Jaǵajaıdyń joqtyǵy-aı...

Álem kartasyna qarasańyz, úlkendi-kishili qalalardyń ózen nemese teńizdiń jaǵasynda sa­lyn­ǵanyna kózińiz jetedi. Sýsyz tirshilik joq. О́zgesin bylaı qoı­ǵanda, jazdyń kúıip turǵan apta­byn­da sýǵa shomylsańyz, janyń ra­hattanyp, tánińiz sergip qalady. О́kinishke qaraı, Ekibastuzdyń irgetasy qalanǵanda, qalaǵa kanal ar­qyly sý jiberý qolǵa alynǵa­ny­men, jaz maýsymynda turǵyndar demalatyn jaǵajaı salý máselesi eskerilmegen. Turǵyndar sonyń zar­­dabyn 54 jyl boıy tartyp keledi. Jazdyń ystyq kúnderinde salqyndaǵysy kelgender óz betinshe áreket jasap, Ertis-Qaraǵandy kanalyna shomylýdy ádetke aı­nal­dyrdy. Q.I.Sátbaevtyń job­a­sy­men Ertistiń sýyn Ekibastuz ar­qyly Qaraǵandyǵa burýda halyq­ty aýyzsýmen qamtamasyz etý kózdel­gen bolatyn. Qalaǵa aýyz sý kanal ar­qyly jetkiziletindikten sý­dy laı­­lamaı, taza ustaý bári­miz­diń min­detimizge kiredi. Bir jyl­dary tur­ǵyndardyń jaǵdaıyna túsinistik týyn­dap, qalanyń shetinen jaǵa­jaı ashylǵanyn bárimiz umyta qoı­ǵanymyz joq. Sol ýa­qytta kanalǵa shomylýshylardyń da sany kúrt azaıǵany belgili. Alaıda bul jaǵa­jaı­dyń «ǵumy­ry» uzaqqa barmady. Endi sýǵa shomylǵysy keletinderge bir-aq jol qaldy, ol – Sol­nechnyı kentindegi jaǵajaıǵa barý. Qaladan 45 shaqyrym jerde or­nalasqan jaǵajaıǵa barýdy ár­kim­niń qaltasy kótere bermesi anyq. Baıanaýyldaǵy Jasybaıǵa, Solnech­nyı­daǵy jaǵajaıǵa qoly jetpegender taǵy da kanal sýynan aı­nal­shyqtap shyqpaıtyn boldy. Negizi, kanal sýyna shomylý qala turǵyndaryna qastandyq ja­sa­ǵanmen birdeı. Turǵyndarǵa osy máseleni túsindirý maqsa­tyn­da kanal boıyna shyqtyq. Ka­nal­dyń bergi shetine toqtaǵa­ny­myz­da, sheteldik mashınamen kelgen eki er adam jáne eki áıel endi ǵa­na sýǵa túskeli jatyr eken. Bizdi kórgen áıelder betterin jaýyp, teris qarady. Mashınanyń ja­nyn­da turǵan jigitterdiń biri bizben sóılesýge yńǵaı bildirdi. – Qala halqy osy kanaldan sý iship otyr. Sýda shomylýǵa bol­maı­tynyn bilmeısizder me? – degen saýa­lymyzǵa ol sabyrly júzben: – Kanal sýyna shomylýǵa bol­maıtynyn jaqsy bilemiz. Biraq esh jerde «Sýǵa túsýge bolmaı­dy» degen belgi ornatylmaǵan, – dep jaýap berdi. – Siz bilesiz be, kanaldyń uzyn­dyǵy ondaǵan kılometrge jetedi. Kanaldyń uzyndyǵymen belgi qoıý múmkin emes qoı. – О́zińiz oılańyzshy, qazir mı aınaldyrardaı ystyq. Sýǵa tús­ki­miz keledi. Qaıda baramyz?! Tek Solnechnyıdaǵy jaǵajaıdy ataı kórmeńiz. Ol alys, – dedi sharasyz kúıde. Biz álgi jigitpen sóılesip tur­ǵanymyzda, kanaldyń ekinshi betine taǵy bir mashına toqtady. Bular da sýdyń jaǵasyna demalýǵa kelgen otbasylar eken. Áskerı kıimde tur­ǵan adamdardy kórgennen keıin be, sýda kıetin kıimderimen ári-beri júrdi de, shamalydan soń mashına­laryna otyryp, ketip qaldy. Kanaldyń boıymen júrip kele jatqanymyzda, sýdyń jaǵasynda ma­shı­nasyn jýyp turǵan erli-za­ıyp­tylardy kórdik. Bizdi kór­gen olar aıaǵyna deıin jýmastan, ma­shı­nalaryna ot aldyryp, qalaǵa qaraı júrip ketti. Turǵyndardyń áreketine qa­rap, biz olardyń aýyzsýdy kanaldan alyp otyrǵanymyzdy, sýdy las­taý­ǵa bolmaıtynyn jaqsy biletinin, lajsyz osyndaı qadamǵa baratynyn túsindik. Kanaldyń bo­ıynda kezdesken birde-bir adam sóz jarystyryp, qarsy shyqpady. – Bıylǵy jyly osy kanalda eki adam sýǵa batyp ketti. Kanal sýy­­nyń beti jyly bolǵanymen, túbi te­reń ári sýy muzdaı. Oǵan qo­sa sýdyń túbinde temir istikter, ba­ǵandar ja­tyr. Bıikten sekirgende, adamnyń basy temirge soǵylýy múm­kin. Sýǵa alkogoldi ishimdik iship, túsýge tipti bolmaıdy. Sýyq sýda aıaq-qoldary tartylyp qalýy yqtımal. Sýǵa batyp ketkenderdiń 80 paıyzy araq iship, salqyn­da­ǵy­sy kelgender, – deıdi Amangeldi Jetibaıuly. Búginde kanal jaǵalaýy qoqys úıindisine aınalǵan. Beı-bereket sh­a­shylǵan shólmekterdi, temeki qal­dyq­taryn, synǵan shynylar­dy kó­rip ishimiz ýdaı ashydy. Bu­dan ári Solnechnyıdaǵy «Shańdaq­sor» jaǵa­- jaıyna atbasyn bur­dyq. Jaǵa­jaı­dyń saltanatty ashy­lýy 25 maý­symda ótipti. Birden kózge shalyn­ǵany – jaǵalaýdyń tazaly­ǵy. Kól­deneń jatqan kók shópti kór­meısiz. Bizdi qarsy alǵan «Em­b­lın» JShS dırektorynyń oryn­ba­sary T.Qy­ryqbaev shtatta bekitilgen 4 adam­nyń jaǵajaıda kúnine eki ret taza­lyq júrgizetinin aıtty. Eki qut­qarý qaıyǵy jumys isteıdi. Jaǵa­jaı­da elektr symy tartyl­ǵan. Mun­da beısaýat mashınalar kir­mes úshin jan-jaǵyna jyra qa­zyl­ǵan. «Bizde dema­lý­shylarǵa barlyq jaǵdaı jasal­ǵan», – deıdi Tarǵyn Birlikuly. Shynynda da jaǵajaıda dem­alý­shylarǵa qolaıly jaǵdaı tý­ǵy­zyl­ǵa­ny kórinip tur. Demalýshylar ka­nal­­ǵa túsip júrgenderge qara­ǵan­da er­kin. Olarda «Qazir bizge bireýler kelip, eskertý jasaıdy» deıtindeı úreı joq. Bala-shaǵalary­men shúıir­ke­lesip, demalyp otyr. Qaldyq­tar­dy jaǵalaýdaǵy qoqys jáshigine tastaıdy. «Taıaqtyń eki ushy bar» demekshi, máselege syrt kózben qarasaq, eki­bastuzdyqtardy kanal sýyna tú­sip jatyr dep kinálaı berý de du­rys emes sekildi. Olardyń da múd­desin eskerip, qala shetinde ja­ǵa­j­aı salsa, kanal sýyn taza ustaý­da ótkir turǵan másele sheshimin tabar edi. Darııa ERǴAZINA. Ekibastuz.