Jańǵa jaıly úı – erkek úshin jumaq

Adamnyń taǵdyry degen qyzyq qoı. Josparlap, syzyp, jóndep qoıa almaısyń. Otaǵasym Júrsin ekeý­mizdiń kezdesýimiz de taǵdyrdyń isi dep oılaı­myn. Mektepti bitirgennen keıin Almatyǵa oqýǵa keldim. Jaqsy oqıtyn edim. Eki sabaqty oıdaǵydaı tapsy­ryp, úshinshi emtıhanǵa daıyndalyp júrgen kez edi. Bizdiń aýyldan kelgen qyzdardyń birazy emtıhannan “qulap” aýylǵa ketetin boldy. Apamnyń baýyrynan uzap shyǵyp kórmegen ba­sym dalada qalatyndaı kórinip, solarmen erip aýylǵa qaıtyp kettim. Sol qylyǵym úshin Saılaý kókemnen áli uıalamyn. Sóı­tip, aýylǵa kelgen soń qyzdarmen birge Jezdidegi muǵalimder daıarlaıtyn kýrsqa oqýǵa tús­tim. Alǵash­qy demalys ta keldi. Sheshemniń sińlisiniń úıinde tura­tynmyn. Kúzdiń sýyq kúnderi bolatyn. Kóliksiz aýylǵa bara almaı qalyp, jylap jatyr edim, jezdem kelip ózderi turatyn jerdegi toıǵa shaqyrdy, qaıtarda ózim ákelip salamyn dep alyp ketti. Toı “Baıqońyr” sovhozynyń bólimshesinde ótti. Ol kezdiń basqosýy qyzyq bola­tyn, “vecher” deımiz ǵoı. Araq iship, mas bolý degen joq, jastar jınalyp, túrli oıyn oınaı­tynbyz. Sol kúni “telefon” degen oıyn oına­dyq. Qaǵazǵa suraǵyn jazyp, qa­la­ǵan adamyna jiberedi. Ony kópshilikke oqyp berýiń kerek. Jezdidegi aýdandyq gazette istep júrgen buıra shashty, ádemi jigit Júrsin sol toıda maǵan alǵashqy hatyn jazǵan. Ertesine traktordyń tirkemesine shóp tósep, “jaıly” kólikpen Jezdige birge qaıtqanbyz. Júrsindi kóp synadym. Kınoǵa shaqyrsa, kelisip tu­ryp, barmaı qalamyn. Birde mynandaı da jaǵdaı bol­ǵan. Jurttyń bári kınoǵa barǵysh pa, bilmeımin, ol kezde Jezdiniń kınoteatrynda bılet bolmaıdy. Sabaqtan úziliske shyqqan kezim edi. Júrsin kelipti. Kınoǵa sha­qyr­dy. Kelistim. Bıletti ekeýmizge ǵana alǵanyn bilemin. Úı­ge keldim de, bólem Neskenge Júrsinniń úsheýmizge bı­­let alǵanyn aıttym. Keshke ekeýmiz kele jatqany­myz­dy kórip, Júrsin ne isterin bilmeı qybyjyqtady da qal­dy. Kúndiz kelgende bıletterdi men alyp qalǵanmyn. Nes­kendi ertip kirdim de kettim. Júrsin sostıyp turyp qaldy. Kıno bitken soń shyqqanda kózim tústi, esiktiń al­dynda kútip júr eken. Meniń mundaı qyzyqtarym kóp bol­dy. Júkeń talaı erkeligimdi kóterdi. Sóıtip, jeńdi ǵoı meni. Úılengennen keıin ekeýmiz Almatyǵa qol usta­syp kelip, oqýǵa tústik. Tuńǵyshymyz Qyzǵaldaq pen Dar­handy aýyldaǵylar baqty da, Ardaqqa aıaǵym aýyr kezinde Jezqazǵan basshylary Júrsindi oblystyq tele­dı­darǵa shaqyrdy. Úı bergen soń Jezqazǵanǵa kóship keldik. Iá, balam kishkentaı, jumysqa shyǵamyn degen oıym bolǵan joq. Bir kúni teledıdar qarap otyrsam, Jez­qazǵan oblystyq teledıdaryna baıqaý jarııalanyp ja­tyr eken. Keshke Júrsinge aıtsam, “myrs” etip kúlip jiberdi de, úndemeı qaldy. Bosanǵannan keıin qatty júdep, bir shókim bolyp qalǵam, betimniń sepkili de taraǵan joq. “Dıktorlyqty maǵan qımaı otyr ǵoı”, degen oı kelip, namystanyp kettim. Demalys kúni Júrsin qyzmettes bir jigittiń úıine qonaqqa baratyn edi. Sony paıdalanyp “baıqaýǵa qatysyp keleıin” degen oı keldi. Eregessem, istemeı qoımaıtyn minezim bar. Dál sol tusta maǵan dıktorlyq kerek emes edi, oıymda jeńip shyǵý ǵana boldy. Daýysymnyń yrǵaǵy jaqsy ekenin bilemin. О́ńim de ájeptáýir. Aqyry qatystym. Jeńdim. Oblystyq teleradıo komıtetiniń bastyǵy kóripti. Unatypty. Baıqaý bitkennen keıin balam jylap qal­dy ma dep alańdap júrip meken-jaı adresin qaldyr­map­pyn. Keıin Baqytjamal Ermanova dep izdepti ǵoı. Meni tanıtyndar Shámken deıtin. Baqytjamal degenniń kim ekenin bilmeıdi. Júrsinge moıyndaýǵa týra kelipti. Bir kúni kelip tur. “Bastyq seni alyp kel dep jatyr. Uıat bolady, bar” dedi. Bardym. Sóıtip, ójettiligimniń arqasynda dıktor boldym. Keıin Qazaq televızııasyna arnaıy shaqyryp, aýystyryp aldy. Ol – meniń juldyzdy shaǵym edi. Árıne, teledıdarǵa biz búkil jastyǵymyzdy, aqyl-oı, tájirıbemizdi, bylaısha aıtqanda, búkil ómirimizdi berdik qoı. Eńbek jolymdy dıktor bolyp bastap, redaktor bolyp aıaqtadym. Jumys istep júrgen kezde bárin de tııanaqtap, tez bitirip tastaıtynyma sondaǵy áriptesterim tań qa­la­tyn. Jurt túski asyn iship alǵannan keıin qy­dy­rys­tap júrgende men qala syrtyndaǵy, Kalının atyn­daǵy aýyldaǵy úıime baryp, tirligimdi tyndyryp, taýyq­tary­ma jem salyp, gúlderdi sýaryp keletinmin. Jazdyń ystyǵyna qaramaı, erinbeı-jalyqpaı júrip, sol kezde úıdi salǵan da Júkeń ekeýmiz edik. Árıne, Júkeńdiki kerek-jaraǵyn taýyp berý ǵoı. Úı tirligi, bala tár­bıesi bar, kelimdi-ketimdi qo­naq ta az emes, sonyń bá­rine bir óziń qalaı úlgeresiń dep qurby­larym ań-tań qa­latyn edi. Erkek degen úıdiń kıesi ǵoı. Onyń úıińnen tańer­teń ketip, keshke kelgeniniń ózi – aıbyn. Qyz­daryma aıtyp otyramyn, “balalaryńnyń ákesi – shań­yraǵyń­nyń kıesi” dep. Bizdiń Júkeń qyzyq qoı, úıde ne bar, ne joǵyn da bilip kórgen emes. Jalpy qazan-aıaqqa aralasqan erkekti óz basym jek kóremin. Erkektiń usaq bolýy – áıelden. Kúıeýiniń júzi tó­men, jaǵasy kir bo­lyp júr­se ol da áıeldiń kinási. Keıbir kelinshekter kúıeýi joldastarymen otyr­sa qo­sam­jar­lanyp, erkek­ter­diń sózine ara­la­syp bildimsip otyra­dy. Bizdiń Jú­keń ondaıdy unatpaıdy. Qolyńnan kelse kúıeýińe orta jınaýǵa kómektes. Úıińdi, das­tar­­qanyńdy qonaq túsetindeı etip usta. Berekesi uıyp otyrǵan jerden qashatyn erkek bolmaıdy. Endi aıtýǵa bolatyn shyǵar, Júrsin maǵan arnap talaı óleń jazdy ǵoı. “Syńarym” sonyń ishinde el arasyna taraǵany. Kompozıtor Marat Omarov Júr­singe kelip: “Aǵa, bir tamasha áýen týyp tur, buǵan jaryna degen mahabbaty laýlap turǵan óleń kerek. Sizge senip ákelip turmyn”, depti. Bizdiń Júr­sin tapsyryspen óleń jazbaıdy. Keıbir aqyndar “túni boıy tolǵanamyn” deıdi ǵoı. Onyń óleń jazýy, tipti basqa. Oı-tolǵaýy ishinde júredi. Ábden tolǵaǵy jetkende týa salady. Oǵan ózi de, men de balasha qýanamyz. Marattyń kóńilin qımaı, áýenin tyńdap kóredi. Sóıtip, maǵan arnaǵan án dúnıege keldi. О́zime qatty unady. Júrsinge de unaǵan bolý kerek, tyńdaǵan saıyn qompańdap qalady. Syrtynan qarasań, Júkeńniń túsi susty, kóp sóı­lep, orynsyz kúlgenin kórgen emespin. Halqy­myz­dyń ulttyq óneri – aıtysty qaıta týdyrǵan da Júkeń ǵoı. Bireýler synaıdy. Kópke jaǵý qashan da ońaı bol­maǵan. “Aıtys – qazaq bolǵaly jaratylǵan óner”, deıdi. “Ony Júrsin ıemdenip júr”, deıdi. Aıtys turmaq úıindegi bir-eki balasy men áıeliniń basyn qosa almaı­tyndardyń sózi. Biz, qazaq, synaýǵa kelgende aldymyzǵa jan salmaımyz ǵoı. Tıse – terekke, tımese – butaqqa. Dál osyndaı atpal azama­t­tardy orynsyz synaǵannan “paıda taýypty” degendi estigen emespin. Tek júregin aýyrtady-aý. Júrsin aıtysty ıemdengen joq, qart ónerdi jasartty, qazirgi ınternetke baıla­nyp qalǵan urpaqqa “mynaý seniń babańnan qalǵan mura, biz de bir kúni ketemiz, úırenip al, ıe bop qal” dep shyryldap júr. Ataqtyń quny bar kezde Muqaǵalıdaı arqaly aqynnyń atyndaǵy syılyqqa ıe boldy, “Júrsin” deseń: “Ol kim edi?” dep eshkim suramaıdy, ıaǵnı “aty­nan at úrketindeı” bedeli bar. Aıtystyń taýqymetin moınyna kóterip júrgen azamat qoı!.. Iá, Júrsin bala sııaqty ańǵal adam. Árıne, “jamansyń” degendi kim jaqsy kóredi. О́kpelep qalady. Biraq kek saqtamaıdy. О́leń jazady, jigittermen qydyryp ketedi. Áıteýir, ýaqyt óte sabasyna túsedi. Negizi, óte meıirimdi. Bireýdi aıaǵysh. Onysy keıde ózine soqqy bolyp tıip jatady. Boıyna bitken minez ǵoı, endi jer ortasyna kelgende ózgere almaıdy. Nemerelerimen oınaǵandy jaqsy kóredi. Eki qyz, bir uldan nemerelerimiz bar. Basqany qaıdam, ózim Júrsinniń qartaıdym degenine senbeımin. Maǵan degen yqylasy kóbeımese, azaıǵan joq. Sol baıaǵy qalpymen erkeligimdi áli kóterip keledi. Sol úshin qatty qadirleımin. Baqytjamal ERMANOVA, Qazaq televızııasynyń burynǵy dıktory, eńbek ardageri. Astana.