Marhabat Jaıymbetov óz sózinde: «Aral máselesi – tek tabıǵattyń emes, tutas álemniń bolashaǵyna tikeleı áser etetin ortaq jaýapkershilik», dep atap ótti.
Onyń aıtýynsha, Aral óńirinde sońǵy jyldary birqatar oń ózgeris baıqalady. Jol, sý jáne áleýmettik ınfraqurylym jańaryp, qurǵaǵan teńiz tabanynda sekseýil egý jáne melıorasııalyq jumystar júrgizilip jatyr. Depýtat bul sharalardy ekojúıeni qalpyna keltirýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam retinde baǵalady.
Kókaral bógeti jańǵyrtylady: Soltústik Araldy saqtaýdyń jańa kezeńi bastalmaq
Sonymen birge, ol óńirdegi túıtkilder áli de ózekti ekenin atap ótti. Osyǵan baılanysty Araldy saqtaý baǵytynda keshendi jumystar jalǵasyp jatqanyn jetkizdi. Atap aıtqanda, 2002-2008 jyldary Dúnıejúzilik bankpen birlesken «Syrdarııa ózeniniń arnasyn retteý jáne Soltústik Araldy saqtaý» jobasy aıasynda ózenniń ótkizý qabileti 350-den 700 m³/s deıin artqan, teńiz kólemi 15,6-dan 27,1 km³ deıin ulǵaıǵan, al tuzdylyq 23-ten 12 g/l deıin tómendegen. Balyq aýlaý kólemi de 400 tonnadan 8 myń tonnaǵa deıin artqan.
Depýtat qazirgi tańda jobanyń ekinshi kezeńi qarastyrylyp jatqanyn aıtty. Onyń aıasynda Kókaral bógetin Baltyq júıesi boıynsha 42 m-den 44 m-ge kóterý, delta ekojúıesin turaqtandyrý, drenaj sýlaryn sýly-batpaqty alqaptarǵa burý jáne Qyzylorda men Túrkistan oblystaryndaǵy ırrıgasııalyq júıelerdi jańǵyrtý kózdelgen. Joba quny 700 mlrd teńgeden asady.
«Nátıjesinde Soltústik Aral aýdany 3 151 km²-den 3 913 km²-ge, sý kólemi 27 km³-den 34 km³-ge deıin artady», dedi ol.
Depýtattyń aıtýynsha, «AMANAT» partııasy Aral máselesin turaqty baqylaýda ustap, Jol kartasy aıasyndaǵy jobalardyń iske asýyna yqpal etip keledi.
26 naýryz – Aral teńizi, Ámýdarııa jáne Syrdarııanyń halyqaralyq kúni bolyp bekitildi
Saýalda Úkimet basshysyna birqatar naqty usynystar da joldandy. Atap aıtqanda, Soltústik Araldy saqtaý jobasynyń ekinshi kezeńin jedeldetip, Kókaral bógetin kóterý jobasyn tolyq qarjylandyryp aıaqtaý usynyldy. Bul arqyly teńizge jyl saıyn keminde 4 mlrd tekshe metr sý jetkizý jáne tuzdylyq deńgeıin 10 promılleden asyrmaıtyn turaqty ekojúıe qalyptastyrý kózdeledi.
Irrıgasııalyq júıelerdi jańǵyrtý men sý únemdeý tehnologııalaryn engizý boıynsha memleketaralyq úılestirýdi kúsheıtý qajettigi aıtyldy.
Transshekaralyq sý kelisimderin nyǵaıtyp, Ortalyq Azııa elderimen jáne halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqty keńeıtý usynyldy.
Qurǵaǵan teńiz tabanynda sekseýil men tuzǵa tózimdi ósimdikterdi kóbeıtip, shań-tuz taralýyn azaıtý arqyly ekologııalyq qaýipterdi tómendetý máselesi kóterildi.
Aral óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qoldaý úshin balyq sharýashylyǵyn damytý, sý qoımalaryn jańǵyrtý jáne aldaǵy ýaqytta Esil – Torǵaı – Aral jobasyn kezeń-kezeńimen iske asyrý qarastyrý usynyldy.
«Aral máselesin kún tártibinen túsirmeı, strategııalyq jobalarǵa turaqty qoldaý kórsetý qajet», dep túıindedi depýtat.
Toqaev: Aral teńizi salǵyrttyqtyń saldary qandaı qasiretke ákelip soǵatynyn eske salady
