Elordadaǵy Ortalyq meshit

Onda bir mezette 5 myń musylman minájat etetin bolady

Qazaqstan – zaıyrly memleket. Alaıda Qazaqstan tur­ǵyndarynyń basym bóligi ıslam dinin ustanady. Son­dyq­tan memleketimiz musylman el­deri qatarynan sanalady. Bıylǵy jyly elimiz Islam yntymaqtastyǵy uıymyna tór­aǵalyq etýde. Bul Qazaq­stan­nyń ıslam áleminde ala­tyn ornynyń mańyzdylyǵyn bildiredi. Osy oraıda aıta keter bir jáıt, sońǵy máli­met­terge qaraǵanda Qazaqstanda mu­syl­mandyqqa bet burǵan jandar men Allanyń jerdegi úıi – meshitter sany kúnnen-kúnge artyp keledi. Al me­shit­tiń kóbeıýi halqymyzdyń ıman­­dy­lyq ısharatynyń bekip kele jatqandyǵyn kórsetedi. Jalpy, meshit salýdyń saý­aptylyǵy jóninde Muhammed Paı­ǵambar (s.ǵ.s) zamanynan bizge mynadaı áńgime jetken. «Os­man ıbn Affannan (r.a) rıýaıat etken hadıs sharıfte Paıǵam­barymyzdyń (s.ǵ.s) «Kim Alla­nyń dıdaryn qalap, onyń jerdegi úıin turǵyzsa, Alla taǵala oǵ­an jánnatta sondaı úı tur­ǵy­za­dy» ­ degenin estidim», degen eken. Meshit salý saýabynyń zor ekenin osydan baıqaýǵa bolady. Árıne, elordamyzda meshitter joq emes, bar. Alaıda «Nur-Astana», Sá­dýaqas qajy Ǵylmanı meshitterinde juma namazyna qatysý­shylar sany bul meshitterdiń syıymdylyǵynan birneshe ese asyp túsedi. Onyń ústine Astana halqynyń kóbeıýi men ıman­dy­lyq paryzyn óteýge bet burǵan jandar sanynyń artqandyǵy ta­ǵy bar. Atalmysh meshitterge jı­nalǵan, biraq  syımaǵan jandar syrtta turyp qulshylyq jasaıdy. Jalpy, Qazaqstan boıynsha 2200-den astam meshit bar eken. Al Astana qalasyndaǵy meshitter sany taǵy birge kóbeıetini týraly buqaralyq aqparat qu­ral­darynda jıi jarııalanyp keledi. Atap aıtsaq, 2009 jyldyń 29 maýsymynda elordada ja­ńa Ortalyq meshittiń irgetasy qa­landy. Osydan eki jyl buryn bes myń adamǵa arnalyp saly­na­tyn jańa meshittiń ornynda bo­lyp, onyń alǵashqy estelik qu­tysyn óz qolymen ornalastyr­ǵan Elbasy onyń Qazaqstannyń jáne Astana qalasynyń shejiresine enetin erekshe oqıǵa ekendigin aıtqan edi. Alýan dinder úılesiminde tatý-tátti ómir keship otyrǵan Qazaqstan halqy­nyń bolashaǵy jarqyn, birligi myǵym, dini berik bolsyn degen nıetpen osy jańa meshittiń irge­tasyn qalap otyrmyz, degen bo­latyn. Sodan beri Memleket basshysy osy meshit qurylysy alańyna jıi so­ǵyp, baqylap, nazarynda ustap keledi. Jańa meshittiń sáýleti res­pýb­lıkalyq ashyq sáýlet kon­kýr­synyń qorytyndysynda usy­nylǵan 26 jumystyń ishinen eń úzdik dep tanylǵan joba. Astana qalasynyń bas jobasynda jańa meshit qalalyq qurylys an­sam­bli­niń soltústik­-shyǵysynda or­nalasqan. Onda  jańa qu­ry­lys­qa deıin Táýelsizdik saraıy já­ne «Qazaq eli» monýmenti alańy, Shyǵarmashylyq úıi, Arheologııa jáne etnografııa mýzeıi, Beıbitshilik jáne kelisim sara­ıy boı kóterip, uqypty orna­lasqan. Meshitke tapsyrys berýshi «Samuryq­-Qazyna» ulttyq ál­-aýqat qory qaramaǵyndaǵy kor­poratıvtik qordyń bergen má­li­metine oraı, ortalyq meshitke bir ýaqytta 5 myńnan astam adam syıa alady eken. Meshit qurylysyn «Samur­yq­-Qazyna» ulttyq ál-­aýqat qo­ry qaramaǵyndaǵy korporatıvtik qor tapsyrysymen 2010 jyl­­dyń jazynan túrik­tiń «Sem­bol» kompanııasy bastap ketti. «Sembol» kompanııa­sy­nyń bas­qar­ma tóraǵasy Aıtekın Týf­fan­nyń aıtýynsha, joba qu­ny 10 mlrd. teńgeni quraıdy. Me­­shit sáýletine jarııalanǵan baı­qaýǵa jer-jerden ótinimder kelip tús­ken. Al onyń qury­ly­syn jobalaý quqyǵyn «Sanar» kom­pa­nııasy jeńip alǵan bolatyn. Meshittiń jalpy quryly­sy­na keńirek toqtalsaq, onyń bas­ty namaz oqıtyn ortalyq zaly kúmbezben kómkeriledi. Jańa me­shit dástúrli ıslam stılinde salynýda. Degenmen ulttyq reńk te joq emes. Joba klassı­kalyq ıslam stıli men dástúrli qazaq ornamenti jáne dekoratıvti elementter qosyndysy retinde qurastyrylǵan. Sáýlettik ansambl shartty túrde eki bloktan turady. Onda negizgi meshit ǵımaraty jáne oǵan jalǵasatyn stılobatqa ornalasqan vestıbıýldi alańdar toby. Negizgi blok eki qabattan turady, al vestıbıýldi bóligi úsh qabatty. Ǵımarattyń jalpy aýdany 17,7 myń sharshy metr, al jalpy qurylys aýmaǵy 20,6 myń sharshy metrdi quraıdy. Meshit keshenine meshittiń ózi, oqý-aǵartý toby, quran oqıtyn zal, meıramhana, as bólmesi, erler men áıelderge arnalǵan dáret alatyn oryn, Imam oryn-jaı­la­ry, nekelesý men vıp oryn­dary kiredi. Meshit ǵımaraty josparda sımmetrııaly, os kó­lemi 78.00 h 137.40 m. Qasbettiń syrtqy qabyrǵalary tabıǵı tas­pen, fıbrobetonmen qaptal­ǵan, sondaı-­aq ashyq tústi dekoratıvti plıtalarmen qap­ta­lady. Al temir-betondy kúm­bezder metalmen óriledi. Bas kúmbezdiń nóldik belgiden sana­ǵandaǵy bıiktigi 51 m., al dıametri 28,1 m. Ony jıekteýshi kúm­bezder sany – 8, dıametrleri  10,45 m.  Vestıbıýl kúmbeziniń dıa­metri 15,2m. Bul erekshe ǵı­ma­rattyń sońǵy qorytyndy ak­kord­taryn ortasynan eseptegende teń qa­shyqtyqta ornalas­qan tórt jaq­tan tórt muna­ra­nyń ornalasýy tolyqtyra túse­di. Olardyń ár­qaısysynyń bıiktigi – 77 metr. Jumys jobasyn­da meshit aına­la­syn kógaldan­dy­rý men abat­tan­dyrý, gúl kó­shet­te­rin otyr­ǵyzý, 5 sýbur­qaq­ty qosqanda shaǵyn sáýlet for­malaryn ornatý, túngi mezgilde onyń qa­byr­ǵalaryn dekoratıvti jaryq­tan­dyrý qarastyrylǵan. Joldar men jaıaý júrginshi jú­retin jol­darǵa granıt plıtalar tó­selmek. Keshenniń jany­nan kelýshilerge arnalǵan 745 máshıne sııatyndaı ashyq avto­turaq salý josparlanypty. Jal­py, Alla­nyń jerdegi úıin salý ońaı dú­nıe emes, oǵan qosa ult­tyq reńk bere otyryp jobasyn salý as­qan náziktikti qajet etedi. Osy oraıda Astanadaǵy záý­lim jańa meshit ǵımaratynyń bas dızaıneri, týyndy avtory Sa­ǵyndyq  Jambolatovtyń eń­be­gin aıtyp ótken jón. Meshittiń salyný qarjysy qaıyrymdylyqtan túsken. Bir aıta keterligi, meshit memle­ket­tiń emes, jeke azamattardyń qar­jysyna salynatynyn Elba­sy­nyń ózi de atap ótti. Meshit qurylysynyń bitýi basqa ýa­qyt­qa josparlanǵanmen el Táý­elsizdiginiń 20 jyldyǵy qar­sa­ńyn­da tartý retinde qoldanysqa berilmek. Soǵan baılanysty meshit qurylysy qarqyndy  júrip jatyr. Astana qalasyndaǵy ǵımarat ansamblderiniń sulý ári qolaı­ly bolyp oryn tebýi zańdylyq. Bir sebepten bas qalanyń beınesi Qazaqstanmen uǵymdasyp, jym­­dasyp ketse, ekinshi sebepten áýel bastan-aq úılesimdi, maq­­sat­ty túrde Elbasy oıynda tur­ǵyzylǵan jańa Astana ıdeıa­sy­nyń shynaıy kórinisi. Qazaqstannyń táýelsiz tarı­hynda jańa erekshe oqıǵa bo­lyp tabylatyn bul jańa meshit eli­mizdiń berik ustanymy men bola­shaǵynyń sıpaty sekildi. Sá­ni men abyroıy asqaq As­ta­na­myz­dyń úlgi bolar beınesi as­qaqtaı bersin dep tileıik, aǵaıyn! Venera TÚGELBAI. Sýretterde: meshit maketinen kórinister.