El aıbyny asqaqtaǵan kún

Áskerimizdiń aıbynyn asy­ryp, el mereıin ústem etken pa­rad­­ta alańda saltanatty marsh­pen 26 jaıaý ásker eseptop qura­myndaǵy 5 myńnan astam áskerı qyzmetshi adymdap ótti. 300-ge jýyq birlik áskerı tehnıka men zamanaýı qarý-jaraq úlgileri el nazaryna usynyldy. Oǵan qosa, Áýe qorǵanysy kúshteriniń 70-ten astam avıasııalyq tehnıkasy otandyq avıasııanyń qýaty men ushqyshtardyń tas-túıin ázirligin kók aspanda pash etti. Alańǵa kelgen qaraqurym halyq pen paradty kógildir ekran arqyly tikeleı efırden tamashalaǵandar 2016-2017 jyldary áskerimizdiń arsenalyn tolyqtyrǵan otan­dyq jáne sheteldik sý jańa tehnı­­kalardy kórýge múmkindik aldy. 
Halyqtyń rýhyn kóterip, el abyroıyn asqaqtatqan sherý­ge Qurlyq áskeriniń Bas qolbas­shysy, general-maıor Murat Bek­tanov basshylyq jasady. Áske­rı bólimderdi sapqa turǵyz­ǵannan keıin general-maıor M.Bektanov Memlekettik týdy alańǵa alyp shyǵýǵa buıryq berdi. 
Memlekettik kúzet qyzmetiniń tý ustaýshylar tobyn maıor Ulan Nurlanov bastap shyqty. Kók týdy aǵa leıtenant Aza­mat Sultanǵazıev ustasa, onyń kómekshileri Qurlyq áske­ri áskerı ınstıtýtynyń tú­lek­­teri – aǵa leıtenanttar Mır­­han Qaharmanov pen Qaırat Mol­dabaev boldy. 
Memlekettik tý alańǵa áke­lin­gennen keıin alańǵa Qor­ǵa­nys mınıstri, general-pol­kov­­nık Sáken Jasuzaqov sal­ta­natty kólikpen shyqty. Gene­ral-maıor M.Bektanov oǵan ás­ker­diń áskerı paradqa sapqa tur­ǵyzylǵany týraly baıanat jasa­dy. Qorǵanys mınıstri men parad basshysy mingen eki kólik birdeı jyldamdyqpen jyljyp otyryp, saltanatty saptyń oń qaptalynan bastap sol qaptalyna deıin júrip ótti. Sóıtip, Qor­ǵa­nys mınıstrliginiń, Ishki is­ter mınıstrliginiń, Ulttyq qaýip­sizdik komıtetiniń jáne Mem­lekettik kúzet qyzmetiniń parad­tyq eseptoptaryn sholyp shyqty. Qorǵanys mınıstri saptaǵy sar­bazdarmen sálemdesý rásimin jasap, Qarýly Kúshterdiń 25 jyl­dyq mereıtoıymen quttyqtady. 
Jalpy, elimiz táýelsizdik al­ǵannan keıin osydan týra shı­rek ǵasyr buryn 1992 jyldyń 7 mamyrynda el Prezıdenti Qazaq­stan Respýblıkasynyń Qarý­ly Kúshterin qurý týraly Jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Shırek ǵasyr ishinde elimizdiń Ar­mııa­sy qalyptasyp, damýdyń kúr­deli kezeńderinen ótti. Osy jyl­dar ishinde áskerdiń jańa beı­nesi qalyptasty. Kásibı bilik­­tiligi joǵary, jınaqy armııa za­manaýı qarý-jaraqpen, jańa teh­nıkamen jaraqtandyryldy. Bú­ginde Qurlyq áskeri, Áýe qor­ǵa­nysy kúshteri, Áskerı-teńiz kúshteri qurlyqta, teńizde jáne áýede el irgesiniń beriktigin, ha­lyqtyń tynyshtyǵyn kúzetedi. Basty strategııalyq baǵyttarda «Ońtústik», «Shyǵys», «Batys» jáne «Astana» óńirlik qolbas­shy­lyqtary qurylǵan. 
Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasynda kórsetil­gendeı, el Prezıdenti Qarýly Kúsh­terdiń Joǵarǵy Bas qolbas­shy­sy bolyp tabylady. Ár aza­mat Otan qorǵaýshy sanatyna qosyl­ǵanda Qazaqstan halqyna jáne onyń Prezıdentine adal bolýǵa ant beredi. Osy oraı­da, Elbasy N.Nazarbaevtyń sarab­dal saıasaty men qorǵanys sala­sy­na jiti nazar aýdarýynyń ar­qa­synda elimiz beıbitshilik pen turaqtylyqtyń ordasyna aınalyp, armııanyń áleýeti jyl sanap artyp kele jatqanyn atap ótken jón. 
Sapqa tizilgen áskerdi sholyp shyqqannan keıin Qorǵanys mı­nıstri, general-polkovnık Sáken Jasuzaqov minberde turǵan Mem­leket basshysy – Joǵarǵy Bas qolbasshy N.Nazarbaevqa ásker­lerdiń Qarýly Kúshterdiń 25 jyl­dy­ǵyna jáne Uly Jeńis kúni­ne arnalǵan paradqa daıyn eken­digin baıandady. Memleket basshysy N.Nazarbaev barsha qazaq­standyqty jáne áskerı sherý­ge qatysýshy sardarlar men sarbazdardy mártebeli mereı­toımen quttyqtady. 
«Bıyl Qarýly Kúshterimizdiń 25 jyldyq merekesin atap ótýde­miz. Men shırek ǵasyr buryn Táýel­siz elimizdiń tól armııa­syn qurý týraly Jarlyqqa dál búgingi kúni qol qoıdym. So­dan beri az ǵana ýaqyt ótse de, Qarý­ly Kúshterimiz bes qarýy saı, zamanaýı úlgidegi aıbyndy ar­mııaǵa aınaldy. 

Saıypqyran sar­baz­darymyz búgin­de Uly Dalanyń senimdi qorǵany, azamattyǵymyzdyń almas aldaspany. Biz qazirgi zaman talap­taryna saı keletin áleýetti áskerimizdi ja­saq­tadyq. El qaýipsizdiginiń basty baǵyt­tary aıqyndaldy. Áskerı doktrınamyz qabyldandy. Ekonomıkamyz qarqyndy damyǵan saıyn elimizdiń Qarýly Kúshteri de jetilip, nyǵaıa tústi. Jaýyngerlerimiz álemniń ár túkpirinde bitimgerlik mıssııalardy aby­roımen atqaryp shyqty. Bizdiń áskerimiz TMD memleketteriniń ishinde aldyńǵy qatarly ásker retinde tanyldy. 
Qymbatty otandastar! El jurtymyz árqashan beıbit ómirdi baıandy baqytqa ba­la­ǵan. Bizdiń tarıhymyz óshpes erliktiń jylnamasy, jeńimpazdyqtyń shejiresi ekenin bilemiz. Bahadúr babalarymyzdyń izbasarlary qazir Táýelsiz el áskeriniń sa­pynda tur. Batyr babamyz Baýyrjan Momyshuly «Jaýyngerlik tárbıe áskerı kıimmen emes, jórgekten bastalady» degen bolatyn. Jeriniń qaýipsizdigin, eliniń tynysh­tyǵyn qorǵaý ár azamattyń qasıetti paryzy, abyroıly mindeti bolyp sanalady», – dedi Elbasy. 
Nursultan Nazarbaev bıyl el Táýel­sizdigi tarıhyndaǵy eń aýqymdy parad ót­kizilip otyrǵanyn, sondaı-aq, Qazaqstan ar­mııasy qalyptasýdyń laıyqty jo­lynan ótkenin jáne onyń bedeli joǵary ekenin aıtty.
«Paradqa 5 myńnan astam adam jáne 400 áskerı tehnıka qatysýda. Bul aı­byndy armııamyzdyń dańqy asqaq jáne maqtan tutýǵa turarlyq ekenin kórsetedi. Osy jyl­darda memleket áske­­rı­lerge jan-jaqty qoldaý bildirip keledi. Alǵashqy áskerı qurylymdardan bastap qaýipsizdiktiń tıimdi júıesin qurýǵa deıingi aýqymdy joldan óttik. Memlekettiń qalyptasýynyń kúrdeli kezeńinde Qazaqstan armııasy óziniń aldyna qoıylǵan mindetterdi abyroımen atqara bildi. Qarýly Kúshterimiz el ishinde jáne shet elderde joǵary bedelge ıe boldy», – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Budan bólek, Memleket basshysy ar­mııa­ny jańǵyrtýdyń basymdyǵy bar baǵyt­taryna toqtalyp, ony ári qaraı damy­tý mindetterin anyqtap berdi.
«Búgin Qarýly Kúshter elimizben bir­ge jańǵyrýdyń tarıhı kezeńin bastan ót­kerýde. Terrorızmmen kúres barlyq kúsh qurylymdary qyzmetiniń múlde jańa baǵy­ty bolyp tabylady. Qazaqstan armııa­sy saqadaı saı bolyp, kez kelgen qaýip-qaterge daıyn turýǵa tıis. 
Taǵy bir negizgi mindet – jeke quramdy nyǵaıtý. Biz áskerı qyzmetshilerdiń jańa býynyn tárbıeleýdemiz. Áskerı kıim kıgen adamdar minsiz abyroı men ádil­­­diktiń etalony, bolashaq urpaqtar úshin úlgi bolýǵa tıis. Merekelik paradqa Qarý­­ly Kúshterimizdiń rezervi bolyp sana­latyn «Jas ulan» áskerı mektepteri kýrsant­tarynyń tuńǵysh ret qatysyp otyr­ǵany kezdeısoq emes. Bul – armııa dástúri men qundylyqtar sabaqtastyǵynyń jarqyn belgisi», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti búgingideı beı­bit ómir syılap, táýelsiz ári myqty memleket qurýǵa jol ashqany úshin Uly Otan soǵy­synyń ardagerlerine alǵys aıtty.
Sondaı-aq, Memleket basshysy Qazaq­standa beıbitshilik pen turaq­tylyqty saq­taýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, Ota­nymyzdyń qaýipsizdigin tek armııa ǵana emes, elimizdiń barlyq azamattary da oılaýǵa tıis ekendigin atap ótti. 
«Biz barlyq kórshimizben dospyz jáne «Beıbit bir ǵana kelisim júz jeńis­ten artyq» degen ónegeli ósıetti este ustaýy­myz kerek. Sondyqtan, basty qundy­lyq­tary­myz – beıbitshilik, kelisim jáne birlik dástúrin urpaqtan-urpaqqa jalǵastyryp kelemiz. Qarýly Kúshter árqashanda táýel­sizdigimizdiń basty tiregi bolyp qala bere­di», – dedi Nursultan Nazarbaev. 
Áskerı qyzmetshilerdiń qasıetti pary­zyn eske salyp, olardy kásibı deńgeıin arttyrýǵa, áskerı yntymaq pen birlikti nyǵaıtýǵa shaqyrǵan Elbasy óz sózin:
«Qurmetti sarbazdar, bahadúr baba­larymyzdyń erlik jolyn beıbit kúnniń batyrlary jalǵaı bersin. Jaýyn­gerle­rimizdiń sheberligi tek jattyǵýda ǵana shyń­dalsyn. Uly Dalamyzdy analardyń áldıi men sábılerdiń kúlkisi ǵana terbesin, mereke qutty bolsyn!» – dep túıindedi. 
Osydan keıin elimizdiń Memlekettik Ánurany shyrqaldy. Parad basshysy, general-maıor Murat Bektanov sherýdi bastaýǵa buıryq berdi. 
Paradtaǵy jaıaý tizbekter sherýin «Jas ulan» respýblıkalyq mektepteriniń tár­bıelenýshilerinen quralǵan baraban­shylar rotasy ashty. Alǵash ret bıylǵy jyly barabanshylardyń sapynda Astana, Almaty, Qaraǵandy, Shymkent qalala­ryndaǵy bar­lyq respýblıkalyq «Jas ulan» áskerı mektepteriniń úzdik ókilderi qatysty. Qurama rotanyń denin ómir joly men qajyrly eńbegi barlyq Otan qorǵaýshyǵa úlgi bolǵan Keńes Odaǵynyń batyry, Halyq Qaharmany, Armııa generaly Saǵadat Nurmaǵanbetov atyndaǵy astanalyq mekteptiń ulandary quraıdy. 2016 jyldan bastap elimizdegi barlyq respýblıkalyq áskerı mektep-ınternattary tutastaı Qorǵanys mınıstrliginiń qaramaǵyna berilgeni belgili. 
Barabanshylar rotasyn alańǵa Máskeý áskerı konservatorııasynyń túlegi, aǵa leı­tenant Danııar Bóltirikov bastap shyqty. 
Odan keıin alańdy Qorǵanys mınıstrligi ofıserleriniń toby betke aldy. Paradtyq eseptop basynda Bas shtab bastyǵynyń birin­shi orynbasary, general-maıor Ámir Halyqov boldy. Aıta keteıik, ol «Dańq» ordeniniń tolyq ıegeri atanǵan. Sondaı-aq, onyń sońyn ala ásker legine Qurlyq áskeriniń ofıserlik quramy da sap túzep shyqty. Qurlyq áskeri – bizdiń áskerı áleýetimizdiń negizgi kúshtik qurylymy bolyp tabylady. О́ıtkeni, bul quram motoatqyshtar men tank, desanttyq-shabýyldaý, artıllerııalyq áskerı salalar jáne teńiz jaıaý áskerleriniń jıyntyǵyna negizdelgen. Alańǵa atoılap shyqqan bul toptyń basynda II dárejeli «Dańq» ordeniniń ıegeri, Qurlyq áskerleri bas qolbasshysynyń áskerı daıyndyq jónindegi orynbasary, general-maıor Talǵat Qoıbaqov boldy. 
Saltanatty sharanyń ashylý sátinde ushqyshtar Astananyń kók aspanynda «25» degen merekelik datany kókte qalyqtatqan bolatyn. Mine, zeńgir kókte sondaı kórinisti beınelegen áskerılerdiń áriptesteri alańǵa paradtyq eseptop retinde de boı kórsetti. Búgingi tańda Áýe qorǵanysy kúshteri zama­naýı qarý-jaraqtarmen qamtamasyz etilgen. Olardyń qatary taktıkalyq oqý-jattyǵýlar men tájirıbelik sabaqtarda únemi asqan sheberlik kórsetip júrgen sapaly daıyndalǵan mamandarmen tolyqtyrylǵan. Paradty topqa Áýe qorǵanysy kúshteri bas qolbasshysynyń birinshi orynbasary, general-maıor Nurjan Muqanov jetekshilik etti. Elorda turǵyndary men qonaqtary Áýe qorǵanysy kúshteriniń zamanaýı ushý apparattaryn basqarǵan qa­zaqstandyq ushqyshtardyń sheberligin joǵary baǵalady.
Alańǵa jınalǵan halyq osy kúni elimizdegi Áskerı-teńiz kúshteriniń áleýetin kórip, olardyń sap túzep ótkenine zor qoshemet kórsetti. Sebebi, bul el Táýelsizdiginiń shırek ǵasyrynda óz kúshimizben qurylǵan tuńǵysh ári jańa áskerı salanyń biri bolyp tabylady. Osydan 24 jyl buryn, ıaǵnı 1993 jyldyń 2 sáýirinde Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Áskerı-teńiz kúshterin qurý týraly» Jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Mine, sodan beri Táýelsiz Qazaqstan áskerı teńizshileriniń tarıhy bastaldy. 24 jyl ishinde qazaqstandyq flottyń sońǵy úlgidegi tehnıkamen jabdyq­talǵan otandyq óndiristiń sý jańa zymyran-artıllerııalyq korablderimen sapaly jabdyqtalýy, jeke qurammen jasaqtalýy jáne áskerı qyzmetshilerdiń oqýy men jaýyngerlik daıarlyǵyn jetildirýden bastap, korablderdiń ornalasýynyń alǵashqy jekemenshik pýnktiniń qurylysy men ashy­lýyna deıingi qyrýar jumys atqaryldy. 
Búginde Qazaqstannyń Áskerı-teńiz kúshteri – bul Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektorynda mańyzdy strategııalyq tapsyr­malardy oryndaıtyn elimizdiń Qarýly Kúshteriniń tolyqqandy jekelegen ásker túri. Áskerı-teńiz kúshteriniń oqý-jaýyn­­gerlik qyzmetiniń joǵary deńgeıin kórsetetin sońǵy kórsetkishterdiń biri 2016 jyldyń qorytyndysy bolyp taby­lady. О́tken jyl boıynsha jaýyngerlik daıar­lyqtyń qarqyndylyǵy 25,5 paıyzǵa jáne áskerı korablderdiń júzip ótýi 35,4 paıyzǵa ulǵaıdy. Sóıtip, shamamen 3 600 korabldik oqý-jattyǵý ótkizilip, áskerı teńizshiler teńizde shamamen 5 800 saǵat boldy. Osyndaı áleýet pen tájirıbege baı Áskerı-teńiz kúshteriniń paradtyq tobyn alańǵa Áskerı-teńiz kúshteriniń bas qolbasshysy, II dárejeli «Dańq» ordeniniń ıegeri Jandarbek Januzaqov bastap shyqty.
Memleket basshysynyń arnaıy tapsyr­masy negizinde elimizdiń áskerı salasyn jańǵyrtý maqsatynda aıtýly ózgerister oryn alǵany belgili. Sonyń ishindegi eń eleýlisi О́ńirlik qolbasshylyqtardyń qurylyp, qyzmetke kirisýi edi. Elimizde alǵash ret keń aýqymda uıymdastyrylǵan áskerı sherýdiń endigi legin osy О́ńirlik qolbasshylyqtardyń qataryndaǵy eń úlken áskerı birlestik – «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń quramy jalǵastyrdy. «Ońtústik» óńirlik áskerleriniń qolbasshysy, general-maıor Marat Qusaıynov bastaǵan bul quram ońtústik strategııalyq baǵyttaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etedi. Olar kez kelgen jaǵdaıda taýly jáne shóldi aımaq­­tarda áreket etýge mashyqtanǵan. Almaty, Jambyl, Ońtústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynda ákimshilik turǵyda shekaralandyrylǵan shtab qolbas­shylyǵy Taraz qalasynda ornalasqan. О́ńirlik qolbasshylyq quramyna ortalyq baǵynyshtaǵy jáne Áýe qorǵanysy kúshte­riniń bólimderinen basqa shekaralyq sheptegi áskerı bólimder de kiredi. «Ońtústik» óńirlik qolbasshylyǵynyń basty mindeti Ońtústik-shyǵys aımaǵynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý bolyp tabylady. 
Odan keıin alańnan «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵynyń quramy sap túzep ótti. Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblys­­tarynyń ákimshilik shekaralarynda ornalasqan qolbasshylyqtyń shtaby Semeı qalasynda oryn tepken. Basty min­deti – memlekettiń shyǵys shebindegi qaýip­siz­dikti qamtamasyz etýdi kózdeıtin óńir­lik qolbasshylyq quramyna ortalyq baǵy­nyshtaǵy jáne Áýe qorǵanys kúshte­riniń bólimderinen basqa shekaralyq sheptegi áskerı bólimderi kiredi. Negizinen mehanıka­landyrylǵan mashınalar men tanktik ar­tıllerııaǵa basymdyq berilgen bul qury­lymdyq kúsh tobynyń jetekshiliginde «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerle­riniń qolbasshysy, II dárejeli «Aıbyn» ordeniniń ıegeri, general-maıor Nurlan Qashaǵanov boldy.
Saltanatty sherýdi «Astana» óńir­lik qolbasshylyǵynyń paradtyq toby jalǵas­tyrdy. Bul birlestiktiń jaýapkershiligi elimizdiń ortalyq jáne soltústik aımaq­tary­nyń qorǵanysyn qamtıdy. «Astana» óńirlik qolbasshylyǵy – elimizdegi eń aýqymdy «Aıbyn» áskerı-patrıottyq joba­synyń uıymdastyrýshylary. Sap basynda «Astana» óńirlik qolbasshylyǵy áskerleriniń qolbasshysy, general-maıor Qaıdar Qara­qulov turdy. Ortalyq shtaby Qaraǵandy qalasynda ornalasqan bul qurylymdyq kúsh qyzmetkerleri búginde Aqmola, Qaraǵandy, Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan ob­lys­tary ákimshilik shekaralaryn jiti baqylaýda ustaıdy. О́ńirlik qolbasshylyq quramy­na ortalyq baǵynyshtaǵy jáne Áýe qorǵanysy kúshteriniń bólimderinen basqa shekaralyq shektegi áskerı bólimder kiredi. Sonymen qatar, «Astana» óńirlik qolbas­shylyǵy Qarýly Kúshter Joǵarǵy Bas qol­basshysynyń rezervi ekendigin de aıta keteıik.
2003 jyldan beri beıbit ómirimizdiń tynyshtyǵyn kúzetip kele jatqan «Batys» óńirlik qolbasshylyǵynyń sarbazdary da bul sherýde sap túzedi. Qyzmet kór­setý aýmaǵy Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Aty­raý jáne Mańǵystaý oblystarynyń ákimshilik shekaralarymen shektesken bul qolbasshylyqtyń shtaby Atyraý qalasynda ornalasqan. О́ńirlik qolbasshylyq qura­myna ortalyq baǵynyshtaǵy jáne Áýe qorǵanysy kúshteriniń bólimderinen basqa shekaralyq sheptegi áskerı bólimder kiretin О́ńirlik qolbasshylyqtyń basty mindeti – memlekettik shekaranyń qaýipsizdigin, shekaranyń tutastyǵyn, egemendigin tolyq qamtamasyz etý jáne Kaspıı teńizi sektorynda Qazaqstan Respýblıkasynyń ekono­mıkalyq múddesin qorǵaý. Aqtaý teńiz jaıaý áskerleriniń brıgadasyn el aldyna shyǵarǵan bul topqa «Batys» óńirlik qolbasshylyǵynyń qolbasshysy, general-maıor Dáýlet Ospanov jetekshilik etti.
Kórermen nazary aýǵan ortalyq alań­men dańqty Desanttyq-shabýyldaýshy ásker­leriniń desantshylary júrip ótti. Bular – Joǵarǵy Bas qolbasshynyń rezerv áskerleri. Desantshy jaýyngerler – zamanaýı urystar kezinde kúrdeli tapsyrmalardy oryndaýǵa saqadaı saı áskerler. Aıbyn­dy desantshylardy bastap kelgen Desant­tyq-shabýyldaýshy áskerleriniń bas qolbas­shysy, II dárejeli «Dańq» jáne «Aıbyn» ordenderiniń ıegeri, general-maıor Almas Jumakeev boldy. Sonymen qatar, onyń sońyn ala jaýyngerlik jaraqtaryn asynǵan Arnaıy operasııalar kúshteriniń bólimsheleri de boı túzedi. Tájirıbeler kórsetkendeı, qazirgi kezde quramy jaǵynan az, biraq jınaqy jáne ońtaıly bólimsheler mańyzdy ról atqarady. Operasııa jetistigi negizinen olardyń ýaqtyly ári myǵym áreketterine baılanysty bolady. Paradtyq eseptopty jasaq komandıri, podpolkovnık Erlan О́teýov bastap shyqty. 
Sherý Qarýly Kúshterdiń Áskerı polı­­sııa­synan quralǵan qurama rotasy qyzmet­kerleriniń qadam basýymen jalǵasyn tapty. Sońǵy 20 jyldan beri bul qurylym Qarýly Kúshterimizdegi zań jáne quqyqtyq tártiptiń saqtalýyn qamtamasyz etip keledi. Quramynda tótenshe jaǵdaılarda qoldanylatyn jedel áreket etý jaýyngerlik bólimsheleriniń áskerı qyzmetshileri bar topty Áskerı polısııa bas basqarmasynyń bastyǵy, ádilet polkovnıgi Tileýhan Basqojaev bastady.
Minber aldynan sap túzep ótken sar­­bazdardyń qolyndaǵy kók Týymyz samal jelmen jelbireı tústi. Týymyzdy tik us­taǵandardyń qatarynda Tuńǵysh Prezıdent atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıtetiniń ofıserleri de boı kórsetti. Bul – strategııalyq jáne jedel basqarý salasynyń ofıserlerin daıyndaıtyn elimizdegi aldyńǵy qatarly áskerı oqý orny. Bul topqa ýnıversıtet bastyǵy, II dárejeli «Dańq» ordeniniń ıegeri, general-maıor Ashat Ryspaev jetekshilik etti. 
Sondaı-aq, Áskerı-áýe shabýylyna qarsy qorǵanys áskerleri, baılanys jáne avtomattandyrylǵan basqarý júıesi ma­man­­­daryn daıyndaıtyn Ortalyq Azııa aýmaǵyndaǵy jalǵyz oqý orny – Radıo-elektronıka jáne baılanys áske­rı ıns­tıtýtynyń kýrsanttary men Sh.Ýálı­ha­nov atyndaǵy Kadet korpýsynyń jáne T.Bı­geldınov atyndaǵy áskerı-áýe ıns­tıtýtynyń sarbazdary sap túzedi. Oǵan qosa, «Qazbat» bitimgershilik rotasy men Ulttyq qaýipsizdik qyzmetiniń Shekara qyzmeti «Boran» arnaıy rotasynyń jáne Ulttyq ulan Áskerı ınstıtýtynyń túlekteri qatysqan jaıaý ásker legin Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik kúzet qyzmetiniń rotasy túıin­dedi. 
Armııany jańǵyrtý máselelerinde otan­dyq qorǵanys ónerkásibiniń alar orny erekshe. Osy maqsatta saltanatty sherý aıasynda «Qazaqstan Injınırıng» AQ» ulttyq kompanııasy men ózge de kásiporyndardyń zaýyttarynda qolda bar áskerı tehnıkalardy jańartý, jóndeý jumystary qyzý júrgizilip jatqany málim. Búginde áskerler úshin jańa qarý-jaraq túrleri, oq-dáriler men arnaıy quraldardy jasap shyǵarý tolyq jolǵa qoıylǵany belgili. Elimizdiń áskerı tehnıkalarynyń áleýeti sońǵy úlgidegi tehnologııamen jaraqtandyrylǵan ozyq áskerı mashınalarmen de tolyqtyrylýda. Saltanatty sherýdi mehanıkalandyrylǵan áskerı tehnıkalar leginiń jalǵastyrýy osy sózimizdi naqtylaı túsedi. 
Qatar tizilgen tehnıkalardyń basynda Qarýly Kúshterdiń ásker túrleri – Qurlyq áskerleri, Áýe qorǵanysy kúshteri jáne Ás­kerı-teńiz kúshteriniń toby men «Lend Rover» jol talǵamaıtyn kólikteri júrip ótti. 
Sondaı-aq, osy kúni kópshiliktiń nazaryna BMPT jaýyngerlik mashınalary kórsetildi. «Qazaqstan Injınırıng» kompanııasynyń kásipornynda qaıta jańǵyrtýdan ótkizilgen T70-2B tankisi de álemde balamasy az áskerı tehnıkalardyń biri bolyp tabylady. Bul tehnıkalar tankilerge demeý bildiretin jaýyngerlik atys kólikteri sanatyna jatatyndyqtan, bir jaýyngerlik kóliktiń atys qýaty eki motoatqyshtar vzvodynyń qýatynan asyp túsedi dep esepteledi. Sol sııaqty bul kúni «Solnsepek» AOJ-1 oqshashar júıeleri – bir atyspen shamamen 40 000 sharshy metr aýmaqty talqandaı alatyn jaýyngerlik kólikti de jurtshylyq tamashalaı aldy. 
BTR-80A saýytty kólikterindegi desant­tyq-shabýyldaýshy áskerleriniń rotalyq-taktıkalyq toby mınaatqysh vzvodymen jáne «Igla» tasymaldy zenıtti-raketaly kesheni vzvodymen kúsheıtilgen. Bul jınaqtyń sońynan BTR-82A saýytty kóligi alańdy betke aldy. Qýatty atys pen qozǵalystyń joǵary jyldamdyǵyna ıelik etetin atalǵan tehnıka teńiz jaıaý áskeri bólimsheleri úshin taptyrmas tehnıka edi.
Saltanatty sherýdi Artıllerııa jáne raketa áskerleriniń qarý-jaraq pen áskerı tehnıkalar legi jalǵastyrdy. Sóıtip, alańnan júrip ótken dońǵalaqty áskerı mashınalardyń qatary D-30 súıretpeli zeńbiregimen tolyqty. Qurlyq áskerleriniń tank, desanttyq-shabýyldaýshy ásker­leri men mehanıkalandyrylǵan brıgadalary qoldanatyn uńǵysy 122 mıllımetr bolatyn D-30 zeńbiregi 15 shaqyrymnan astam qashyqtyqqa mınýtyna 8 atys jasaýǵa qabiletti. Al artıllerııalyq zeńbirekti súırep tasymaldaý Kókshetaý qalasyndaǵy «KamAZ» Injınırıng» AQ zaýytynda jasalǵan «KamAZ» avtokólikteri arqyly iske asyrylady. Sondaı-aq, «Gıasınt» zeńbirekter batareıasy – Qurlyq áskerleri artıllerııalyq brıgadalary qoldanatyn qarý. Zeńbireginiń uńǵysy 152 mıllımetr bolatyn bul qarý ózine uqsas barlyq qarýlardan uzaǵyraq, ıaǵnı 33 shaqyrym qashyqtyqtan atys júrgize alady.
Kórermender kózaıymyna aınalǵan áskerı tehnıkalardyń biri – «Prıma» dúrkindetip atý reaktıvti júıesi jaýyn­gerlik kólikteri boldy. «Qazaqstan Injırıng» kásipornynda jańartylyp, jetildirilgen «KamAZ» bazasyndaǵy «Qaz­Grad» dúrkindetip atý reaktıvti júıe­si aty ańyzǵa aınalǵan «Katıýsha» qarýyna uqsas reaktıvti qarý 20 shaqyrym qashyqtyqtaǵy jaýdyń nysandary men áskerı tehnıkasyn talqandaýǵa qabiletti. Al «Smerch» dúrkindetip atý reaktıvti júıeleri bir qondyrǵyda zymyrandarǵa arnalǵan 12 baǵyttaýyshy bar jáne oq atý qýatyna ıelik etedi. Atylǵan oqty 90 shaqyrym qashyqtyqqa deıin jetkizetin bir zymyrannyń salmaǵy 800 kılo tartady. Sol sııaqty «Smerch» bir ǵana oq atý arqyly 280 gektar bolatyn aýmaqty talqandaı alady. Osylaısha, saltanatty shara aıasynda sherýge shyǵarylǵan Artıllerııa jáne raketa áskerleriniń qarý-jaraq pen áskerı tehnıkalar legin «Tochka-Ý» taktıkalyq raketalar kesheni aıaqtady. 
О́zimizde jasalǵan otandyq «Arlan» brondy mashınalary – «Qazaqstan Para­maýnt Injınırıng» kásipornynda qurastyrylǵan mınaǵa qarsy qorǵaný deńgeıi asa joǵary kólik. Sol sııaqty, «Kobra» jaýyngerlik barlaý kóligi de áskerlerimiz úshin urys jaǵdaılarynda tapsyrmalardy tolyq oryndaýǵa asa qabi­letti. «Kobra» 12/7 mıllımetr uńǵyly pýlemetpen jaraqtalǵan. 
Áskerı tehnıkalar qatarynan kóringen «Hammer» men joǵaryda atap ótken «Lend Rover» avtokólikteri – teńiz ben basqa da sýly aımaqtarda arnaıy operasııalardy oryndaý kezinde jaýyngerlik júzgish bólimshelerge arnalǵan qaıyqtar men gıdrosıklderdi tasymaldaýdy iske asyrady. 
Sherýdegi mehanıkalandyrylǵan qozǵa­lys­tyń legin «Skaılark» jáne «Býsel» ushqyshsyz ushý apparattary jalǵastyrdy. Bular – 40 shaqyrymǵa deıingi qashyqtyqta operator arqyly jerden basqarylatyn jeńil salmaqty ushý apparattary. Sonymen qatar, bir myń metr bıiktikte on sharshy shaqyrym kólemdegi aýmaqqa erkin baqylaý júrgize alady. «Sıkada», «Ametıst», «Rýbın» radıoelektrondy kólikteri, «Natısk» radıoelektrondy barlaý júıe­siniń jaýyngerlik kóligi – málimetterdi qaǵyp alyp, barlyq zamanaýı, sonyń ishinde uıaly jáne spýtnıktik baılanys túrlerin báseńdetý múmkindigi bar kólikter. 
Búginde Ulttyq gvardııa qaramaǵyn­daǵy «Tıgr» arnaıy polısııa avtokóligi – ar­naıy nemese jaýyngerlik operasııalardy oryndaý barysynda jeke quramdy qorǵaýǵa, patrýldeýge jáne oq atýmen demeý kórse­týge arnalǵan ozyq mashınalardyń biri. Sol sııaqty, «Federal» arnaıy brondalǵan avtokóligi de jeke quramdy jolsyz jerlerde tasymaldaýda qoldanylady jáne atys qarýynyń oǵynan, jarylǵysh zattardan qorǵanýdyń qajetti deńgeıine ıe. 
Kópshiligimizge etene tanys «Ýral-4320» jol talǵamaıtyn borttyq avtokóligi bolsa, ol joldyń barlyq túrinde jáne barlyq jerde adamdar men júkti tasymaldaýǵa arnalǵany belgili. Al «Send Ket» saýytty jol talǵamaıtyn avtokólikteri – joǵary deńgeıli qorǵanysqa ıe jáne saǵatyna 160 shaqyrymǵa deıin jyldamdyqta júıtkı alýyn búginde joǵary baǵalaýǵa laıyq. Qazirgi kezde «Send Ket» jáne «Arlan» jol talǵamaıtyn avtokólikterin Memlekettik kúzet qyzmeti qoldanyp keledi.
Saltanatty sherý barysynda jer­de­gi áskerı tehnıkalardyń sońynan áske­rı maqsatta qoldanylatyn áýe kúshte­riniń áleýeti kórermender nazaryna usy­nyldy. Árıne, munyń aldynda tasy­maldaný barysynda qoldanylatyn mehanı­kalandyrylǵan qurylǵylar quramy syzyq boıymen júrip ótken bolatyn. Aıtalyq, ZÝ-23-2 zenıtti qondyrǵysy – Petropavl aýyr mashına jasaý zaýytynda qurastyrylǵan, qosymsha zymyrandyq ushyrý modýlimen jáne teplovızormen jab­dyqtalǵandyqtan, táýliktiń kez kelgen bóliginde 6 shaqyrymǵa deıingi áýe nysan­daryn atyp túsire alady. Al S-300 kóp arnaly zenıtti zymyrandy kesheni bolsa 300 shaqyrymǵa deıingi qashyq­tyqtaǵy áýe nysanalaryn joıý múm­kindigine ıelik etedi. Bir keshen bir ýaqytta 6 nysanaǵa baqylaý júrgizip, olarǵa 12 basqarylatyn raketa jibere alady. «Vın Long» dep atalatyn basqarylatyn ushý apparaty bar­laý júrgizý men núktelik soqqy berýge arnalǵan. Salmaǵy 1100 kılony quraıtyn «Vın Long» 5 myń metrden astam bıiktikke jáne 1 myń shaqyrym qashyqtyqqa usha alady.
Sodan keıin kókte qalyqtaǵan alyp áskerı mashınalardyń basynda Mı-35M áskerı tikushaqtary ushyp ótti. Olar urys dalasynda Qurlyq áskerlerine atyspen demeý kórsetýge arnalǵan. Onyń qarý-jaraq quramynda «Shtýrm-M» tankige qarsy basqarmaly raketalar men «áýe-jer» klasty basqarýsyz zymyrandary bar. Táýlik boıy 35M jaýyngerlik qoldanysta bolý úshin Mı-zamanaýı navıgasııalyq keshenmen jáne nysanalardy elektrondy anyqtaý qural­darymen jabdyqtalǵanyn atap ótken jón.
Al Mı-17 shaǵyn kóp salaly tikushaǵy – ámbebaptyǵymen jáne joǵary tehnıkalyq-ushý sıpattamalarymen álemdegi eń kóp taralǵan tanymal tikushaqtyń biri. Ol Qurlyq áskerleri bólimderiniń jınaqy­lyǵyn arttyrýǵa, áskerlerdi tolyq qarý-jaraqtarymen desanttaýǵa, sondaı-aq qarsylastyń nysandaryn joıýǵa arnalǵan jáne bıik taýly ári joǵary temperatýraly aımaqtarda jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndaýǵa barynsha beıimdelgen. Sol sııaqty, Mı-8 jaýyngerlik-kóliktik tikushaǵy bolsa, birqatar álem elderiniń áskerı arsenaldarynda óte tıimdi jaýyngerlik qural bolyp esepteledi. Ony jaýyngerlik tapsyrmalarda ǵana emes, izdeý-qutqarý jumystaryn júrgizýge, órt sóndirý jáne aspan arqyly júk tasymaldaýǵa da keńinen qoldanýǵa bolady.
Mı-171Sh tikushaǵy – qurlyq ásker­lerine qoldaý kórsete otyryp, qarsylastyń jaýyngerlik tehnıkalaryn joıýǵa, desantty atyspen demeýge, patrýl, izdeý-qutqarý jáne barlaý qyzmetterin atqarýǵa arnalǵan.
ES-145 tikushaǵy – Qazaqstanda jasal­ǵan kóp salaly, qoldanystaǵy tıimdiligi jaǵynan paıdaly jeńil tikushaq. «Evrokopter» tikushaqtary arnaıy operasııalar kúsh­teriniń áreketterin qamtamasyz etýge ar­nalǵan. Dybystyq shýynyń tómendigi men senimdiligi jáne janarmaı shyǵyny azdy­ǵynyń arqasynda ES-145 tikushaqtary 700 shaqyrymǵa deıingi qashyqtyqqa erkin usha alady. K-32 jáne ES-145 tikushaqtary – Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń negizgi mindetterin – izdeý jáne apattyq-qutqarý jumystaryn júrgizý, turǵyndar men múlikterdi evakýasııalaý, jeke quram men júkterdi jetkizý jumystaryn atqarady. Sonymen qatar, K-32 tikushaǵyn aspaly sý tógý quralynyń kómegimen órt sóndirý isine de paıdalanýǵa bolady.
Tý-154 ushaǵy – áýe komandalyq pýnkti retinde qoldanylady jáne ony Sý-27 joıǵysh ushaqtar toby ere júrip qorǵaıdy. О́ıtkeni, Sý-27 ushaǵy – joǵary jaýyngerlik múmkindikterge ıe ári áýe mashınasynyń bul túri áýe keńistigi qaýipsizdigin keń aýqymda qamtamasyz etýge zor múmkindik beredi. An-72 ushaǵy – taktıkalyq, bitimgershilik jáne gýmanıtarlyq mıssııalardy oryn­daý úshin arnaıy qurastyrylǵan. Aerodınamıkalyq ereksheliginiń arqasynda ushaq jyldam ushyp-qona alady. Al An-26 áskerı-kólik ushaǵy bolsa, óziniń senim­diligin dáleldegen únemdi kólik kemesi. Ol áskerlerdi áskerı tehnıkasymen jáne qarý-jaraǵymen birge, sondaı-aq tez arada oq-dáriler men materıaldyq zattardy, jaralylar men syrqattardy tasymaldaýǵa arnalǵan. An-26 ushaǵy taýly áýe aılaǵyna kúrdeli ádistermen kirý kezinde joǵary manevrli múmkindikke de ıe. 
S-295 áskerı-kólik ushaǵy – ıspandyq «Eırbass Mılıtarı» kásipornynda jasalǵan jáne zamanaýı navıgasııa júıesimen jabdyqtalǵan ushaq. Ol 9 tonnaǵa deıin júkti jetkizip, 70 áskerı qyzmetshini tolyq qarý-jaraǵymen tasymaldaı alady jáne qosymsha janarmaı quımaı 5 myń shaqyrymǵa deıin ushýǵa qabiletti. Al Sý-25 joıǵysh ushaqtary – dybystyq saýytty ushaqtar, jaýyngerlik sapasyna qaraı «ushatyn tank» dep atalady. Bul ushaq túri tikeleı qurlyq áskerlerine atyspen demeý kórsetý úshin jasalǵan. 
MıG-31 tosqaýylshy-joıǵysh ushaq­tary – elimizdiń áýe shabýylyna qarsy qorǵanysynyń negizgi elementteriniń biri. Olar ártúrli nysanalardy, sonyń ishinde qanatty zymyrandardy da joıýǵa qabiletti. Sonymen qatar, Sý-30 SM joıǵysh ushaqtary – bazadan alys aımaqta, táýlik boıy jáne qarsylastyń qarqyndy qarsylyq kórsetýi jaǵdaılarynda keń aýqymdy jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndaýǵa qabiletti asa ońtaıly kóp salaly joıǵysh ushaqtar býyny. Uzaq ýaqyt qonbaı ushýdy jalǵastyrý úshin ushaq áýede janarmaı quıý qondyrǵysymen jáne qarý-jaraqtyń birneshe túrimen jabdyqtalǵan. SÝ-30SM ekıpajy eki ushqyshtan turady. Bul ekıpaj músheleriniń arasynda atqarylatyn jaýyngerlik qyzmetti bólip, osyǵan oraı tıimdi atqarýǵa múmkindik beredi.
Aıta keteıik, paradqa qatysqan áske­rı tehnıkalardyń jartysyna jýyǵy Qazaqstanda shyǵarylǵan. Ásirese, ES-145 tikushaqtary, «Arlan» brondy tehnı­kasy, «Qaz Grad» reaktıvti júıeleri, «Djı­gıt» zeńbirek qondyrǵylary jáne negizgi kólik bolyp sanalatyn «KamAZ»-dar otandyq qorǵanys ónerkásip oryndarynda shyǵarylǵan. 
Áýe qorǵanysy kúshteriniń eń úzdik ushý apparattary Astana aspanynda óz sheberlikterin kórsetti. Al «Romb» jaýyn­gerlik tártibinde sap túzegen «Jetisý» ushý toby Sý-27 aýyr joıǵysh ushaqtarymen Astana aspanynda «Báıterek» atty joǵary ushý fıgýrasyn jasady. 
Saltanatty sherýdi Qorǵanys mınıs­trliginiń Ulttyq ulan jáne Memlekettik kúzet qyzmetiniń mýzykanttarynan quralǵan áskerı qurama orkestri aıaqtady. 
Sóıtip, 7 mamyr elimizdiń aıbynyn asyrǵan kún boldy.
Arnur ASQAR,
Nurlybek DOSYBAI,
 «Egemen Qazaqstan»

Sýretter 
Prezıdenttiń baspasóz 
qyzmetinen alyndy