne úılestirý. О́tken ǵasyrdyń ekinshi jartysy men 90-shy jyldardyń basynda dúnıejúzilik sosıalıstik júıeniń túpqazyǵy bolǵan asa qýatty zor memleket – Keńes Odaǵynda «qaıta qurý» ura­nymen bastalǵan tarıhı úderister osy derjavanyń ydyrap, onyń ornynda egemendigine ıe bolǵan jańa memleketter qurylýyna ákep soqqany kópshilikke málim. Osy oqıǵalar respýblıkadaǵy búkil bıýdjet isin uıym­das­tyrýǵa tikeleı áser etti. Eger buryn bıýdjetti belgileý jáne atqarý strategııasy men ádis­namasyn jasaý ortalyqtyń, ıaǵnı odaqtyq mınıstrliktiń mindeti bolsa, endi bul máse­lelerdi respýblıkada ózimiz tikeleı sheshýimiz kerek boldy. – Elimizdiń alǵashqy bıýdjeti qalaı ja­sa­lyp edi? – Men basqarǵan ujymǵa asa jaýapty – táýelsiz Qazaqstannyń 1991-1992 jyldarǵa arnalǵan memlekettik bıýdjetterin jasaý jáne atqarý jóninde mindet qoıyldy. Ujym ár­túrli nusqalardyń jobalaryn jasap, olardyń ishinen eń ońtaılysyn tańdap alý úshin kúni-túni kóz ilmeı derlik jumys istedi. Ádette, jumys kúniniń ekinshi jartysynda, jumystyń aıaǵyna qaraı Qarjy mınıstri Úkimetke bıýdjet jobasyn ázirleý jónindegi jumystyń jaı-kúıi týraly baıandama jasaý úshin shaqyrylady. Onymen birge mınıstr­lik­tiń bıýdjet jobasyn ázirleýge jaýapty bas­qarmasynyń basshysy retinde Úkimetke men de baratynmyn. Úkimetten jumys kúni aıaqtalǵan kezde basshylyqtyń qosymsha tapsyrmalaryn jáne jańa mejelerin alyp, qaıta kelemiz. Mınıstr dereý alqa músheleriniń, qurylymdyq bólimsheler basshylarynyń qatysýymen jı­na­lys ótkizip, olarǵa bıýdjet jobasyn ázirleý jóninde kezekti tapsyrmalar beredi. Sodan soń biz qurylymdyq bólimshelerde naqtylanǵan jańa mindetter men mejelerdi negizge alyp, jumysty jalǵastyramyz. Kelesi kúni tańer­teń nátıjelerin mınıstrlik pen Úkimet bas­shylyǵyna berý úshin tún ortasynda, tipti úı­le­rine de telefon shalyp, aýmaqtyq bólim­she­ler basshylaryna birneshe saǵat ishinde oryndaýy úshin tapsyrmalar beremiz. Qazaqstannyń 1992 jylǵa arnalǵan memlekettik bıýdjetin ázirleý jáne qabyldaý jó­ninde tarıhı mańyzy bar asa jaýapty ju­mys­qa tikeleı qatysqanyma ózimdi baqyttymyn dep sanaımyn. Is júzinde, bul dúnıejúzilik kartada endi ǵana paıda bolǵan táýelsiz memlekettiń eń alǵashqy bıýdjeti edi. – Táýelsiz eldiń tuńǵysh bıýdjetiniń kó­le­mi qansha boldy? – 1992 jylǵa arnalǵan respýblıka bıýd­jeti­niń kólemi 1 AQSh dollary úshin 125 rýbl baǵamy boıynsha dollarmen eseptegende 1 mlrd. 127 mln. AQSh dollaryn qurady. Salystyrý úshin aıta ketý kerek, 2011 jylǵa arnalǵan respýblıka bıýdjetiniń kólemi 1 AQSh dollary úshin 147,35 teńge baǵamy boıynsha dollarmen eseptegende 30 mlrd. 828 mln. AQSh dollaryn qurady nemese 1992 jyl­ǵa arnalǵan respýblıka bıýdjeti kólemi­men salystyrǵanda 27 ese ósti. Osy 19 jyl­dyq kezeńde respýblıkalyq bıýdjet kóleminiń ortasha jyldyq ósý qarqyny 119 paıyz qurady. – Adam ómirinde este qalatyn erekshe kúnder bolady. Sizdiń eńbek jolyńyzdaǵy aıryqsha kún qaısy? – Táýelsizdik tańy atqan tustaǵy qarbalas kezeńde Elbasymyzben jeke kezdesýimdi aıtar edim. 1992 jyldyń kúzinde men jańadan qurylǵan Memlekettik qarjy baqylaý ko­mı­tetiniń tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldym. Osy laýazymǵa taǵaıyndalar aldynda Nursultan Ábishulynyń qabyldaýynda boldym. Bul meniń Memleket basshysymen alǵashqy jeke kezdesýim edi. Meni aldyn-ala eskertse de, ózim­she muqııat daıyndalýǵa tyrystym, osyn­daı asa mańyzdy kezdesýge bararda, álbette, qatty qobaljydym. Alaıda, Prezıdenttiń kabınetine kirip, oǵan sálem bergen kezde ol óz ornynan turyp, amandasty da, otyratyn oryn­dyqty kórsetti. Jáne de «Seıitsultan, kel, otyr», dedi. Men ol kisiniń qarapaıymdylyǵyn, adamdar­dy ózine tarta biletinin, kimmen bolsa da ashyq, emen-jarqyn sóılesetinin ańǵardym. Osyn­daı qarapaıymdyq ózimdi erkin ustaýyma jaǵdaı jasady. Odan keıin Elbasy maǵan birqatar suraqtar qoıyp, ómirbaıanym boıyn­sha naqtylaýshy sıpattaǵy saýaldar berdi. Sodan soń Memlekettik qarjy baqylaý komıteti­niń tóraǵasy laýazymyna taǵaıyndaıtyn adam­dy tańdaǵan kezde meniń kandıdatýrama toqtaǵanyn aıtyp, bul komıtet qandaı maq­satta qurylatynyn, oǵan qandaı mindetter júkteletinin túsindirdi. Júktelgen mindetterdi abyroımen atqaratynyma senim bildirdi. – Bul rette Elbasy sizdiń Qarjy mınıstrligindegi Baqylaý-revızorlyq basqarma­nyń baqylaýshy-revızor qyzmetinen bastap, osy basqarma bastyǵynyń orynbasa­ry qyzmetine deıin 20 jyl jumys istep, mol tá­jirıbe jınaqtaǵanyńyzdy, ıaǵnı osy saladaǵy barlyq satydan ótkenińizdi eskergen bolar? – Elbasy qaı azamatty da laýazymdy qyzmetke qoıarda onyń barlyq qyryn, adamdyq qasıetin, biliktiligi men adaldyǵyn jan-jaqty zerdelep alatyny sózsiz. Men de sondaı ózime bilinbeıtin synaqtan ótken shyǵarmyn. Prezıdenttiń senimi qanat bitirgen men atalǵan komıtettiń tóraǵasy laýazymyna ta­ǵaıyndaıtyn qujat shyqqannan keıin dereý ju­mysqa kiristim. Komıtettiń ortalyq appara­tynda da, aýmaqtyq bólimshelerinde de jınaqy ári utqyr jumys isteıtin ujymdy jyldam qalyptastyrýdyń nátıjesinde qysqa merzim ishinde uıymdastyrý kezeńiniń máselelerin jedel túrde sheshtik. Eń bastysy – Memleket basshysynyń zor senimin aqtap, jańa táýelsiz memleket – Qa­zaqstannyń ıgiligine aıanbaı ter tógip, qyzmet etý úshin bar qabiletimdi, kúsh-jigerimdi sarqa jumsaýǵa orasan zor nıetpen qulshyna kiristim. Jumysqa degen adal nıet, sony kúsh-jiger osy komıtette qyzmet istegen jyldary aldy­myzǵa qoıylǵan mindetterdi tolyq oryndaýymyzǵa negiz boldy. – Tekserý qorytyndylary boıynsha kim­ge esep beretin edińizder? – Júrgizilgen revızııalar men tekserý­ler­diń nátıjeleri týraly júıeli túrde Úkimetke jáne Prezıdentke baıandalyp otyrdy. Prezıdent tarapynan komıtet únemi qoldaýǵa ıe boldy. Nursultan Ábishuly júrgizilgen revızııalar men tekserýlerdiń nátıjeleri týraly udaıy surap otyratyn. Ásirese, qoǵamdyq pikir tolqynyn týǵyzǵan jekelegen mate­rıal­dardy egjeı-tegjeıine deıin táptishtep bilýge tyrysatyn. Prezıdenttiń eńbek etý qabiletine jáne orasan zor kúsh-jigeri men qajyr-qaı­ra­tyna qaıran qalýshy edim. Táýelsiz Qazaq­stannyń syrtqy jáne ishki saıasatynyń asa zor mańyzy bar memlekettik isterinen qoly bosamasa da, ol bizdiń revızııalar men tekserý­lerdiń materıaldaryn qaraýǵa da ýaqyt ta­batyn. О́ıtkeni óte az qarajatty tıimdi paıdalana bilý sol jyldardaǵy qıyndyqtardan shyǵyp ketýdiń jalǵyz joly edi. Búgingi kún belesinen kóz salsaq, naq sol kezde Memlekettik qarjy baqylaý komıtetin qurý týraly sheshimniń oryndy ári ýaqytyly qabyldanǵanyn aıqyn kóremiz. Munyń ózi ótpeli kezeńniń qıyndyqtaryn, qarbalas shaq­tyń qaýyrttyǵyn paıdalanyp halyqqa tıesili materıaldyq ıgilikterdi jáne aqshalaı qara­jatty zańsyz túrde ıelenip, qarpyp qalýǵa tyrysqan alaıaqtarǵa qarsy qoıylǵan tos­qaýyl edi. Bul sheshim Prezıdentimizdiń eko­no­mıka salasynda júrgizgen saıasatynyń kemeń­gerligi men kóregendiginiń bir kórinisi bolyp tabyldy. – Tekserý, baqylaý jumystarynyń el damýyna tıgizgen paıdasy qanshalyqty boldy? – Qarjy baqylaý organdary qyzmetiniń tıimdiligi óte joǵary boldy. Jyl saıyn qarjy baqylaý organdary revızııalar men tekserýler júrgizýge jatatyn obektilerde osy organ­dar­dy ustaýǵa memlekettiń shyǵystaryn áldeneshe ese, tipti ondaǵan nemese júzdegen esege asa­tyn iri somalarǵa memlekettik bıýdjet qara­jatyn zańsyz, maqsatsyz ári tıimsiz jumsaý faktileri ashyldy. Osy somalardyń edáýir bóligi bıýdjetke qaıtaryldy. Budan basqa, qarjy baqylaý organdary salyq salýdan kirister men nysandardy jasyrý, salyqtar jáne bıýdjetke tólenetin basqa da tólemderdi tolyq tólemeý jáne durys eseptemeýdiń kóptegen faktilerin anyqtady. – 1994-95 jyldary eńbekaqy men zeı­net­aqy bir jylǵa deıin tólenbeı, eldiń qa­ryzǵa kirip ketken kezderi boldy. Sol bir jyl­dardyń salmaǵy qandaı edi? – 1995 jyldyń qazan aıynda meni Prezıdent jańa laýazymǵa taǵaıyndaý úshin óziniń qabyldaýyna shaqyrdy. Osy kezdesýdiń bary­synda ol buryn derbes memlekettik organ bol­ǵan Memlekettik qarjy baqylaý komıtetin ta­ra­typ, onyń ornyna Qarjy mınıstrliginiń quramynda Qarjy baqylaý komıtetin qurý týraly sheshim qabyldaǵanyn jáne dereý meni Halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri laýazy­myna taǵaıyndaý nıeti baryn aıtty. Osy sheshimdi qabyldaýynyń sebebin jáne zeınet­aqy­men qamtamasyz etý ári áleýmettik qamsyz­dan­dyrý salalaryndaǵy reformalardy qysqa mer­zimde júzege asyrý úshin qandaı mindetterdi oryndaý qajet ekenin jetkizdi. Men Nur­sul­tan Ábishulyna senim artqany úshin alǵy­sym­dy bildirip, usynylyp otyrǵan laýazymdaǵy mindetterdi atqarýǵa ázir ekenimdi bildirdim. Prezıdent meniń aldyma shyrqaý shegine jetken daǵdarys adamdardyń turmys deńgeıin, ásirese, áleýmettik turǵyda álsiz halyq jik­teriniń turmysyn oısyrata kúıretpeýi úshin, áleýmettik qorǵaý organdarynyń qalypty ári tıimdi jumys isteýi úshin shuǵyl sharalar qabyldaý jóninde mindet qoıdy. Zeınetaqy qoryna qarajattyń tolyq jınalýyn, jalaqy men zeınetaqy boıynsha bereshekterdi birte-birte azaıtý jáne joıýdy qamtamasyz etý talap etildi. – Táýelsiz eldiń zeınetaqy qoryn qa­lyp­tastyrý da tyńnan bastaldy. Onyń mól­sheri, qarjy jınalý tártibi qalaı jú­ze­ge asty? – Túsinikti bolýy úshin myna jaılardyń basyn ashyp kórsetý kerek, sol kezdegi Zeınetaqy qory Halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń quramyndaǵy oǵan baǵynysty birden-bir qor boldy. Kásiporyndar men uıymdar, basqa da tóleýshiler qarajaty esebinen zeınetaqylar tóleý júzege asyrylatyn túsimder osy qorda jınaqtalatyn. Alaıda, sol sátte Zeınetaqy qoryna qarajat jınaý qanaǵattanǵysyz kúıde ekeni aıqyn kórindi. Onyńyń negizgi sebebi tóleýshilerde memlekettik áleýmettik saqtandyrýǵa aýdarymdar jiberýge qajetti qarajattyń bolmaýy, sondaı-aq jergilikti jerlerdegi tártiptiń tómendigi men jekelegen qyzmetkerlerdiń jaýapsyzdyǵy edi. – Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda mınıstrlik qandaı qadamdarǵa bardy? – Mınıstrliktiń basshy qyzmetkerleri ju­mysqa belsene kiristi. Árbir oblys, onyń ishinde qalalar men aýyldyq jerlerde Zeınetaqy qoryna qarajat jınaýdyń naqty jaı-kúıine taldaý jasadyq. Zeınetaqy qoryna qarajat jınaý isiniń jaı-kúıin zerdelegennen keıin bıýdjetten qarjylandyrylatyn, onyń ishinde jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylatyn uıymdardyń Zeınetaqy qory aldyndaǵy tó­lemder boıynsha quralǵan bereshekterin óteý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bó­li­nýi týraly máseleni dáıektep, taban­dy­lyqpen kóterdik. Bizdiń kúsh-jigerimizdiń nátıjesinde Úkimettiń «Bıýdjettik uıymdardyń Zeınetaqy qory aldyndaǵy bereshekterdi óteý jónindegi sharalar týraly» qaýlysy qabyldanyp, onda Halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen jáne Ulttyq bankpen kelisilgen kestege sáı­kes Zeınetaqy qorynyń aldynda quralǵan 4 mlrd. 208 mln. teńge somasyndaǵy bereshekterdi óteý úshin oblystar men Almaty qalasy ákimderine paıyzsyz bıýdjettik nesıe bólý kózdeldi. – Eldiń ustanǵan baǵytyndaǵy qaısy reformalardy jemisti boldy dep erekshe aıtar edińiz? – Elbasynyń basshylyǵymen osy jyldary júzege asyrylǵan reformalar arqyly qol jetkizilgen ekonomıkalyq nátıjeler aıtar­lyqtaı. Elbasynyń ózi atap kórsetkendeı, ekonomıka – búkil ómirdiń: saıasattyń, máde­nıettiń, memlekettiń, qoǵamnyń, árbir naqty adamnyń jáne otbasynyń túpqazyǵy. 2003 jylǵy 13 jeltoqsanda Astana qalasynda Táýelsizdik merekesine baılanysty saltanat­ty jınalysta sóılegen sózinde Memleket bas­shysy «Biz bostandyq pen demokratııa týraly, halyqtyń ıgilikteri, gúldený men mádenıet týraly kóp aıtamyz, eger elde osy máse­lelerdi sheshýge qabiletti qýatty ekonomıka bolmasa, munyń bári – bos, jyltyr sóz», degen bolatyn. Statıstıka agenttiginiń resmı materıal­daryn negizge ala otyryp, men 1999-2010 jyldardaǵy kezeńde elimizde óndirilgen ishki jalpy ónimniń kórsetkishteri men serpinine shaǵyn taldaý jasadym. Eger 1999 jyly elimizde óndirilgen IJО́ 2 trln. 16,5 mln. teńgeni qurasa, 2009 jyly ol 17 trln. teńgeden asqan. Osy sıfrlardy salystyrsaq, onda IJО́-niń 8,5 esege óskenin kóremiz. 2007 jyly 1999 jylmen salystyrǵanda, ıaǵnı 8 jyl ishinde elde IJО́-niń naqty kóleminiń eki eseden astam ósýi qamtamasyz etilgen. Álemdik qarjy daǵ­darysy saldarynan 2008-2009 jyldary IJО́-niń ósý qarqyny tómendegenniń ózinde, 2010 jyly daǵdarystyń teris áserin eńserý úrdisi baıqaldy, ahýal edáýir jaqsardy. 2010 jyl­dyń qorytyndysynda elde IJО́-niń naqty kóleminiń 7 paıyzǵa ósýine qol jetkizildi. Bıyl 17 sáýir kúni Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jańa Úkimettiń aldyna mańyzdy mindetter júktedi. Elbasy taıaý bes jyl­da Qazaqstan azamattarynyń tabysy joǵary elder tobyna enýi qajet ekenin, 2016 jylǵa qaraı jan basyna shaqqan­daǵy IJО́ kólemi keminde 15 myń AQSh dollaryna jetýi tıis ekenin naqty aıty. Bul úshin ekonomı­ka­myz jyl saıyn keminde 7 paıyzdyq ósim kór­setkishimen damyp otyrýy tıis. – El astanasyn memleketimizdiń orta tusyna kóshirý tý­ra­ly Elbasynyń tarıhı sheshiminiń durystyǵyn eko­no­mı­kalyq turǵyda ne­men dálelder edi­ńiz? – Elbasynyń usy­nysymen Qazaqstan­nyń astanasyn aýys­tyrý týraly sheshimdi eldiń Joǵarǵy Ke­ńesiniń depýtattary 1994 jylǵy 6 shildede qabyldaǵan edi. Ol kezde astananyń jedel kóshiriletinine eshkim senbeıtin. Kóp­shiligi, tipti osy máseleniń durys qoıyl­ǵanyna da kúmándandy. Elordany kóshirýdiń naqty ýaqytyn belgileýde de Prezıdent keremet kóregendik tanyt­ty. Meniń oıymsha, onyń saıası qyraǵylyǵy men asqan kóregendigi basqalardyń oıyna da kelmeıtin sheshimderdi der kezinde júzege asyrýǵa múmkindik berdi. Ol budan ári ýaqyt­ty sozýǵa bolmaıtynyn sezdi. Elordanyń Saryarqa tósine kóshirilýi el ekonomıkasynyń damýyna oń áser etip, sony serpin berdi. Ol ekonomıkanyń qurylys, saýda, kólik, baılanys jáne qurylys materıal­daryn jasaý t.s.s. salalarynyń damýyna mýltıplıkatıvti áser etti. Osy bir orasan zor jobany tabysty júzege asyrý arqyly Prezıdent eldiń búkil ekono­mıkasyn kóterýge, odan ári damytýǵa yqpal etetin qosymsha faktorlar men múmkindikterdi tıimdi paıdalana bildi. – Sóz sońynda qabyldanýǵa tıis zań­dar­ǵa da toqtalyp ótseńiz. – Memleket basshysy tórtinshi saıla­nym­daǵy Parlamenttiń 4-shi sessııasyn ashý kezinde sóılegen sózinde Eldiń 2020 jylǵa deıingi damýynyń strategııalyq josparyn quqyqtyq qamtamasyz etý depýtattardyń osy sessııa barysyndaǵy zań shyǵarý qyzmetiniń basty mindeti bolyp tabylatynyn atap ótti. Eger Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń zań shyǵarý qyzmeti tur­ǵy­synan kelsek, bizdiń mindetimiz – ruqsat etý júıe­sin jetildirý týraly zań jobalaryn, qu­zyr­ly memlekettik organdardyń tekseriletin sýbektilerge qoıylatyn talaptaryn belgileıtin normatıvtik quqyqtyq aktiler qabyl­daý. Osy baǵyt boıynsha Prezıdent bızneske ákimshilik júktemeni azaıtýdy, ruqsat etý rásimderin, onyń ishinde lısenzııalaý, sertıfıkattaý jáne akkredıtteý rásimderin ońaı­la­týdy talap etti. Kelesi baǵyt «Indýstrııalyq saıasat týraly» zań jobasyn, «Munaı ónim­de­riniń jekelegen túrlerin óndirý jáne olardyń aınalymyn memlekettik retteý týraly», «Ar­naıy ekonomıkalyq aımaqtar týraly» zań­dar­dyń jańa redaksııalaryn qaraý. Elbasy saýda qyzmetin damytýǵa baǵyttalǵan, memlekettik monopolııaǵa jatqyzylǵan qyzmetti retteý jáne baqylaýdyń quqyqtyq bazasyn jetildirýdi, zańsyz jolmen alynǵan kiristerdi zańdas­tyrýǵa qarsy kúrestiń quqyqtyq normalaryn nyǵaıtýǵa, reıderlikke qarsy senimdi quqyq­tyq tosqaýyl qoıý, bıznesti memlekettik or­gan­dardyń qysymynan zańnamalyq túrde qorǵaý jóninde zańdar qabyldaýdy tapsyrdy. Qoryta aıtsam, halyqtyń Elbasynyń tó­ńi­re­ginde toptasýy ótpeli kezeń qıyndyq­tary­nan aman-esen ótýimizge sebepker boldy. Ýaqyt talaptaryna saı bılik tarmaqtarynyń qalyptasýy memleketimizdi «tar jol, taıǵaq keshýlerden» saqtap qalyp, asa aýqymdy da kúrdeli mindetter údesinen shyǵý úshin bar kúsh-jigerdi jumyldyrýǵa múmkindik berdi. Taıaýda ótken kezekten tys prezıdenttik saılaý tańdaǵan jolymyzdyń durys ekenin jáne halyqtyń Elbasyna degen senimi zor ekenin taǵy da kórsetti. Elbasynyń aı­qyn jeńisi – halyqtyń óz Kósh­basshysyna degen seniminiń ǵana emes, sonymen birge onyń Otany­myzdyń ıgiligi úshin odan ári de minsiz qyzmet etip, bolashaq reformalarǵa nyq qadam basýyna degen aınymas seniminiń de kórinisi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken  Seıfolla ShAIYNǴAZY.