Jıynda alǵashqy sózdi belgili jýrnalıst, ǵalym Jarylǵap Beısenbaıuly aldy. Ol ultymyzdyń uly tulǵasynyń ómirbaıanyna qysqasha toqtalyp, qyrǵyzdyń ataqty «Manas» jyryn qalaı jazyp alǵanyn baıandap berdi.
– Bul konsertti osydan bir jyl buryn josparlaǵan edik, óıtkeni qazaqtyń birtýar ulynyń mol murasynyń bir bóligi – mýzyka baǵytyndaǵy jazbalary. Shoqannyń mýzykalyq saýaty bolǵanyn rastaıtyn derekter de joq emes. Sol kezeńde Reseıde bilim alǵan azamattar mindetti túrde mýzykamen aınalysqan. Kadet korpýsyna túsken kezde bul oqý ornynyń baǵdarlamasy tek áskerı pándermen ǵana shektelmeı, jan-jaqty bilim berýge kóshken bolatyn. Mine, Shoqan sol kezge tap bolady. Osynyń bárin oılastyra kele onyń mýzykamen baılanysy qandaı bolǵanyn halyqqa jetkizeıik dep konsert berdik, – dedi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Astana fılarmonııasyna qarasty qazaq orkestriniń bas dırıjeri jáne kórkemdik jetekshisi Aıtqalı Jaıymov óz sózinde.
Shoqan Ýálıhanov óz zamanynda shyǵystanýshy, tarıhshy, etnograf, folklortanýshy, ádebıet zertteýshisi, pýblısıst, saıahatshy retinde tanymal bolǵany belgili.
Áıgili ǵalymnyń Qorqytty zerttegeni belgili. Ony madaqtap «aǵashtan qobyz jasap, eń alǵash kúı tartqan baqsy» dep ataǵan. Osy jazbalarynyń izimen ádebı-mýzykalyq keshte Qazaq orkestri jáne halyq áni bóliminiń ónerpazdary Qorqyttyń «Saryn», «Qońyr», «Elim-aı, halqym-aı» kúılerin oryndady. Shoqannyń atasy – Abylaı hannyń «Qaıran, elim», «Shańdy joryq», «Qara joryq», Táttimbettiń «Bestóre», «Sarjaılaý» kúıleri de kesh tórinen oryn aldy. Sonymen qatar, Jaqsygeldi Maıasarovtyń oryndaýynda Jaıaý Musanyń «Aqsısasy», Telman Nurtaıdyń shyrqaǵan Aqan Seriniń «Jamal qyzy», Danııar Muqan salǵan Birjannyń «Adasqaǵy» kórermen kóńilin kónshitti.
Kesh barysynda júrgizýshiler Shoqan Ýálıhanovtyń tulǵalyq kelbetin aıshyqtaı túsetin derekterge ár qyrynan toqtaldy. Solardyń biri – ol týraly aıtylǵan pikirler men jazysqan hattary. Ǵalymnyń zamandasy ári seriktesi Grıgorıı Potanın: «Bizden jasy kishi bolsa da, ózimizben salystyrǵanda, ol úlken syqyldy edi. Bizder oǵan qaraǵanda bala tárizdi edik... Jalpy joldastaryna, sonyń ishinde maǵan, ol eriksiz, Eýropaǵa ashqan tereze syqyldy boldy, – dep onyń daryndylyǵyn eriksiz moıyndaıtynyn bildirse, sonymen qatar qarapaıymdylyǵynan da habar beredi. Al orystyń áıgili jazýshysy Fedor Dostoevskıı óz hatynda Shoqanmen qoshtasqan sáttegi kóńil kúıin bylaı jetkizedi: «...sizben qosh aıtysqan kezde bizdiń bárimizdi kúni boıy kóńilsizdik bıledi. Biz búkil jol boıy sizdi eske alyp, kileń maqtaýmen boldyq. Bizben birge jol júrgenińizde qandaı ǵajap bolar edi». Munda Shoqanǵa degen joǵary qurmet kórinip tur. Uly tulǵalardy baýrap alǵan onyń tereń bilimdiligi men boıyndaǵy tamasha adamı qasıet bolsa kerek. Kesh barysynda hattar áýezdi únmen oqylǵanda Shoqan tulǵasy asqaqtaı tústi.
Sharaǵa jınalǵan qonaqtar rýhanı sýsyndap qaıtty. Kesh qonaqtarynyń basym bóligi – Ulan ulttyq gvardııasynyń sarbazdary. Shoqanmen aradaǵy tarıhı sabaqtastyq sekildi kórindi. Ár sarbaz Shoqandaı bolýǵa umtylsa jaman ba?! Kesh sońy orkestrdiń oryndaýyndaǵy Sh.Ýálıhanovtyń 150 jyldyq mereıtoıyna arnap jazylǵan Kenjebek Kúmisbekovtiń «Kerbezim» shyǵarmasymen qorytyndylandy.
Aıan ÁBDÝÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
