Azyq-túlik qaýipsizdigine negiz

Mine, osyndaı basymdyq berýdiń nátıjesinde aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldy­ǵynda barlyq derekter boıynsha, elimizdiń AО́K ekonomıkalyq turaqty damý salasyna aınalyp, memleketimizdiń azyq-túlik qaýip­siz­digin qamtamasyz etý maq­satynda alǵysharttar jasaýda. «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngi» AQ-tyń derekteri boıyn­sha, 2011 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha AО́K qar­jylandyrýynyń jalpy kólemi 80,9 mıllıard teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 105,9 paıyz bol­dy. Nesıeleý jáne lızıng ar­qyly AО́K salasyn qarjylan­dy­rýǵa barynsha basymdyq berilýde. Máselen, bıylǵy jyldyń 1 shildesine deıin holdıng tarapy­nan AО́K-ti nesıeleýge 68,2 mıllıard teńgeden artyq qarjy bólindi. Bul ótken jyldyń sáı­kes kezeńimen salystyrǵanda 10,6 paıyzǵa artyq. Nesıe seriktestikteriniń (NS) jelisin damytýǵa jáne olardy nesıeleýge aǵymdaǵy jyldyń basynan bastap «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ 4377,5 mln. teńge somasyna 81 NS nesıelendirdi. Aýyldyq jerlerde barly­ǵy 161 aýyldyq nesıe seriktestikteri quryldy, onyń quramyna 6 myńnan astam aýylsharýa­shylyq qurylymdary kirdi. AО́K sýbektilerin nesıeleý baǵdarlamasy boıynsha aýylsha­rýa­shylyq shıkizatyn qaıta óń­deý jáne tamaq ónimderin ón­dirýge arnalǵan 3 joba 1305 mln. teńge somasyna qarjylan­dyryl­dy. Lızıng jáne nesıeleý baǵ­darlamalary aıasynda «QazAgro­Qarjy» AQ aýylsharýashylyq tehnıkasyn, arnaıy tehnıka men tehnologııalyq jabdyqtardy sa­typ alýǵa 18,6 mlrd. teńge nesıe berdi. Jyldyń basynan bastap barlyǵy 1027 birlik aýylsharýa­shylyq tehnıkasy, onyń ishinde 504 traktor, 127 tuqymsep­kish­ter, 141 kombaın, 235 aýyl sharýashylyǵynyń arnaıy teh­nı­kalary jáne basqa tehnıkalar men jabdyqtar satyp alyndy. Aýyl eńbekkerleriniń shaǵyn nesıelerge barynsha qol jetkizýin qamtamasyz etý maqsatynda jáne aýyl turǵyndaryn shaǵyn nesıeleýdiń turaqty júıesin qurý úshin 2007 jyly  «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ-tyń  jarǵylyq kapı­tal­ǵa 49 paıyzǵa deıingi  qaty­sýymen aýyldyq jerlerde jumys isteıtin 51 shaǵyn nesıeleý uıymy quryldy. Aǵymdaǵy jyldyń basynan atalmysh qor 514 mln.teńge somasyna 18 shaǵyn nesıe uıymdaryn qarjylandyrdy. Shaǵyn nesıeleý baǵdarlama­sy­nyń aıasynda tabystarynyń deńgeıi orta jáne ortadan tómen aýyl turǵyndaryna «Aýyl sha­rýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ fılıaldary men ókil­dikteri arqyly jalpy kólemi 1521,7 mln. teńge bolatyn 2097 shaǵyn nesıe berildi, onyń ishinde 1299,5 mln.teńge bolatyn 1824 shaǵyn nesıe mal sharýashylyǵyn damytýǵa, 84,8 mln.teńge bolatyn 108 shaǵyn nesıe ósimdik sharýa­shylyǵyn damytýǵa, 137,3 mln.teńge bolatyn 165 shaǵyn nesıe bıznestiń basqa túrlerine baǵyt­taldy. Agroónerkásip keshenin damy­tý­ǵa qarjylaı kómek kórsetý sha­ralary, birinshiden, bul salanyń jumysyn jandandyryp, ishinara kóktemgi egis jáne oraq jumys­taryn qarjylandyrý arqyly júzege asyrylsa, ekinshiden, aýyl sharýashylyǵyna jáne qaıta óńdeý kásiporyndaryna tartylatyn ın­ves­tısııany ulǵaıtý jáne ynta­landyrý arqyly júzege asyry­lady. Máselen, 2011 jylǵy 18 shildedegi jaǵdaı boıynsha bul salada jalpy quny 7 185 mıllıon teńge bolatyn 16 joba paıda­lanýǵa berildi. Onyń ishinde jal­py quny 3962,2 mıllıon teńgeniń úsh jobasy Ulttyq qordan, 3222,8 mıllıon teńgeniń 13 jobasy respýblıkalyq bıýdjettiń qaraja­ty esebinen qarjylandyryldy. Osy jobalardy iske qosý ná­tıjesinde 325 jańa jumys orny ashyldy. Qazir «QazAgro» AQ kompanııalar toby jalpy quny 54146,88 mıllıon teńgeniń 49 ınvestısııa­lyq jobasyn júzege asyrýda. Onyń ishinde 41 joba Ulttyq qor­dyń qarajaty esebinen paıdala­nýǵa berilmek. Jalpy alǵanda, holdıng 2011 jyly bıýdjettik nesıe qarjyla­ry sheńberinde jáne óziniń seriktes kompanııalarynyń qarjylary esebinen kóktemgi egis jumys­taryna 78 mıllıard teńge kóle­minde qarjy bóldi. 2011 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha kók­temgi egis jumystary 25,4 mıllıard teńge kóleminde qarjylandy­rylǵan. Bolashaqta elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge sheshýshi úles qosatyn mal sharýashy­lyǵy salasy ekendigi anyq. Son­dyqtan Elbasynyń tikeleı tap­syr­masymen elimizde barlyq aýyl­sharýashylyq maldarynyń tu­qymyn asyldandyrýǵa aıryqsha mán berilip, memleket tarapynan qomaqty qarjy bólinýde. Bul rette holdıng iri qara mal etiniń ónerkásiptik óndirisi ınfraqury­lymyn qalyptastyrý maqsatynda aýqymdy sharalardy qolǵa aldy. Bul baǵdarlama boıynsha jer-jerlerde bordaqylaý alańdary­nyń jelisin qurý, reprodýktor-sharýashylyqtar júıesin jasaý jáne fermerlik sharýashylyqtar qurý jobalary júzege asýda. 2011 jylǵy 18 shildedegi jaǵdaı boıynsha, mal bordaqylaý alańdaryn qurý maqsatynda jal­py quny 6,9 mıllıard teńge bo­latyn 5 joba qarjylandyrylǵan. Bul jobalar bıylǵy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa berilmek. Sonymen birge «QazAgro­Qarjy» AQ shetelderde seleksııa­lanǵan asyl tuqymdy iri qara mal satyp alýǵa arnalǵan qarjy lızıngi baǵdarlamasyn jáne «Asyl tuqymdy sharýashylyqtar jelisin qurý» baǵdarlamasyn qarjylan­dyrýda. Joǵaryda atalǵan baǵ­darlama sheńberinde 2010 jyly holdıngtiń qarjylandyrýmen 2,4 myń bas asyl tuqymdy iri qara mal ımporttaldy, odan búginge deıin 1,7 myń buzaý alyndy. Aǵymdaǵy jyly arnaıy qa­byl­danǵan «Sybaǵa» baǵdarla­masy boıynsha etti mal tuqymyn tólderi esebinen ósirý úshin analyq iri qara mal men buqalardy satyp alý úshin AО́K sýbektilerin nesıeleý baǵdarlamasy iske asyryla bastady. Baǵdarlamanyń maqsaty etti mal sharýashylyǵyn damytýǵa shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin tartýdy ynta­landyrý bolyp tabylady. Atalǵan baǵdarlama damyǵan ınfraqu­rylymy bar mal bordaqylaý alańdaryn asyl tuqymdy iri qara mal tólderimen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Baǵdarlamanyń operatorlary «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ jáne «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ bolyp tabylady. Nesıeler 7 jyl merzimge beriledi, jyldyq syıaqy stavkasy – 6%. «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń aıasynda 2913,2 mln. teńge somasyna 420 joba qarjylan­dyryldy, onyń ishinde  «Agrar­lyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly jalpy quny 863 mln. teńge bolatyn 46 joba,  «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly jalpy quny 2050,2 mln. teńge bolatyn 374 joba qarjylandyryldy. Aýyl sharýashylyǵy ónimde­rin memlekettik satyp alýdy qarjylandyrý maqsatynda ult­tyq holdıngtiń enshiles aksıonerlik qoǵamdary AО́K sýbek­tilerine satyp alý operasııalaryn júrgizý arqyly qoldaý kórsetedi. 2011 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha «QazAgroО́nim» AQ arqyly mal sharýashylyǵy ónimderin satyp alýǵa, qaıta óńdeýge, saqtaý jáne tasymal­daýǵa 658,7 mln. teńge qarjy bólindi. Al Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy 1080,4 mln. teńge qarjyǵa memlekettik qorǵa astyq satyp alýdy is júzine asyrdy.

Jylqybaı JAǴYPARULY.