Ýaıym

Ol kezde Shymkentte turatynbyz. Jańadan záýlim úı salyp, soǵan kóship kelgen kórshimiz qonaqqa shaqyrdy. Bardyq. Birazdan beri tanys-bilis bolyp qalǵan úı ıeleri emen-jarqyn qarsy alyp, tórgi bólmege bastady. Ishke kirsek, bizden basqa da qonaqtar bar eken... Keń zaldyń qaq tórinde basyna appaq oramal tartqan, aqquba kelgen, janarynyń nury taımaǵan, táninen eti qashsa da, tulǵasy turpatty keıýana jaıǵasqan. Onyń ońy men solyn ala jas erekshelikterine qaraı jasy úlken kisiler otyr. Meniń kózim tórdegi ájeıge túse berdi. Ájeniń tekti jerden shyqqany, ómirden kórgeni men túıgeni mol ekeni, kirpııazdyǵy, sypaıylyǵy sóıleý mánerinen, ózin-ózi ustaýynan kórinip turdy... Dastarqan basyndaǵylardy bir-birimizge tanystyrý barysynda bildik, bul kisi úı ıesiniń túp naǵashysynyń kempiri eken. Ájeıdi bir kisi sózge tartyp otyrdy. Aradaǵy áńgime tómendegideı órbidi.

– Qanshaǵa keldińiz?

– On eki jyly kem júzdemin.

– Toqsanǵa jaqyndaǵan qandaı eken?

– Jaqsy dep te, jaman dep te aıta almaımyn...

– Qandaı armanyńyz bar?

– Tiriniń armany taýsylmaıdy ǵoı, shyraǵym... Degenmen jas kelgen soń, armanyń alasaryp, juqaryp, ýaıymyń qalyńdaı túsedi eken.

– Ol ne ýaıym, apa?

– Keńirek jaýap bereıin... Bu dúnıedegi tatar dámiń, sý ishkiligiń taýsylatyn kún-qarsańdy Qudaı ázirge sezdirer túri joq. Degenmen kóz jumar sátińniń alys emestigin túısinbeı qoımaısyń. Bul túısiný keýdeńdegi jelimdeı jabysqan sandaǵan ýaıymyńdy súzgiden ótkizip, olardyń ekeýine ǵana júregińdi syzdatady da, basqasy ádirám qalatyn syqyldy. Tynyshyńdy alatyn osy eki ýaıymnyń biri ózińniń o dúnıedegi halińniń neshik bolaryna, ekinshisi qursaǵyńdy jaryp shyqqan perzentterińniń qamyna qatysty týyndaıdy eken.

– Bul ekeýiniń qaısysy aýyr dep oılaısyz?

– Kez kelgen ana, basqa kezdi aıt­paǵanda, baqıdyń tabaldyryǵyn atta­ǵaly turǵan syn saǵattyń ózinde o dúnıedegi jaǵdaıy qalaı bolatynyna emes, sońynda qalyp bara jatqan, tipti olar ómirden ornyn taýyp, berekesi tasyp, baqýatty kún keship jatsa da, perzentiniń jaıyn kóbirek ýaıymdaıdy eken...

– Barlyq perzentińizdiń aıdarynan jel esip tur emes pe, olardy ýaıymdaýyńyzdyń jóni joq. Shúkir Qudaıǵa, Saırashyńyz ben Hatırashyńyz barǵan jerlerinde baǵy ashyldy. Dáýletti turady. Ekeýi de – jurt izdep baryp emin alar myqty dáriger. Al qolyńyz­daǵy kishi ulyńyz Kenjesh – dúrkiregen úlken bastyq. Úlken ulyńyz Eseı – qalaı shıyryp tastasa da asyǵy alshysynan túsip turǵan myqty kásipker. Esimi el aýzynda. Qysqasy, perzentterińiz eshkimge ese jiberetin jandar emes.

– E, shyraǵym, solaıy solaı ǵoı... Saǵan ne desem eken?.. Ilgeridegi men búginginiń tanym-túsinigi ózgerip ketti... Sonyń bir mysalyn qazirgi ata-ananyń óz perzentteriniń qamyn jeýdegi is-áreketinen de kórýge bolady. Burynǵylar «Keýdesinde jany bardyń nesibesi Qudaıdan, sondyqtan urpaǵym buıyrǵan tirligin jasap, kúnin kórer, sanattan syzylyp, kóshten qalmas, al olardyń o dúnıesi qalaı bolmaq? Táńirdiń aldyna barǵanda júzi tómen kúı keshpeı me?» degen saýal mazalap, sony ýaıymdaǵan. Osy ýaıymnyń qamaýynda qalyp qoımas úshin ul-qyzyn eki dúnıeniń de jamandyǵynan saqtandyrý úshin erte bastan áreketin jasaǵan. Al búgingiler basqasha túsinikte: urpaǵynyń baqıda qandaı kúıde bolatynyn oılaýdy azaıtqan, osy tirshiliktegi jaǵdaıyna ǵana alańdap ýaıymǵa salynady. Biz eskiniń kózimiz, burynǵylardyń tanym-túsiniginen ajyraı qoımaǵanbyz. Sondyqtan balalarymnyń bu dúnıe­degi tirshiliginen góri o dúnıesi qalaı bolatynyn ýaıymdaımyn.

– Balalaryma ımandylyq turǵy­sy­nan jóndi tárbıe berdim be, bere almadym ba dep ýaıym jeýińiz be bul?

– Iá, ol da bar, biraq munan da ma­ńyzdysy – «urpaǵyma jannat bu­ıyrmaı, kózderi jáýdirep, tozaq sheń­beriniń ishinde shyryldap, botadaı bozdap qalyp qoımas pa eken?» degen suraq. Myna tar ýaqytta osy saýalǵa ońdy jaýap tabý qıyn. Bul jerde o dúnıedegi óz jaǵdaıymdy oılaýdan góri perzentterimdi «qutqarsam» eken degen tilegim úlken... Balalarymyzǵa marqum ákeleri ekeýmiz shamamyz kelgenshe tárbıe berdik, Qudaı, árýaq, obal-saýaptyń ne ekenin, din talabyn uǵyndyrýǵa tyrystyq... «Biraq osy eńbegimiz óz jemisin berdi me, berse, ol qandaı deńgeıde?» degen suraq mazalaı beredi. Buǵan naqty jaýap bere almaımyn. Sol sebepti balalarymnyń o dúnıesin oılap qatty ýaıymdaımyn, shyraǵym. Bylaı qaraǵanda bári durys sekildi... Balapandarymnyń bári attaı shapqylap, tirlikterin istep júr, jaman attaryn estigenim joq... Bárin bilýshi – Táńir taǵalanyń ózi... О́z mańdaılaryna jazylǵanyn kórer. Bári bu tirshiliktegi amal-áreketińe, nıet-pıǵylyńa baılanys­ty deıdi ǵoı aıtýshylar, – dedi keıýana.

Jurt tunjyrap únsiz qaldy.