– Serik Qýandyquly, bilikti neırohırýrg, zamanaýı klınıka jumysyn jolǵa qoıǵan uıymdastyrýshy retinde sheteldik densaýlyq saqtaý salasynan habaryńyz mol. Eńbek ónimdiligi joǵary elderde mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi burynnan bar. Bul jańa júıe qazirgi otandyq medısınanyń jaı-kúıin odan ári jaqsarta ala ma? Sheteldik tájirıbelerde sizge qaı eldiń saqtandyrý ádisi qolaıly kórinedi?
– Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi Germanııa, Fransııa syndy kóptegen elderde burynnan jumys istep keledi. Olar bul júıeni tıimdi paıdalanýda. Dárigerlik kómektiń sapasy jaqsy, pasıentterdiń emdelý deńgeıi jáne dárigerlerdiń áleýmettik jaǵdaılary joǵary. Pasıentter aǵylyp kelip jatqan klınıkalardyń jaı-kúıi qaı jaǵynan qarasańyz da óte jaqsy. Dárigerler biligine saı, qajettiligine oraı joǵary jalaqy alady. Ári pasıentteri de tólegen jarnasynyń qaıda ketkenin bilip otyrady. Oǵan olar osy saqtandyrý júıesi arqyly jetip otyr. О́rkenıetti memleketterdiń árbir azamatynyń densaýlyǵy úshin qaltasynan aqsha tóleıtini qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. Moraldyq-psıhologııalyq, ekonomıkalyq turǵydan eshqandaı oǵashtyǵy joq dúnıe. Elimiz atalǵan elderdiń tájirıbelerin negizge ala otyryp, ulttyq medısınanyń ári qaraı damýynda jańa júıeni qajet dep taýyp, zańmen bekitti.
Qazaqstandyqtar úshin MÁMS júıesiniń enýimen sapaly medısınalyq kómekke qoljetimdilik artyp, densaýlyqty jaqsartý, adam ómirin uzartý, ambýlatorlyq-dárilik qamtamasyz etýdi keńeıtý, beıresmı tólemderdiń deńgeıin azaıtý kózdelýde. Bul jaman nárse me? Al memleket úshin kútiletin nátıje ne desek, ony da sanamalaı ketýge bolar. Birinshiden, eshkimdi alalamaı-qulalamaı medısınalyq kómekpen jan-jaqty jáne jappaı qamtý júzege asyrylady, ekinshiden, densaýlyqqa qatysty medısınalyq mekemeler men azamattardyń ortaq jaýapkershiligi artady, úshinshiden, densaýlyq saqtaýda tutyný kólemin teńdestirýge múmkindik beretin turaqty qarjylyq júıe qurylady. Sonyń arqasynda bıýdjetke túser salmaq jeńildep, densaýlyq saqtaýdyń naryqtyq mehanızmderi jetildiriledi. Oǵan qosa jeke densaýlyq saqtaýdy jáne densaýlyq saqtaý ındýstrııasyn damytý úshin yntalandyrý (qosymsha jumys oryndary men tehnologııalar), qarjy resýrstaryn paıdalaný tıimdiligin arttyrý, qoǵam aldynda esep berýge mindettilik syndy mańyzdy máseleler sheshilmek. Osy jumystar oryndalǵan jaǵdaıda qazirgi otandyq medısınanyń jaı-kúıi odan ári jaqsara túsedi degen oıdamyz.
– Buryn Úkimetten qarjylandyryp kelgen qymbat operasııalardyń qoljetimdiligi qandaı bolmaq? Burynǵy kvotamen jasalatyn operasııalar sany azaıyp qalmaı ma?
– MÁMS júıesinde el azamattary úshin kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek pen mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý paketteri sheńberinde qarastyrylǵan kómek qor esebinen júzege asyrylatyndyqtan, operasııalardyń qoljetimdiligi týrasynda sóz bolmaýy tıis dep esepteımin. Qaıta joǵary sapaly jáne joǵary tehnologııaly medısınalyq kómek kórsetý kólemi kemimeı, ulǵaıýy ábden múmkin.
– Jańa júıe múltikisiz qyzmet etýi úshin bastapqy kómek beretin medısınalyq mekemeler – emhanalar, ambýlatorııalar men ozyq klınıkalar arasyndaǵy baılanystar qalaı júrgizilýi tıis?
– Saqtandyrýdyń bul úlgisi boıynsha shyǵyndardy qysqartýdyń arqasynda óndiris kólemi men kásiporynnyń tabysyn arttyrýǵa qol jetkizip, ekonomıkalyq paıda ákeledi dep kútilýde. Osy oraıda sapasy joǵary bastapqy kómek alý, qajetti dári-dármektermen qamtamasyz etý, elimizdegi úzdik klınıkalarda tıimdi emdelý jáne qymbat baǵaly operasııalar jasatý múmkindiginiń bolýy jumys isteıtin ár azamattyń densaýlyǵyn saqtaýǵa, eńbekke jaramsyzdyq qaǵazdarynyń merzimin qysqartýǵa, jumys berýshilerdiń shyǵyndaryn azaıtýǵa yqpal etse degen maqsat turǵany aıqyn. Iаǵnı, berik baılanystar ornaýy tıis. Sol sebepten de emhana mamandarynyń biliktiligin arttyryp, bilimin jetildirýde úzdik klınıkalar janyndaǵy emhanalardyń tájirıbeleri eskerilýi tıis degen oıdamyn. Jáne emhanalar jumysyna joǵary bilikti konsýltanttar tartý qajet tárizdi. Sheberlik sabaqtary, semınar-trenıngter ótkizýdiń mańyzy joǵary. Oqý men tájirıbe astaspaı biliktilik kóterilmeıdi.
– Shet elderdegi mindetti saqtandyrýda dárigerlerdiń qyzmeti men quqyǵyn saqtandyrý júıesi bar. Bul bizge qajet pe?
– Sońǵy 5-6 jyl ishinde elimizde dárigerler qyzmetine qatysty sot prosesteriniń sany jáne adam ómiri men densaýlyǵyna keltirilgen moraldyq zııanǵa qatysty azamattyq-quqyqtyq aryzdar birshama ósti. Búginde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Medısınalyq mindettemeni mindetti saqtandyrý» týraly zańdy qarastyrýda. Shynyn aıtqanda, el azamattaryn mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýmen qamtyǵannan keıin dárigerler qyzmetin de saqtandyrý medaldiń eki jaq betindeı qajet dúnıe tárizdi. Medısınaǵa jańasha naryqtyq qatynastar enýimen birge onyń búgin bolmasa erteń kerek bolatyny aıqyn.
– О́zińiz jetekshilik jasaıtyn klınıka jańa júıe boıynsha jumys jasaýǵa qanshalyqty daıyn?
– Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizý álemdik trendte jalpy bir qalypqa keldi. О́ziniń densaýlyǵyna qatysty halyqtyń oı-órisin ózgertý óte qıyn mindet, bul tek densaýlyq saqtaý júıesiniń qyzmetkerlerinen ǵana emes, memleketten de turaqty jumysty talap etedi. Profılaktıkalyq baǵyt, azamattardyń densaýlyǵyna jaýapty kózqaras qalyptastyrý birinshi orynǵa shyǵýy kerek. Densaýlyq saqtaý júıesiniń aldynda medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrý, medısınalyq qyzmetkerlerdiń kásibı deńgeıi men medısına uıymdarynyń qormen jaraqtandyrylýyn jaqsartý, sapaly medısınalyq qyzmet menedjmentin engizý týraly mindet tur. Al «Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy» AQ barlyq máselelerdi jan-jaqty qarap, anyqtady, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi boıynsha jumys isteýge daıyn.
Áńgimelesken
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
