Muhammad DAÝDAÝ, Senegal delegasııasynyń ókili:
– Qazaqstan – qaryshtap damyp kele jatqan memleket. Osy saparda biz Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy el ekenine kózimizdi jetkizdik. Alǵashqy ret qazaq jerine kelip, onyń ajarly astanasyn kórip, kelbetine qyzyǵa qaradyq. Aımaqta ǵana emes, Qazaqstan sonymen birge álemdik deńgeıde halyqaralyq dárejedegi óz únin tanytyp júrgen el. Biz sizdiń eldiń byltyrǵy jyly EQYU-ǵa tabysty tóraǵalyqty atqarǵanynan da habardarmyz. Endi BUU-dan keıingi músheleriniń sany jaǵynan ekinshi oryndaǵy Islam Konferensııasy Uıymyna da tóraǵalyqqa kirisip otyr. Álginde ǵana sessııada uıym jańa ataýdy ıelendi. Jańa emblemasy ómirge keldi. Emblemadan búkil jer sharyndaǵy musylman balasynyń tutastyǵy men rólin tanımyz. Onyń dál osy sessııada qabyldanýynyń ózi Qazaqstannyń ıslam álemindegi bedelin kótere túsetin tarıhı oqıǵa bolyp sanalady. О́ıtkeni uıym 38 jyl boıy tek konferensııa atalyp keldi. Yntymaqtastyq degen uǵym búgingi daǵdarysy men qaıshylyǵy mol kezeńde óziniń laıyqty ornyn tapty dep esepteımiz. Adamzat balasy qaı kezde de órkenıetter damýynda tolaǵaı jetistikke tek yntymaqtastyq pen birliktiń arqasynda ǵana qol jetkizgenin tarıhtan jaqsy bilemiz. Sondyqtan uıymnyń yntymaqtastyq bolyp ózgerýi jarqyn bastaýlardyń nyshany dep baǵalaımyz. Qazirgi tańda uıymǵa 57 memleket múshe bolsa, keleshekte onyń sany munan da asyp túserine ılandyrady. Islam barlyq ýaqytta tek beıbit ómir men adamgershilik qasıetti tý etip keledi. Osy joldaǵy ımandylyq shyraǵynyń eshqashan sónbesine senemin.
Halıdı JANDAR, Saýd Arabııasy delegasııasynyń ókili:
– Sizderdiń memleketterińizdiń basshysy Nursultan Nazarbaevtyń aýzynan shyqqan árbir sózin tolyǵymen qoldap otyrdym. Ol kisi musylman elderine, onyń bolashaǵyna úlken senimmen qaraıtyn kóregen basshy ekenin ámbemizge dáleldedi. Búgingi tańda ol aıtqan usynystardy qoldap, onyń júzege asýyna atsalyssaq, ıslam álemi kórkeıip, belgili bir bıikterge jeteri sózsiz. Biz ásem Astanany aralap shyqqan soń, umytylmastaı áser aldyq.
20 jylda osynshama jetistikke jetý tek aýyzbirligi bar halyq pen kóregen basshysy, bilikti qosshysy bar eldiń ǵana qolynan keledi. Prezıdenttiń osy otyrysta aıtqan usynystaryn tyńdaı otyryp, sonyń rastyǵyna taǵy bir márte kózimiz aıqyn jete tústi.
Errol ALIBAKS, Sýrınam delegasııasynyń ókili:
– Men bul uıymdy óte qajet uıym dep sanaımyn. Osyǵan deıin buǵan tek musylman elderi ǵana múshe bolyp kelse, sońǵy kezderi dúnıe júzindegi musylman emes elder de onyń jumysyna qyzyǵýshylyqtaryn bildiredi. Baıqaýshy retinde qatysýǵa nıetterin bildirýde. Sebebi, uıymnyń alǵa qoıǵan maqsaty adamzat izgiligi men ıgiligine baǵyttalǵan. Onyń jańa ataýy men emblemasy barlyǵymyzdyń kókeıimizge qondy, bul onyń keleshektegi jumystaryn shırata túsedi degen oıdamyn. Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev sessııada ǵalamat oılar aıtty. Tek usynyspen shektelmeı, olardy sheshýdiń naqty joldaryn da atap kórsetti. Osymen qatar Prezıdent musylman áleminiń qazirgi alda turǵan naqty maqsat-múddelerin de qolmen qoıǵandaı aıtyp berdi. Astana sessııasy barsha musylman jurtshylyǵyn bir-birimen jaqyndastyryp, ózara tatýlyǵy men yntymaqtastyq qarym-qatynasyn barynsha tereńdete tústi deýge tolyq negiz bar. Qazaqstan tamasha el eken. Qazaqtar óte meıirimdi, baýyrmal, qonaqjaı halyq eken. Sonyń arqasynda, túrli etnos ókilderiniń aýyzbirligi jarasyp, jarqyn bolashaqqa qadam basyp bara jatqan el ekensizder. Láıim, osy joldaryńyzǵa Alla taǵala qashanda jaryǵyn tógip, aspandaryńyz ashyq bolsyn. Sizderdi osynaý tamasha tabystaryńyzben quttyqtaımyn.
Samır ALI DEREH, Sırııanyń Qazaqstandaǵy qurmetti konsýly:
– Arab elderinen kelgen delegasııa músheleriniń barlyǵy Qazaqstannyń tabystaryna, búgingi konferensııanyń joǵary uıymdastyrylýyna rızashylyqtaryn bildirip jatyr. Qazaqstan uıymnyń jalpy damý úderisine aıtarlyqtaı úles qosýda. Konferensııada sońǵy kezde batys elderinde beleń alǵan ıslamofobııa máselesi oryndy kóterildi. Shyn máninde ıslam mádenıeti men órkenıeti esh elge úreı men qorqynysh týǵyzatyn qaýip-qater emes, qaıta kerisinshe ıslam mádenıeti ekken jemister barsha jer sharyndaǵy adamzat balasynyń ortaq qundylyǵy sanalady. Men óte qyzyqty eki jobanyń júzege asýyna qatysy bar adammyn. Olar – Damaskide máńgilik tynystap jatqan qazaqtyń qos ǵajaıyp tulǵasy. Biri – Ábý-Nasyr Ál-Farabı, ekinshisi – Sultan Beıbarys bahadúr. Ál-Farabı búkil ıslam fılosofııasynyń negizin qalaýshy, al eger de osynaý ǵulama ǵalym bolmaǵanda álem danyshpan Arıstoteldi bilmes edi. Qazirgi kúni dúnıe júzindegi barlyq joǵary oqý oryndarynda Ál-Farabı ilimi oqytylady. Al Beıbarys aty tarıhta musylman álemin qorǵaýshy, qolbasshy retinde belgili. Qazaq osy eki tól perzentimen-aq álem mádenıetinde aıryqsha qurmettelýge laıyq.
Nursultan Nazarbaev tulǵasy búginde tek qazaqstandyqtarǵa ǵana emes, álemdik dárejede tanylǵan basshyǵa aınaldy. Bul esim arqyly álem Qazaqstandy jaqynyraq tanyp jatyr. Prezıdenttiń halyqaralyq jıyndarda sóılegen sózderinde ózekti oı, tushymdy pikir, mazmundy usynystar jatady. Al ıslam álemi de osyndaı basshysy bar eldiń tóraǵa bolýynan jaqsylyqtar kútedi. Búgingi jıynda da N.Nazarbaev syndarly usynystar aıtty. 20 jylda Qazaq eliniń osynsha bıikke kóterilip, álemge tanylýy Prezıdenttiń júrgizip otyrǵan saıasatynyń arqasy. Az ýaqytta astanasyn salyp bitirgen taǵy qandaı eldi tanısyz. Shahardyń búgingi ósip kele jatqan ǵajaıyp kórkine qyzyǵa kóz tastaı bergiń keledi.
Iаn KÝBISh, Birikken Ulttar Uıymynyń ókili:
– Men Qazaqstannyń jáne onyń kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń álemdik saıasattaǵy belsendi qyzmetine toqtalǵym keledi. Meniń ózim osy sońǵy bir jyldyń júzinde halyqaralyq dárejedegi birneshe mańyzdy basqosýlardyń Astanada ótkizilýiniń kýási boldym. Búgingi keńestiń otyrysy da halyqaralyq sondaı mańyzdy is-sharanyń biri. IKU qazir damý ústinde. Búgin onyń ataýynyń ózgerýi konferensııa tárizdi tek ýaqytsha ǵana jumys isteıtin deńgeıden yntymaqtastyqqa alyp keletin turaqty aýqymdy uıymǵa aınaldyryp otyr. Kóńil qýandyratyny – uıym qarastyratyn máseleler aıasynyń burynǵydan áldeqaıda óse túskeni. Onda ekonomıkalyq, áleýmettik, gýmanıtarlyq baǵyttar da kórinis tabýda. Munyń barlyǵy taǵy da Qazaqstan tóraǵalyǵymen atqarylǵaly otyr. Bul el úshin óte mańyzdy másele der edim.
