QYTAIǴA JER SATÝ TÝRALY ÁŃGIMENIŃ EShBIR NEGIZI JOQ

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev osylaı dep málimdedi Elimizdegi jekelegen buqaralyq aqparat quraldary “Qazaqstan 1 mıllıon gektar aýyl sharýa­shy­lyǵy jerin Qytaıǵa satady eken-mys” degen aqparat taratqandyǵy bel­gili. Bul aqparat qoǵamda ár­túr­li alyp-qashpa áńgimeler týǵyzýda. Osy oqıǵaǵa baılanysty qazaq­standyq tıisti memlekettik organ­dar men resmı tulǵalar ózderiniń túsi­nik­temelerin jasady. Báriniń baılamy bireý: “Qytaıǵa, jalpy esh­bir elge Qaz­aqstannyń aýylsha­rýa­shylyq jer­leri satylmaıdy. О́ıtkeni, mundaı áreket zańǵa qaıshy bolyp tabylady”. Keshe Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aqylbek Kúrishbaev ta jýr­nalıster aldynda osy órbigen áń­gimege baılanysty tıisti málimdeme jasady. Ol bylaı dedi: “Aýyl sharýashylyǵy jerlerin qytaı ınvestorlaryna berý týraly aqparat shyndyqqa sáıkes kelmeıdi jáne mundaı áńgimeniń negizi de joq. Birinshiden, QR Jer kodeksiniń 23-babyna sáıkes aýyl sharýa­shy­lyǵy jerleri shetel azamat­ta­ry­nyń jáne zańdy tulǵalardyń jeke menshiginde bola almaıdy. Ekinshiden, Qytaı Halyq Res­pýblıkasy bizdiń elimizden soıa ım­porttaýǵa qyzyǵýshylyq tanytýda. Alaıda, Qazaqstanda soıany óndirý tek sýarmaly jerlerde qolaıly. Sýarma­ly jerlerdiń aýmaǵy bizdiń elde tek qana 1,3 mln. gektardy qu­raıdy. Olar­dyń barlyǵy otandyq aýylsha­rýa­shylyq ónimderin óndi­rý­shilerdiń qaramaǵynda tur. So­nymen qatar QR Jer kodeksiniń 38-babyna sáıkes jerlerdi sýba­rendaǵa berýge tyıym salynǵan. Iаǵnı, jerdi memleketten ózi jalǵa alyp otyrǵan tulǵa ony ekinshi bireýge jalǵa bere almaıdy. Eger aýyl sharýashylyǵy ónimderi týraly qytaı jaǵymen mınıstrlik tarapynan belgili bir kelissózder júrgiziletin bolsa, ol kelissózder tek óndirilgen ónimdi satý jáne satyp alý jóninde ǵana bolmaq. Bul kelissóz­derdiń jer qatynastary máselesine eshbir qatysy bolmaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi óziniń qyzmetinde tek qana ashyq­tyq qaǵıdatyn ustanatynyn má­lim­deıdi. Mınıstrliktiń osy baǵytta atqaryp jatqan barlyq jumystary buqaralyq aqparat quraldaryna habarlanatyn bolady”. Mınıstr osylaı deı kele eli­mizdegi soıa egistiginiń kólemi 50 myń gektardy ǵana quraıtyndyǵyn jetkizdi. Eger elimizdiń ishinde soıa egýge yqylas tanytatyndar bolsa, onyń kólemin ári ketkende 200 myń gektarǵa deıin jetkizýge bolar edi. Demek, 1 mıllıon gektar týraly áńgime qozǵaýdyń ózi negizsiz. Munan keıin Aýyl sharýashy­ly­ǵy mınıstrligi Qaıta óńdeý ón­er­kásibi jáne agrarlyq naryq­tar­dy damytý departamentiniń dırek­tory Aına Qusaıynova “Qazaq­stan, Bela­rýs, Reseı arasynda kedendik odaq­tyń qurylýyna oraı azyq-túlik ba­ǵasy ósedi eken” degen qaýesetke baı­lanysty túsinikteme berdi. Ol bul pikirdiń shyndyqqa janaspaıtyn­dy­ǵyn, demek baǵa ósedi eken dep halyq­tyń alańdaýy­na negiz joq ekendigin aıtty. Árı­ne, naryq jaǵdaıyna baılanysty kez kelgen taýardyń baǵasy aýyt­qymaly keletindigi bu­rynnan bel­gili. Biraq Qazaqstannyń Kedendik odaqqa qosylýyna oraı azyq-túlik baǵasy qymbattaıdy degen sóz shyndyqpen qabyspaıdy. Tek bul jerde myna bir máseleni eskerý ke­rek. Kedendik odaqtyń qurylýyna baılanysty kedendik baj salyǵy­nyń kóleminde ózgerister bolýy tı­is. Osyǵan oraı azyq-túlik ónimderi úsh topqa toptastyrylǵan. Birinshi topqa baj salyǵy birqalypta saq­talatyn, ekinshi topqa baj salyǵy kóteriletin, úshinshi topqa baj sa­lyǵy tómendetiletin azyq-túlik túr­leri jatqyzylǵan. Kedendik baj salyǵy kóteriletin azyq-túlik ónimderi arasynda kúrish, qııar, maı sekildi ónimder bar. Bul ónimder bizdiń óz ishimizde jetkilikti dáre­jede óndiri­ledi. Sondyqtan ishki rynoktaǵy baǵaǵa áseri bolmaýy tıis. Al baj salyǵy sháı, tropı­ka­lyq maı sekildi úshinshi topqa jat­qyzylǵan ónimderge tómendetiletin bolady. Sebebi, bul ónimder Keden­dik odaqqa birikken memleketterde óndirilmeıdi. Sondyqtan olardyń syrttan kelýin yntalandyrý qajet. Túptep kelgende osynyń barlyǵy halyqtyń, tutynýshylardyń múd­desin qorǵaý maqsatynda jasalýda. Azyq-túlik ónimderi baǵasynyń qymbattamaıtyndyǵynyń taǵy bir kepili Qazaqstan ótken kúzde olar­dyń kóptegen túrleri boıynsha mol ónim aldy. Statıstıka agenttiginiń aldyn ala jasaǵan málimetteri boı­ynsha aýyl sharýashylyǵy ónim­deriniń 2009 jylǵy jalpy mólsheri 1620,3 mlrd. teńgeni qurady. Bul 2008 jylmen sa­lys­tyrǵanda 13,8 paıyzǵa kóp. Atal­mysh málimet sońǵy 8 jyldaǵy eń joǵarǵy kórsetkish bolyp tabylady. Elimizde sonyń ishinde ósimdik sharýashylyǵy ónimderiniń kópte­gen túrleri boıynsha eń joǵarǵy túsim alyndy. Alynǵan astyqtyń óń­delgen keıingi jıyntyq salma­ǵy­nyń ózi 20 mln. tonnadan asty. 700 myń tonna­dan artyq maıly daqyldar ónimderi jı­naldy. Bul da rekordtyq kórsetkish. 2010 jyldyń 1 qańtaryndaǵy málimet boıynsha, mal sharýashy­ly­ǵynda byltyrǵy jyldyń osy mer­zimimen salystyrǵanda iri qara mal­dyń sany 2,1 paıyzǵa, qoı men esh­ki 3,7 paıyzǵa, jylqy – 3,6, túıe – 4, qus sany 9,3 paıyzǵa ósti. Tamaq ónimderiniń óndirisi 2009 jyldyń qańtar-jeltoqsan aılary­nyń aralyǵynda 721,9 mlrd. teń­geni qurady. Bul byltyrǵy jylmen shamalas kórsetkish bolyp tabylady. Sóıtip, elimizdiń aýyl sharýa­shy­lyǵy mol ónimge, jaqsy tabys­tarǵa qol jet­kizip otyr. Demek alańdaýǵa negiz joq. Suńǵat ÁLIPBAI.