Qazaqstannyń ıadrolyq qoǵamy

atom energııasyn beıbit maqsatta paıdalanýdy kózdeıdi Iаdrolyq qoǵam Qazaqstan táýelsiz­di­gin endi ǵana jarııalaǵan  tusta paıda boldy. Qaýymdastyq ­Pre­zıdent Nursultan Nazarbaevtyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qaýipsizdikti nyǵaıtý boıynsha­ ­basta­masyn alǵa bastyrýdy óz aldyna basty maqsat etip ustandy. Qazaqstannyń ıadrolyq qoǵamy shırek ǵasyrǵa jýyq jumysynda tek elimizde ǵana emes, shetelderde de keńinen tanyldy. Búginde QIаQ atom salasyn damytyp otyrǵan álemniń jetekshi elderindegi ıadrolyq qoǵamdastyqtarmen ózara seriktestik baılanystar ornatqan. 2004 jyldan beri Qazaqstannyń ıadrolyq qoǵamy Dúnıejúzilik ıadrolyq qaýymdastyqtyń (WNA), 2006 jyldan bastap WIN (Wo­men in Nuclear) qaýymdastyǵynyń múshesi. – «Qazatom­óner­kásip» AQ pen Qazaqstan­nyń ıadro­lyq qoǵamy kásiporyn­da­rynyń birlesken jumystary da aıryqsha nazar aýdarýǵa turarlyq, – deıdi «Qazaqstan­nyń ıadrolyq qo­ǵamy» qaýymdastyǵynyń atqa­rýshy dırektory Natalıa ­Jda­nova. – Jaqynda bizdiń uıym­das­tyrýy­myzben Astanada «Qýat, sý jáne hımııa» dep atalatyn ınno­­vasııalyq mektepte V ha­lyqaralyq konfe­rensııa ótti. Sharaǵa qazaq­stan­dyq jáne sheteldik  sarapshylar, ǵalym­dar, stý­dent jastar qatys­ty. Innovasııalyq mektep, aty aıtyp turǵandaı, atom energetı­kasy salasy boıynsha kóptegen ǵyly­mı, jańashyl, ıgi isterdiń basyn qaıy­rýda. Konferensııanyń jumysynda Ener­getıka mınıstrliginiń Atom jáne ener­getıkalyq jobalardy damytý de­par­ta­mentiniń dırektory Batyrjan Qara­­kózov, «Qazatomónerkásip» AQ bas­qarma tóraǵasy  Asqar Jumaǵalıev, Fran­­­sııadan NIR AREVA MIN mekemesi basty­ǵy­nyń orynbasary Erve Týbo jáne taǵy bas­qalar sóz alyp, elimizde jáne búkil álemde atom energetıka­sy boıynsha atqarylyp jatqan jumystarǵa keńinen toqtalyp ótti. Indýstrııalyq jáne ınjı­nı­rıng kompanııalardyń mamandary, Qazaqstan, Reseı, Belgııa, Ýkraına elderiniń ǵalym­dary kishi jáne iri baǵyttaǵy energetı­ka, «Qazatomónerkásip» AQ-tyń óndiris­tik damýy sııaqty máselelerdi keńinen talqyǵa saldy. 2009 jyly Qazaq­stan ýran óndirý boıynsha álemde jetekshi oryn­ǵa shyqqan. Sodan beri qaraı osy kóshbas­shylyqty jalǵap keledi. Ekonomıkalyq jaǵynan tıim­di ári ekologııalyq jaǵynan da mańyzdylyǵy joǵary bul salany damytý búgingi kúnniń basty máselesi. «Qazatomónerkásip» AQ pen «Qa­zaq­stannyń ıadrolyq qo­ǵamy» qa­ýymdastyǵy bir­lesip aqparat­tyq túsindirý jumystaryn qolǵa alǵan eken.  Ýran kenishterine jaqyn mań­daǵy aýyldarǵa baryp dárister oqylady. О́ńir tur­ǵyn­darymen kezdesýler, mektep­ter men arnaýly oqý oryndaryn­da ınteraktıvti sabaqtar ótkizý turaqty júrgi­ziledi. Ýran óndi­ril­etin aımaq­tarda táýelsiz eko­logııalyq saraptamalar júr­gi­zý de qolǵa alynǵan. Aýyl turǵyn­dary kór­setken jerlerdegi sýdan, to­py­­raqtan jáne aýadan synama aly­nyp, sońynan zertteý ná­tı­jeleri halyqqa jetkiziledi. Já­ne ekologııalyq uıymdardyń ókil­de­ri úshin arnaıy ekologııalyq týr­lar uıymdastyrylady. Olar­ǵa qatysýshylar kenishte jumys isteıtin mamandarǵa suraqtar qoıýmen birge ýran óndiriletin óndiristik polıgonda bolyp, barlyq qajetti normalar jáne erejelerge saı ýran óndirilip jatqanyn kózben kórýge de múm­kindik alady. Energetıka mınıstrliginiń Atom jobalaryn damytý de­par­tamentiniń dırektory Batyrjan Qarakózov bul turǵyda bylaı dedi: – Qazaqstannyń atom óner­kásibi sala­synyń álemdik mańy­zy bar. Munda joǵary teh­no­lo­gııaly qurylymdar iske qo­sy­­­lady. Elbasymyzdyń atom qa­­rýy­nan bas tartýǵa oraı aıtatyn pikir-usynystary men baıandamalarynda da osy másele tereńinen qoz­ǵalady. Sońǵy 20 jylda MAGATE-men áriptestik baılanys ornatý atom energııasyn bizdiń elimizde beıbit maqsatqa júıeli paıdalanýǵa jol ashty. Reseılik áriptestermen birge bastaǵan Toka­mak jobasy da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı dúnıe. Konferensııa barysynda «Atom energııasy – radıofobııaǵa qarsy ınnovasııa» taqyrybynda dóńgelek ústel uıymdastyryldy. – Biz jaqynda Shymkentte «Qa­zaqstan ıadrolyq qoǵamy» qaý­ym­­dastyǵy men atom ǵylymy ener­­getıka óndirisiniń I se­zine qaty­syp qaıttyq, – deıdi atal­­­mysh qaýym­dastyqtyń atqa­­rý­shy dırek­­tory Natalıa Jda­no­va.­ – Onda Elbasy Nur­sul­tan ­N­a­zarbaevtyń bastamasy­men álem­niń bá­sekege barynsha qabi­letti 30 eliniń qata­ryna ený úshin, atom energetıkasyn damytý qajettigin tereń tal­qy­ladyq. Iаdrolyq energetıka degenimiz kún­nen qýat alatyn  jasyl tehnologııa sııaq­ty óte myqty qýat kózi ekenin eskerýimiz qajet. Aıta ketý kerek, elimizdegi tuńǵysh atom elektr stansasy asa qaýipsiz, eń sońǵy tehnologııalar boıynsha salynýy tıis. Bul týraly Kýrchatov qalasynda Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń dırektory Erlan Batyrbekovtiń jetekshiligimen ótken «Iаdrolyq jáne radıasııalyq fızıka» atty halyqaralyq konferensııada keńinen talqylanyp, ozyq oılar, jobalar usynyldy. Atom elektr stansasyn salýda mol tájirıbesi bar Fransııa, Japonııa, Qytaı, Reseı sııaqty memleketterdiń ókil­­deri óz jobalary týraly aı­typ, eli­­mizge ózderiniń tyń dú­nıe­­­lerin usy­nýda. Biraq, ázir­she Qazaq­­stan qýaty men qury­ly­my jaǵynan qan­daı stansa salý jóninde naq­ty sheshim qabyl­da­ǵan joq. Ke­ler jyly ótetin EKSPO-2017 kór­me­si­ne atomshy­lar bolashaqtyń qýat kó­zi qan­daı bolady degen máseleni is-táji­rı­be júzinde kórsetip, kór­me barysyn­da halyq nazaryna usy­ný­dy jos­parlap otyr. Raýshan NUǴMANBEKOVA Kýrchatov qalasy