2006 jyldan bastap elimizdegi “Mádenı mura” baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa úlken úles qosa otyryp, Horlannyń bas redaktorlyǵymen dúnıejúzilik psıhologııalyq aqyl-oı qazynasynyń 10 tomdyǵy memlekettik tilde jaryq kórdi. Horlannyń jaryq kórgen 100-den astam ǵylymı eńbekteriniń ishinde 6 monografııalyq, 12 oqý quraldary bar.
Horlan Toqtamysqyzy ásem qala Almatyda dúnıege kelgen. Adamnyń kóńil-kúıiniń, minez-qulqynyń, peıiliniń, jan dúnıesiniń, jalpy búkil bolmysynyń qalyptasýyna otbasymen qosa onyń týǵan ólkesiniń, ózin qorshaǵan tabıǵattyń tıgizetin áseriniń zor ekenin eskersek, Horlannyń jaıdary minezi, ashyq darqan kóńili, baýyrmaldyǵy men sezimtaldyǵy, jarqyldaǵan kúlkisi osy gúldengen tabıǵattyń oǵan tartqan syıy syndy. Toqtamys Bedelbaev sııaqty ákesi qoǵam jáne memleket qaıratkeri, Uly Otan soǵysynyń ardageri. Únemi basshy qyzmetter atqaryp, qazaq halqynyń órkendeýine eńbegi sińgen azamat. Horlannyń anasy – Bolat Súleımenova Máskeýdiń M.V.Lomonosov atyndaǵy halyqaralyq ýnıversıteti janyndaǵy Azııa, Afrıka elderi ınstıtýtynyń túlegi, túrik tilderi mamandyǵyn támamdaǵan bilimdi, parasatty qazaq qyzy. Mine, týmysynan úlgili ortadan, ulaǵatty otbasynan, tárbıe alǵan, ataqty ǵylym ortalyqtarynan sýsyndanǵan adamnyń Horlandaı bolmaı, basqasha bolýy múmkin be? Ol 1972-77 jyldary Máskeýdegi KSRO pedagogıka ǵylymdary akedemııasy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń mektepke deıingi bóliminde “Psıhologııa” mamandyǵy boıynsha izdenýshilik jumys atqardy. 1978 jyly óziniń mamandyǵy boıynsha sol ınstıtýtta kandıdattyq, al 1999 jyly Reseı bilim akademııasynda doktorlyq dıssertasııasyn qorǵap, psıhologııa ǵylymdarynyń doktory dárejesine jetti. 1977-1980 jyldar aralyǵynda Abaı atyndaǵy Ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtettiń psıhologııa kafedrasynyń oqytýshysy, al 1980 jyldan qazirgi kezge deıin Qazaqtyń memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde qyzmet atqaryp keledi. Alǵashynda oqytýshylyq qyzmetke kelgen Horlan birtindep qajyrly eńbeginiń, uıymdastyrýshylyq qabiletiniń nátıjesinde aǵa oqytýshy, dosent, professorlyq jumystardy atqarsa, 1988 jyldan bastap, atalmysh ınstıtýttyń alǵashynda jalpy psıhologııa, al osy tańda teorııalyq jáne praktıkalyq psıhologııa kafedrasynyń meńgerýshisi. Horlannyń psıhologııanyń ár salasynan úlken shabytty sezimmen, ǵylymı ustanymmen, pedagogtyq sheberlikpen, jańa tehnologııalardy qoldana otyryp oqıtyn nárli dárisin stýdentter, magıstranttar, mektep muǵalimderi, ata-analar súısine tyńdaıdy. О́zi sabaq beretin ǵylymnyń negizin, onyń ádistemesin jete meńgergenmen, dáristi sheber daryndylyqpen, qyzý júrekpen, tartymdy tilmen, qyzyqty derekterdi qabystyra otyryp oqý kez kelgen pedagogtyń qolynan kele bermeıdi. Bul naǵyz psıhologtardyń boıyna bitken erekshe qasıet qoı dep oılaımyn. Pedagogıkalyq psıhologııa salasynan Horlan Toqtamysqyzy jaqyn jáne alys shetelderge tanymal ǵalym. Psıhologııalyq máselelerdiń ishinde onyń ǵylymı baǵyty: psıhologııanyń teorııalyq-metodologııalyq negizderi; balalar jáne pedagogıkalyq psıhologııa; bilim berý jáne damytý psıhologııasy. Bul salalardyń bári qazirgi tańdaǵy jańa qoǵam jaǵdaıynda adam balasynyń ósýi men damýyna, onyń tulǵa retinde qalyptasýyna negiz bolatyny belgili. Horlan Toqtamysqyzy tulǵanyń qalyptasýy týraly keleli máselelerdi zertteý ústinde. Ǵalymnyń basshylyǵymen fýndamentaldy ǵylymı taqyryptarǵa jatatyn “Múmkindigi shekteýli balalarǵa bilim berýdi uıymdastyrýdyń ǵylymı negizi”, “Dene jáne aqyl-esiniń kemistigi bar balalarǵa korreksııalyq-pedagogıkalyq, áleýmettik qamqorlyq kórsetýdiń ǵylymı-ádistemelik negizi” jáne t.b. máseleler boıynsha túbegeıli zertteýler júrgizilip keledi. Qazirgi tańda búkil dúnıe júziniń nazaryn aýdaryp otyrǵan “Adamdardyń densaýlyǵy men psıhologııalyq damýyna ekologııanyń áseri” máselesimen de ǵalym óziniń shákirtterin qasyna ala otyryp zertteý júrgizýde. Onyń nátıjeleri adamzatqa qajetti tabıǵı ortany únemdi paıdalaný máselesinde is júzine asyp otyr. Bul zertteýlerdiń nátıjeleri Máskeýdegi Lomonosov atyndaǵy, ál-Farabı atyndaǵy jáne Abaı atyndaǵy Qazaqtyń ulttyq ýnıversıtetteriniń pedagog, psıholog ǵalymdary men mamandary tarapynan óte joǵary baǵasyn aldy. Sondaı-aq, ǵalym “Bóbek” ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵymen birlese “О́zin ózi taný” ınnovasııalyq bilim baǵdarlamasyn jasaýǵa da belsene qatysty. Osyǵan baılanysty Qazaqtyń memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti bul baǵdarlamany júzege asyrýdyń respýblıkalyq ortalyǵyna aınalyp otyr. 2006 jyldan bastap elimizdegi “Mádenı mura” baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa úlken úles qosa otyryp, Horlannyń bas redaktorlyǵymen dúnıejúzilik psıhologııalyq aqyl-oı qazynasynyń 10 tomdyǵy memlekettik tilde jaryq kórdi. Horlannyń jaryq kórgen 100-den astam ǵylymı eńbekteriniń ishinde 6 monografııalyq, 12 oqý quraldary bar. Osy ýaqytqa deıin onyń jetekshiligimen 2 ǵylym doktory, 22 ǵylym kandıdaty daıyndaldy. H.Sherııazdanova “Eren eńbegi úshin” medalniń ıegeri, “Joǵary oqý oryndarynyń úzdik oqytýshysy” nomınasııasynyń jeńimpazy, jaqynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri ataǵyna ıe boldy. Áıel zatynyń jarqyrap alǵa shyǵýy, boıyndaǵy bilimi men ilimin, búkil qabiletin jaıa kórsetýi otbasynda únemi qasynan tabylatyn, qoldap, qorǵap otyratyn qudaı qosqan jarynyń jaqsylyǵyna tikeleı baılanysty ekenin ómir mektebi aldymyzǵa talaı tartty. Osy turǵydan alǵanda, minezimen de, aqyl-parasatymen de, ǵylymı dárejesimen de terezesi ózimen teń túsetin, syrbaz minez Ǵalym Bekenuly sııaqty jarynyń bolýy da Horlannyń Alla bergen baqyty dep bilemiz. Osyndaı úlken ǵalym, adal dos, parasatty jannyń Qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde tálim berýi jastardyń ónege alýyna, ómirde alǵa talpynýyna, bıikke qulash urýyna, sebin tıgizetini aıqyn. Ulttyń búkil bolmysy men bolashaǵyna jaýapty qyz balalardyń jan dúnıesin qozǵaıtyn áserler kóp. Sonyń eń kúshtisi kózge birden shalynatyny pedagog ónegesi. Sondaı ónegeni Horlan Sherııazdanqyzy sııaqty jandardan alýǵa bolady Qazyna AITMAǴAMBETQYZY, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor.
