Aýyldaǵy jas urpaq jeńisti jaqyndatýǵa úles qosqan aqespelik maıdangerlerdi bile me eken degen oı mazalaıdy. О́zimiz kózderin kórgen Aıman Igilikov, Toıman Satanov, Baqtııar Káribaev, Jańabaı Qodashev, Ysqaq Kenjalıev, Qapash Qaraqulov, О́mir Nurpeıisov, Manaý Nurpeıisov, Kenjeǵara Demesinov, Oralbaı Dosjanov, Jaılaýbaı Dosjanov, t.b. maıdangerler eske túsip otyr.
Olardyń ishinde Qapash Qaraqulov aǵanyń orny bólek bolatyn. Ol qalanyń adamy sekildi kostıým-shalbar, aq kóılek kıip, moınynda qara galstýkpen, saqal-murtyn qyrynyp, taza, uqypty júretin. Eseptep otyrsam, 1923 jyly týǵan Qapash aǵa 1970-jyldary elýdiń ishinde eken ǵoı. Aýyldyń aıtqyshbekteri soǵys týraly nebir qyzyqty áńgimelerdi aıtyp otyratyn. Biraq Qapash aǵa oǵan aralaspaıtyn. Bir jaǵynan aýyl basshysy retinde bos áńgimeden boıyn aýlaq ustasa, ekinshi jaǵynan balyq sharýashylyǵy salasynyń bilikti mamany retinde jumystan qoly da tımeıtin.
Qapash aǵa soǵys jyldary III dárejeli «Dańq» ordenin, «Erligi úshin», «Lenıngradty qorǵaǵany úshin», «1941-1945 jj. fashıstik Germanııany jeńgeni úshin» medaldaryn keýdesine taqqan. Ol maıdan týraly eshteńe aıtpasa da, erlikteri týraly derekter Reseı Qorǵanys mınıstrliginiń arhıvinde saqtaýly tur.
Qapash Qaraqulov 1940 jyly 7 jyldyq mektepti bitirip, kolhozda esepshi bolyp jumys isteıdi. Maıdanǵa 1942 jyly mamyr aıynda Aral aýdandyq áskerı komıssarıatynyń shaqyrtýymen attanady.
Áskerı daıyndyqty Chkalov qalasyndaǵy 242-qosalqy atqyshtar polkinde ótedi. Odan keıin 379-atqyshtar dıvızııasynyń 1253-atqyshtar polkindegi 120 mm mınomettik batareıanyń kózdeýshisi bolyp áskerı qyzmetin jalǵastyrady. Tabıǵı mergendigi arqasynda qarsylas jaqtyń dot, dzottaryn, oq atý núktelerin talaı ret jalǵyz snarıadpen joıady.
Qapash aǵa qyzmet atqarǵan áskerı bólim 1942 jyldyń 19 qazanynan Batys maıdanynyń quramyna berilip, 1,5-2 mln keńes jaýyngeri qaza tapqan Rjev qyrǵynynyń qaq ortasynda bolady. 1943 jyldyń 1 qańtarynan álgi bólim Volhov maıdanynyń quramynda Lenıngrad qalasyn qorǵaý úshin qııan-keski kúrester júrgizedi. Al sol jyldyń qarasha aıynan bastap 379-dıvızııa 2-shi Prıbaltıka maıdanynyń qaramaǵyna beriledi. Lenıngrad qalasy 870 kúnge sozylǵan blokadadan 1944 jyly 27 qańtar kúni tolyǵymen bosatylady. Qapash aǵa qyzmet atqarǵan mınometti batareıa shabýyl barysynda qoıylǵan áskerı tapsyrmalaryn buljytpaı oryndaıdy.
1944 jyldyń jeltoqsanynda atalǵan batareıa 245-atqyshtar dıvızııasynyń 904-atqyshtar polkine beriledi de, Birinshi Ýkraına maıdanynyń quramynda jolyn jalǵastyryp, Jeńis kúnin Germanııanyń Drezden qalasynda qarsy alady. Bul kezde Qapash aǵamyzdyń jasy 22-de edi.
Soǵystan keıin onyń áskerı bólimi Belorýssııa aýmaǵyna turaqtap, tek 1947 jyldyń
naýryzynda ǵana ol týǵan aýylyna aman-saý oralady.
Elge jetisimen eńbek maıdanyna aralasady. Esepshi, qoıma meńgerýshisi, nusqaýshy sekildi jumystardy atqaryp, 1953 jyly Dondaǵy Rostov qalasyndaǵy balyq sharýashylyǵy tehnıkýmynyń kýrsyn bitiredi. 1954-1976 jyldary Uıaly balyq zaýytynda, Qamystybas balyq óńdeý zaýytynda, Úshkól, Avan, Aqespe balyq zaýyt-
tary men balyq óńdeý mekemelerinde basshylyq qyzmetterde istedi. 1976-1988 jyldary Qyzylorda balyq zaýytynda ınjener-tehnolog boldy. Bul jyldar Aral óńirinde balyq sharýashylyǵynyń qarqyndap damyǵan kezi-tin. Bul tabysqa Qapash aǵanyń qosqan ózindik úlesi boldy. Ol eki ret Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen, «Eren eńbegi úshin», «Sosıalıstik jarystyń jeńimpazy», «Eńbek ardageri», t.b. medaldarmen nagradtaldy.
Qapash aǵa 1988 jyly 65 jasynda dúnıeden ozdy. Ol qudaı bergen jeti balanyń ákesi edi. XIX ǵasyrdaǵy Bulanbaı, Bısenbi atalarynyń boıyndaǵy izgi qasıetter urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, Qaraqul ataǵa, odan Qapash aǵanyń ózine, odan Jetkergen, Jetes, Eldes, Almat, Qaırat (Aýǵan soǵysyna qatysqan) baýyrlarymyzǵa jáne Aısáýle, Qarlyǵash qyzdaryna daryǵan. Olar áýlettiń dástúrin abyroıly jalǵastyryp otyr.
Bereket KÁRIBAEV,
QR UǴA korrespondent-múshesi, tarıh ǵylymdarynyń doktory
